Araç Satış Sözleşmesi Örneği: Noter Satışı, Ayıp, Kilometre ve Hasar Beyanı

Bir araç satış sözleşmesi örneği, noterde imzalanacak devir işleminin yerine geçmez; ama noterden önce tarafların neyi taahhüt ettiğini, aracın hangi kilometre ve hasar durumuyla satıldığını ve uyuşmazlık çıkarsa kimin neyi ispat edeceğini belirleyen tek belgedir. Uygulamada satış çoğu zaman bir mesajlaşma, bir kapora dekontu ve noterdeki matbu sözleşmeyle tamamlanır; aracın bir hafta sonra motor arızası vermesi veya kilometresinin geri alındığının anlaşılması üzerine elde yalnız noter senedi kalır ve o senette araç hakkında hiçbir beyan yoktur. Aşağıda önce zorunlu noter şeklini, sonra ayıp hükümlerini, ardından kilometre ve hasar beyanının nasıl yazılacağını ve madde madde bir iskeleti veriyoruz.

Hukuki Çerçeve: Noter Satışı Olmadan Devir Geçersizdir

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.20/d, tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devrinin, araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi ve araç üzerinde satış veya devri kısıtlayan bir tedbir ya da kayıt olmaması hâlinde, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılacağını söyler. Aynı bent açıktır: noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir.

Bu hükmün üç pratik sonucu vardır:

1. Taraflar arasındaki yazılı sözleşme mülkiyeti geçirmez; noter satışına kadar araç satıcının malı olarak kalır. Sözleşme, TBK m.207 anlamında satıcının zilyetlik ve mülkiyeti devretme, alıcının bedel ödeme borcunu üstlendiği bir borç sözleşmesidir.
2. Noterde satış yapıldığında noter, yeni malik adına bir ay süreyle geçerli geçici tescil belgesi düzenler; kalıcı tescil belgesi bu süre içinde trafik tescil kuruluşunca hazırlanır. Belgenin bir ay içinde teslim edilememesinden yeni malik sorumlu tutulamaz.
3. Araç üzerinde haciz, rehin veya ihtiyati tedbir şerhi varsa noter işlemi yapamaz. Bu yüzden noter öncesi sözleşmeye, satıcının aracın takyidatsız olduğunu taahhüt ettiği bir madde konur ve tescil kaydı imzadan önce sorgulanır.

Noter öncesi sözleşmede alınan kapora veya ön ödeme için ayrı bir düzenleme gerekir; bu konuda kapora sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Yazılı Sözleşmenin İşlevi: Yarar ve Hasar, Teslim, Bedel

Noter senedi aracı şasi numarası, plaka ve bedelle tanımlar; aracın durumu hakkında hiçbir şey söylemez. Yazılı sözleşme bu boşluğu doldurur. TBK m.208 uyarınca taşınır satışlarında satılanın yarar ve hasarı, kanundan, durumun gereğinden veya sözleşmedeki özel koşullardan doğan ayrık hâller dışında zilyetliğin devri anından itibaren alıcıya geçer. Noter satışı ile fiilî teslimin ayrı günlerde yapıldığı durumlarda, aradaki dönemde aracın başına gelecek hasarın kimde kalacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Sözleşmede teslim anına ilişkin bir tutanak öngörülür: teslim tarihi, kilometre sayacındaki değer, yakıt seviyesi, ruhsat ve anahtar sayısı, araçla birlikte verilen ekipman (stepne, kriko, takım çantası). Bedelin ne kadarının noter öncesi, ne kadarının noterde ödeneceği ve ödemenin banka kanalıyla yapılacağı da yazılır; noterde elden ödenen bedelin ispatı sonradan güçtür.

Ayıptan Sorumluluk: TBK m.219-231

İkinci el araç satışında uyuşmazlıkların büyük bölümü ayıp hükümlerinde çözülür. TBK m.219'a göre satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan da sorumludur. Satıcı bu ayıpların varlığını bilmese bile sorumludur (m.219/2).

