Danışmanlık Sözleşmesi Örneği: Vekâlet Hükümleri, Gizlilik ve Ücret

İyi bir danışmanlık sözleşmesi örneği, Türk Borçlar Kanunu'nun bu ilişkiyi ayrıca düzenlemediğini bilerek yazılır: danışmanlık, TBK m.502/2 uyarınca vekâlet hükümlerinin "niteliklerine uygun düştükleri ölçüde" uygulandığı bir iş görme sözleşmesidir. Bu, uygulamada üç somut sonuç doğurur. Danışman sonuç değil özenli çalışma borcu altındadır; her iki taraf sözleşmeyi her zaman sona erdirebilir; ve gizlilik, ücret, fikri haklar gibi vekâlet hükümlerinin sustuğu her konu sözleşmeye yazılmadıkça boşlukta kalır. Aşağıda önce niteleme sorununu, sonra emredici sınırları, ardından madde madde bir iskeleti veriyoruz.

Danışmanlık Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Danışmanlık, çoğu zaman üç sözleşme tipinin sınırında durur ve nitelendirme hataları en pahalı sonuçları doğurur:

• Vekâlet (TBK m.502): vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlenir. Sözleşme veya teamül varsa ücrete hak kazanır (m.502/3). Danışmanlık kural olarak buraya girer; borç, bir sonucu garanti etmek değil işi özenle görmektir.
• Eser (TBK m.470): yüklenici bir eser meydana getirmeyi üstlenir. Danışman "rapor teslim edecek", "yazılımı kuracak" gibi somut ve teslim edilebilir bir sonuç taahhüt ediyorsa o kalem için eser hükümleri devreye girebilir. Teslim edilebilir çıktılar için yazılım geliştirme sözleşmesi yazımızdaki kabul ve muayene yapısı yol gösterir.
• Hizmet (TBK m.393): işçi, işverene bağımlı olarak iş görmeyi üstlenir. Danışman belirli mesaide, işverenin talimat ve denetimi altında, onun araçlarıyla çalışıyorsa ilişki adına bakılmaksızın iş ilişkisi sayılabilir; bunun bedeli İş Kanunu hakları ve sigortalılık tespitidir (bkz. hizmet tespiti davası).

Sözleşmeye "bu bir iş sözleşmesi değildir" yazmak nitelemeyi değiştirmez. Bağımsızlığı gösteren somut düzenlemeler yazılmalıdır: danışmanın kendi organizasyonu, mesai yerine sonuç veya süre bazlı ücret, başka müşterilere çalışma serbestisi, talimatın işin konusuyla sınırlı olması. Serbest çalışan ilişkileri için freelance sözleşmesi yazımız aynı ayrımı işler.

Vekâlet Hükümlerinden Gelen Borçlar

Sözleşmede yazılmasa da uygulanacak hükümler şunlardır:

1. Kapsam (m.504): kapsam açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Danışman özel yetki verilmedikçe dava açamaz, sulh olamaz, kambiyo taahhüdünde bulunamaz. Kapsamı sözleşmede sayarak yazmak bu belirsizliği kaldırır.
2. Talimata uygun ifa (m.505): vekil, vekâlet verenin açık talimatına uymakla yükümlüdür; izin alma imkânı yoksa ve durumu bilseydi izin vereceği açıksa talimattan ayrılabilir.
3. Şahsen ifa, sadakat ve özen (m.506): danışman işi bizzat görür; yetki verilmiş, durum zorunlu ya da teamül mümkün kılmışsa başkasına yaptırabilir. Özen ölçütü, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin davranışıdır. Alt danışman kullanılacaksa m.507 uyarınca yetki ve sorumluluk yazılmalıdır; yetkisiz gördürmede danışman alt danışmanın fiilinden kendisi yapmış gibi sorumludur.
4. Hesap verme (m.508): vekil, istem üzerine işin hesabını verir ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını vekâlet verene verir.
5. Giderler (m.510): vekâlet veren, vekilin yaptığı giderleri ve avansları faiziyle öder. Gider yansıtması istenmiyorsa ücretin "tüm giderler dâhil" olduğu yazılmalıdır.

Sona Erme: Her Zaman Fesih ve Uygun Olmayan Zaman

TBK m.512, danışmanlık sözleşmelerinin en çok yanlış yazılan maddesinin kaynağıdır: vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını giderir. Yargıtay uygulamasında bu hakkın sözleşmeyle tümden kaldırılması geçerli görülmez; sözleşmeye yazılan "taraflar bir yıl boyunca feshedemez" kaydı, fesih hakkını değil en fazla uygun zamanın ne olduğunu ve tazminatın hesabını etkiler.

Bu nedenle doğru kurgu, feshi yasaklamak değil sonuçlarını düzenlemektir: bildirim süresi, süre içinde devam eden işlerin teslimi, hak edilmiş ücretin ödenmesi, teslim edilen belgelerin iadesi. m.513 uyarınca sözleşme, aksi anlaşılmadıkça tarafların ölümü, ehliyet kaybı veya iflasıyla kendiliğinden sona erer; tüzel kişi danışmanlarda tüzel kişiliğin sona ermesi de aynı sonucu doğurur. Sona ermenin vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürdüğü hâllerde danışman, işler devralınana kadar ifaya devam etmekle yükümlüdür (m.513/2); devir yükümlülüğünü sözleşmede somutlaştırın.

