Gizlilik Sözleşmesi Örneği (NDA): Madde Madde Hazırlama Rehberi

Bir gizlilik sözleşmesi örneği ararken çoğu metin aynı hatayı tekrarlar: "her türlü bilgi gizlidir" diye başlar, istisna koymaz, cezai şartı ölçüsüz belirler ve kişisel veri paylaşımını hiç düşünmez. Böyle bir metin ihtilaf anında ya uygulanamaz ya da hâkimin indirimine takılır. Aşağıda NDA'nın hukuki zeminini, müzakerede en çok tartışılan maddeleri ve özgün bir sözleşme iskeletini madde numaralarıyla ele alıyoruz.

Gizlilik Sözleşmesi (NDA) Nedir, Hangi Hukuka Dayanır?

Gizlilik sözleşmesi Türk Borçlar Kanunu'nda ayrıca düzenlenmiş bir tip değildir; isimsiz bir sözleşmedir. Dayanağı sözleşme serbestisidir: TBK m.26 uyarınca taraflar sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirler. Sınır TBK m.27'dedir: emredici hükümlere, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Aşırı geniş, süresiz ve karşı tarafın ekonomik özgürlüğünü fiilen ortadan kaldıran bir yasak bu sınıra yaklaşır.

Şekil serbesttir (TBK m.12); noter şartı yoktur. Ancak ispat, kapsam ve yaptırım yazılı metne dayanacağı için sözleşme mutlaka yazılı ve imzalı kurulmalıdır.

Sözleşme olmasa da koruma tamamen yok değildir. TTK m.55/1-d, "üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek" hâlini haksız rekabet sayar. Fark şudur: haksız rekabette hukuka aykırılığı ve zararı sizin ispat etmeniz gerekir; NDA ise neyin gizli olduğunu, kullanım amacını ve ihlalin yaptırımını baştan belirler.

Uygulamada iki tür vardır:

• Tek taraflı NDA: Bilgiyi yalnız bir taraf verir (yatırımcıya sunum, tedarikçiye teknik şartname).
• Karşılıklı NDA: İki taraf da bilgi paylaşır (ortak girişim, birleşme ön görüşmeleri). Karşılıklı metinde yükümlülüklerin simetrik olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Gizli Bilginin Tanımı ve İstisnalar

Sözleşmenin kalbi tanım maddesidir. Tanım, uyuşmazlıkta hâkimin "bu bilgi gerçekten korunuyor muydu" sorusuna vereceği cevabı belirler.

İyi bir tanım üç katmandan oluşur:

1. Kapsam: Teknik, ticari, mali ve hukuki bilgiler; müşteri ve tedarikçi listeleri, fiyatlama, kaynak kod, iş planları. Örnek sayma, "sınırlı olmamak üzere" ibaresiyle yapılmalıdır.
2. Biçim: Yazılı, elektronik, sözlü ya da gözlem yoluyla (tesis ziyareti, numune) edinilen bilgiler.
3. İşaretleme kuralı: Sözlü açıklanan bilginin belirli bir süre içinde yazıyla teyit edilmesi. Bu kural bilgiyi verenin lehine değil aleyhine gibi görünür, ama ispat yükünü netleştirdiği için uygulanabilirliği artırır.

İstisnasız bir tanım, hem karşı tarafın imzadan kaçınmasına hem de TBK m.27 tartışmasına yol açar. Şu hâllerin açıkça hariç tutulması standarttır:

• Açıklama anında kamuya açık olan ya da sonradan alıcının kusuru olmaksızın kamuya açık hâle gelen bilgi,
• Alıcının açıklamadan önce belgeyle ispatlanabilir biçimde bildiği bilgi,
• Alıcının gizli bilgiden yararlanmaksızın bağımsız olarak geliştirdiği bilgi,
• Gizlilik yükümlülüğü bulunmayan üçüncü kişiden hukuka uygun olarak edinilen bilgi,
• Kanun, mahkeme kararı veya yetkili makam talebiyle açıklanması zorunlu olan bilgi. Bu son hâlde karşı tarafa önceden bildirim ve açıklamanın zorunlu kısımla sınırlı tutulması şartı konmalıdır.