Bu sorumluluğun sınırları ve kullanım şartları şöyledir:

• Alıcının bildiği ayıp (m.222): Satıcı, sözleşmenin kurulduğu sırada alıcı tarafından bilinen ayıplardan sorumlu değildir. Alıcının yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan ise ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu olur. Sözleşmeye yazılan hasar beyanı bu yüzden iki yönlü işler: bildirilen hasar için satıcı sorumluluktan kurtulur, bildirilmeyen hasar için sorumluluğu ağırlaşır.
• Gözden geçirme ve bildirim (m.223): Alıcı, devraldığı aracı işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde bildirmek zorundadır; ihmal ederse aracı kabul etmiş sayılır. Olağan gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak gizli ayıp sonradan anlaşılırsa hemen bildirilmelidir. Bildirim, ispat için noter veya en azından yazılı kanaldan yapılmalıdır; ihtarname rehberimiz bu bildirimin biçimini anlatır.
• Seçimlik haklar (m.227): Alıcı sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız benzeriyle değiştirme haklarından birini kullanır; genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır. Durum dönmeyi haklı göstermiyorsa hâkim onarım veya bedel indirimine karar verebilir.
• Sorumsuzluk anlaşması (m.221): Satıcının ayıptan sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan anlaşma, satıcı aracı ayıplı devretmekte ağır kusurluysa kesin olarak hükümsüzdür. Matbu sözleşmelerdeki "araç görüldüğü gibi, her türlü ayıbıyla satılmıştır" kaydı, gizlenen bir hasar veya geri alınmış kilometre karşısında satıcıyı korumaz.
• Zamanaşımı (m.231): Satıcı daha uzun süre üstlenmemişse ayıptan doğan her türlü dava, ayıp sonradan ortaya çıksa bile, aracın alıcıya devrinden başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Satıcı ağır kusurluysa bu süreden yararlanamaz.

Kilometre ve Hasar Beyanı Nasıl Yazılır?

Kilometre ve hasar bilgisi, sözleşmeye yazıldığı anda m.219 anlamında bildirilen nitelik hâline gelir. Bu yüzden beyan, satıcının "bildiğim kadarıyla" kaydıyla değil, ölçülebilir ve sorgulanabilir kayıtlara bağlanarak yazılmalıdır:

1. Kilometre: İmza anında sayaçtaki değer rakamla yazılır. Aracın son muayene kaydındaki kilometre değeri ile karşılaştırılır; muayene kaydı, sayaç değerinden yüksekse bu fark sözleşmede açıklanmadan imza atılmamalıdır. Satıcı, sayacın değiştirilmediğini veya geri alınmadığını ayrıca taahhüt eder.
2. Hasar geçmişi: Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi hasar sorgusu ile bağımsız bir ekspertiz raporu alınır ve sözleşmeye ek yapılır. Boyalı, değişen ve düzeltilmiş parçalar parça parça sayılır; "ağır hasar kaydı yoktur" ifadesi ancak sorgu çıktısıyla desteklenirse yazılır.
3. Mekanik durum: Bilinen arızalar, yakın zamanda yapılan büyük bakım ve değişen parçalar, garantisi süren işçilikler yazılır.

Beyan bilinçli olarak yanlış verilmişse sorun ayıp hükümlerinin ötesine geçer. TBK m.36 uyarınca aldatma sonucu sözleşme yapan taraf, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir; m.39 uyarınca aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır. Kilometre sayacına müdahalenin ceza hukuku boyutu ayrıca değerlendirilir; hukuk davasında ise bir yıllık iptal süresi ile iki yıllık ayıp zamanaşımının hangisinin işletileceği somut olaya göre seçilir.