Gizlilik Maddesi: Üç Katman

Vekâletteki sadakat borcu (m.506/2) genel bir gizlilik yükümlülüğü içerir ama kapsamı, süresi ve yaptırımı belirsizdir. Sözleşmede üç katman ayrı ayrı kurulmalıdır:

• Sözleşmesel gizlilik: gizli bilginin tanımı, istisnaları (kamuya mal olmuş bilgi, bağımsız geliştirilen bilgi, kanuni açıklama yükümlülüğü), süresi (sözleşme sonrası devam eden süre) ve iade/imha yükümlülüğü. Ayrıntılı bir metin için gizlilik sözleşmesi (NDA) örneğimize bakabilirsiniz.
• Haksız rekabet: TTK m.55/1-d uyarınca üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek, özellikle gizlice ele geçirilen veya hukuka aykırı öğrenilen bilgileri değerlendirmek ya da başkalarına bildirmek haksız rekabettir. Sözleşme bu korumayı kaldırmaz, ispatı kolaylaştırır.
• Kişisel veri: danışman müşteri verisine erişiyorsa KVKK m.12 kapsamında veri işleyen sıfatını taşır; m.12/4 uyarınca öğrendiği kişisel verileri Kanuna aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamaz. Veri sorumlusu, tedbirlerin alınmasından veri işleyenle müştereken sorumludur (m.12/2); bu yüzden teknik ve idari tedbirler sözleşmede yazılır.

Gizlilikle rekabet yasağı karıştırılmamalıdır. Sözleşme sonrası rekabet etmeme borcu ayrı bir kurumdur, ölçülülük denetimine tabidir ve danışmanlıkta işçi rekabet yasağından farklı sınırlar taşır; bkz. rekabet yasağı sözleşmesi.

Ücret, Cezai Şart ve Sorumluluk Sınırı

Ücret: m.502/3 teamül varsa ücret hakkı tanır, ama tutar için tek kaynak sözleşmedir. Yazılması gerekenler: hesap yöntemi (aylık sabit, saatlik, proje bazlı veya başarı primi), KDV'nin dâhil olup olmadığı, ödeme vadesi, gecikme faizi ve gider yansıtması. Başarı primi öngörülüyorsa "başarı"nın ölçütü sözleşmede sayısal olarak tanımlanmalıdır. Serbest meslek makbuzu veya fatura düzeni ile stopaj konusu vergi mevzuatına göre ayrıca ele alınır; sözleşmeye yalnız kimin düzenleyeceği yazılır.

Cezai şart: TBK m.179-182 uyarınca taraflar cezanın miktarını serbestçe belirler; hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir (m.182/3). Ancak TTK m.22 uyarınca tacir sıfatını haiz borçlu aşırı ceza iddiasıyla indirim isteyemez; iki şirket arasındaki danışmanlık sözleşmesinde cezai şart bu yüzden yazıldığı gibi uygulanabilir. Gizlilik ihlali için ceza yazarken bu asimetriyi göz önünde bulundurun.

Sorumluluk sınırı: danışmanın sorumluluğunu sınırlayan kayıtlar m.115 sınırına tabidir: ağır kusurdan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür; uzmanlık gerektiren ve izne bağlı bir meslek yürütülüyorsa hafif kusur için de sınırlama geçersizdir (m.115/3). Ücretle sınırlı bir sorumluluk tavanı yazılacaksa kast ve ağır kusur istisnası açıkça eklenmelidir; sınırsız bir kayıt m.27/2 uyarınca kısmi hükümsüzlük tartışması açar.

Danışmanlık Sözleşmesi Örneği: Madde Madde İskelet

Sık Yapılan Hatalar

• Kapsamı "her türlü danışmanlık" diye yazmak; m.504 boşluğu işin niteliğiyle doldurur ve uyuşmazlık kapsam tartışmasına döner.
• Fesih hakkını tümden kaldıran madde; m.512'deki hak yazılmadığı için değil, yazılamadığı için vardır.
• Danışmanı mesaiye, işyerinde çalışmaya ve işverenin denetimine bağlayıp sözleşmeye "iş ilişkisi değildir" yazmak.
• Gizliliğin süresini ve istisnalarını yazmamak; sözleşme sonrası dönemde borç belirsiz kalır.
• Cezai şartı iki tacir arasında yazarken TTK m.22'yi unutmak: indirim istenemez.
• Sorumluluk sınırına kast ve ağır kusur istisnası koymamak (m.115).
• Ücrete KDV ve gider yansıtma kuralını yazmamak; tutar tartışması ücret tartışmasına dönüşür.
• Rapor ve çıktıların fikri haklarını düzenlememek; sözleşme bitince kimin kullanabileceği belirsiz kalır.

Beyan ile Danışmanlık Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da sözleşme üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir: tarafları, hizmetin kapsamını, ücret modelini ve gizlilik süresini talimat olarak yazmanız taslak için yeterlidir; karşı taraftan gelen bir teklif ya da eski sözleşme varsa PDF, DOCX veya UDF olarak yükleyebilirsiniz. Hazır bir danışmanlık sözleşmesini "Belge İnceleme" madde madde inceler ve her bulguyu metindeki cümleye çapalar. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.