Tanımın yanında kullanım amacı da yazılmalıdır: bilgi yalnız belirlenen proje için ve yalnız "bilmesi gereken" çalışan, danışman ve alt yüklenicilere açılabilir. Bu kişilerin eylemlerinden alıcının kendi eylemi gibi sorumlu olacağı ayrıca belirtilir. Sözleşmenin bilgi üzerinde lisans ya da mülkiyet hakkı devretmediği de açıkça yazılmalıdır.

Süre, İade ve İmha

Sözleşmenin süresi ile gizlilik yükümlülüğünün süresi ayrı düşünülmelidir. Görüşmeler bir yılda bitebilir; gizlilik yükümlülüğü ise sona ermeden itibaren belirli bir süre devam etmelidir. Ticari sır niteliğindeki bilgi için süre, bilginin sır niteliğini koruduğu süreye bağlanabilir.

İade ve imha maddesi, talep üzerine belirli bir süre içinde tüm kopyaların iadesini veya imhasını ve bunun yazılı teyidini içermelidir. Yasal saklama yükümlülüğü ya da otomatik yedekleme nedeniyle silinemeyen kayıtlar için istisna konur; ancak bu kayıtlar üzerindeki gizlilik yükümlülüğü sürer.

Cezai Şart: TBK m.179-182 ve TTK m.22

NDA'nın caydırıcılığı çoğu zaman cezai şarttan gelir, çünkü sır ihlalinde zararın miktarını ispatlamak son derece güçtür.

• TBK m.179/1: Aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir. NDA'da bu seçimlik yapı tehlikelidir: cezayı talep eden taraf gizliliğin devamını isteyemez hâle gelebilir. Bu yüzden metne "cezanın ödenmesi gizlilik yükümlülüğünü sona erdirmez" ibaresi yazılmalıdır.
• TBK m.180/1: Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir. m.180/2: Zarar cezayı aşıyorsa, aşan miktar ancak borçlunun kusurunun ispatıyla istenebilir.
• TBK m.182/1: Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirler. m.182/2: Asıl borç geçersizse ceza da istenemez. m.182/3: Hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.
• TTK m.22: Tacir sıfatını haiz borçlu, TBK m.182/3'teki hâlde cezanın aşırı olduğu iddiasıyla indirim isteyemez. Yargıtay uygulamasında buna rağmen, tacir borçlunun ekonomik mahvına yol açacak ölçüdeki cezai şartın ahlaka aykırılık yönünden denetlenebildiği kabul edilmektedir.

Pratik öneri: tek bir sabit tutar yerine ihlalin niteliğine göre kademeli bir ceza (örneğin her ifşa olayı için ayrı tutar ve toplam üst sınır) belirleyin; tutarın paylaşılan bilginin ticari değeriyle ilişkisini sözleşmenin giriş kısmında açıklayın. Hem indirim riskini azaltır hem de "ceza mı, götürü tazminat mı" tartışmasını daraltır. İhlal tehlikesi somutsa dava açmadan önce ihtiyati tedbir yoluyla açıklamanın durdurulması da değerlendirilmelidir; tazminat talebinin kurgusu için tazminat davası rehberine bakabilirsiniz.

Kişisel Veri Paylaşılıyorsa: KVKK Yükümlülükleri

NDA ticari bilgiyi korumak için yazılır; 6698 sayılı KVKK'nın yükümlülüklerini tek başına karşılamaz. Paylaşılan bilgi içinde çalışan, müşteri ya da hasta verisi varsa ayrıca şunlar gerekir:

• Aktarımın KVKK m.8'deki şartlardan birine dayanması; gizlilik sözleşmesinin varlığı bir aktarım şartı değildir.
• KVKK m.12/1 uyarınca veri sorumlusunun, verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri alması.
• KVKK m.12/2 uyarınca verilerin veri sorumlusu adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde, bu tedbirlerden o kişiyle birlikte müştereken sorumlu olunması.

Bu nedenle NDA'ya kişisel veriye ilişkin ayrı bir bölüm eklenmeli ya da taraflar arasında ayrı bir veri işleme sözleşmesi yapılmalıdır: işleme amacıyla sınırlılık, alt işleyene aktarım yasağı veya izni, ihlalin bildirilmesi, sözleşme bitiminde silme ve denetim hakkı.