Tüketici Satışında Fark: Galeri ve Yetkili Bayi

Satıcı ticari veya mesleki amaçla hareket eden bir galeri ya da bayi, alıcı ise tüketici sıfatıyla alan gerçek kişiyse ilişki 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a tabidir. Bu durumda:

• Ayıplı mal hükümleri (6502 m.8 vd.) uygulanır. Zamanaşımı 6502 m.12 uyarınca teslimden itibaren iki yıldır; ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
• Uyuşmazlık, tutarına göre tüketici hakem heyetinde veya tüketici mahkemesinde görülür; tüketici hakem heyeti başvurusu parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için zorunlu yoldur.
• Tüketici mahkemesinde açılacak davada dava şartı arabuluculuk vardır (6502 m.73/A); hakem heyeti kapsamındaki uyuşmazlıklar ve heyet kararına itirazlar bu şartın dışındadır.

Ayıplı aracın iadesi için yazılacak bildirim, ayıplı mal iade dilekçesi yazımızda anlatılan yapıyı izler. İki gerçek kişi arasındaki satışta ise 6502 uygulanmaz; yukarıdaki TBK hükümleri ve genel görevli mahkeme kuralları geçerlidir.

Araç Satış Sözleşmesi Örneği: Madde Madde İskelet

Aşağıdaki iskelet, noter satışından önce imzalanan ve noter satışını taahhüt eden sözleşme içindir. Tüketici satışında 6502'ye özgü maddeler eklenir.

Sözleşmenin noter satışından sonra da saklanması gerekir; ayıp veya aldatma iddiası ortaya çıktığında beyanların kaynağı bu belgedir.

Devir Sonrası: Vergi, Ceza ve Bildirimler

Noter satışı, m.20/d'deki borçsuzluk şartı nedeniyle satış anına kadar tahakkuk etmiş vergi ve ceza borcu varken yapılamaz; ancak satıştan sonra tebliğ edilen ve satış öncesine ait cezalar için sözleşmedeki borç paylaşımı maddesi belirleyicidir. Alıcı, geçici tescil belgesinin bir aylık süresi içinde kalıcı belgesini teslim alır; satıcı ise noter satışıyla birlikte aracın kayıttan düştüğünü kendi sigorta şirketine bildirir.

Satış bedelinin tamamı ödenmeden aracın teslim edildiği ve noter satışının "sonra yapılacağı" düzenlemelerde satıcı, mülkiyet kendisinde kaldığı hâlde aracın kullanımından doğan trafik cezaları ve üçüncü kişi zararları bakımından muhatap olmaya devam eder; bu yüzden teslim ile noter satışı aynı güne bağlanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Noter senedini yeterli sayıp aracın durumu hakkında hiçbir yazılı beyan almamak.
• Kilometre beyanını sayaç değerini yazmakla bitirmek; muayene kaydıyla karşılaştırmamak.
• Hasar beyanını "ağır hasar kaydı yoktur" cümlesine indirmek; sorgu çıktısını ek yapmamak.
• "Görüldüğü gibi satılmıştır" kaydına güvenmek; m.221 ağır kusurlu satıcıyı korumaz.
• Ayıbı fark ettikten sonra bildirimi telefonla yapmak; m.223 bildiriminin ispatı alıcıdadır.
• Tüketici satışında 6502'nin bir yıllık asgari sorumluluk süresini ve dava şartı arabuluculuğu gözden kaçırmak.
• Teslim ile noter satışını ayrı günlere bırakıp aradaki dönemde hasarın kimde kalacağını yazmamak.
• Bedeli elden ödemek ve makbuz almamak.

Beyan ile Araç Satış Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da sözleşme üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir; tarafları, aracın bilgilerini, kilometre ve hasar beyanını ve ödeme planını talimat olarak yazmanız taslak için yeterlidir. Ekspertiz raporu, hasar sorgusu veya karşı taraftan gelen hazır bir sözleşme varsa PDF, DOCX ya da görsel olarak yükleyebilir, hazır sözleşmeyi "Belge İnceleme" ile madde madde denetletebilirsiniz. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.