İş İlişkisinde Gizlilik: TBK m.396, m.420 ve Rekabet Yasağı

İşçinin sır saklama borcu sözleşme olmasa da kanundan doğar. TBK m.396/4 uyarınca işçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri hizmet ilişkisi süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz; işverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde ilişki sona erdikten sonra da sır saklamakla yükümlüdür.

İşçiyle yapılan NDA bu yükümlülüğü somutlaştırır: hangi bilgilerin sır olduğunu, cihaz ve hesapların iadesini, kişisel cihazlardaki kopyaların silinmesini düzenler. Burada iki sınır vardır:

• TBK m.420/1: Hizmet sözleşmelerine yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir. Tek yönlü bir cezai şart, işçi NDA'sında bu hükme takılır.
• TBK m.444: Sözleşme sonrası rekabet yasağı ayrı bir kurumdur; yazılı olarak üstlenilmesi ve hizmet ilişkisinin işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları hakkında bilgi edinme imkânı sağlaması, bu bilgilerin kullanılmasının da işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikte olması gerekir. NDA'nın içine "rakip firmada çalışmama" hükmü gizlemek, rekabet yasağının şartlarını dolanmak sayılabilir.

İş ilişkisinin sona ermesinde doğan alacak kalemleri için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bakabilirsiniz.

Yetki ve Tahkim Şartı

Uyuşmazlık çözüm maddesi çoğu şablonda tek satırdır ve çoğu zaman yanlıştır.

• Yetki sözleşmesi (HMK m.17) yalnız tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir. İşçiyle ya da tacir olmayan bir kişiyle yapılan NDA'da "İstanbul mahkemeleri yetkilidir" hükmü o kişiye karşı bağlayıcı olmaz.
• Tahkim şartı (HMK m.412) yazılı şekilde yapılmalıdır; imzalı metin, taraflar arasında teati edilen yazışma veya elektronik ortam bu şartı karşılar. Kurumsal tahkimde kurum, tahkim yeri, dil ve hakem sayısı açıkça yazılmalıdır.
• Tahkim şartına rağmen geçici hukuki koruma talebinin (ihtiyati tedbir) saklı tutulduğu belirtilmelidir; sır ihlalinde asıl ihtiyaç çoğu zaman açıklamanın derhâl durdurulmasıdır.

Gizlilik Sözleşmesi Örneği: Madde İskeleti

Aşağıdaki iskelet karşılıklı bir NDA için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar somut işe göre doldurulmalı, tek taraflı kullanımda ilgili simetri kaldırılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar ve Kontrol Listesi

• İstisnasız tanım: "Her türlü bilgi" ifadesi, kamuya açık bilgiyi de yasaklayarak metni savunulamaz kılar.
• Seçimlik cezai şart: TBK m.179/1 karşısında "ceza ödenince gizlilik biter" sonucuna kapı açan metin.
• Ölçüsüz ceza: Paylaşılan bilginin değeriyle bağı kurulmamış tutar, tacir olmayan borçluda m.182/3 indirimine takılır.
• İşçi NDA'sında tek yönlü ceza: TBK m.420/1 uyarınca geçersizdir.
• Gizlenmiş rekabet yasağı: TBK m.444 şartlarını taşımayan "rakipte çalışmama" hükmü.
• KVKK boşluğu: Kişisel veri paylaşılan işte ayrı işleme hükümlerinin olmaması.
• Tacir olmayana yetki şartı: HMK m.17 kapsamı dışında kalan yetki maddesi.
• İade ve imhanın teyitsiz bırakılması: İhlal iddiasında ispat aracını ortadan kaldırır.

Beyan ile Gizlilik Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da belge yüklemeden, yalnız talimat yazarak (taraflar, amaç, süre, ceza yapısı) ya da görüşme notlarını yükleyerek gizlilik sözleşmesi taslağı üretebilirsiniz. Tür seçmezseniz sistem sözleşmeyi önce niteler (TBK m.19: tarafların gerçek ve ortak iradesi) ve şekil şartı arayan işlemlerde metnin başına uyarı koyar. Karşı taraftan gelen hazır bir NDA'yı "Belge İnceleme" ile inceletebilirsiniz; her bulgu sözleşmedeki metne çapalanır. Taslak DOCX, PDF ve UDF olarak dışa aktarılır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.