Yazılım Geliştirme Sözleşmesi Örneği: Kaynak Kod, Fikri Mülkiyet, Kabul Testi ve Bakım

İyi bir yazılım geliştirme sözleşmesi örneği, iki ayrı kanunun sınırında durur: yazılımın meydana getirilmesi ve teslimi Türk Borçlar Kanunu'nun eser sözleşmesi hükümlerine (TBK m.470 vd.), yazılım üzerindeki haklar ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na tabidir. Uyuşmazlıkların çoğu bu iki katmandan birinin hiç yazılmamasından doğar: bedel ve teslim tarihi ayrıntıyla yazılmış, kaynak kodun kime ait olduğu tek cümleyle geçiştirilmiştir. Aşağıda önce çerçeveyi, sonra her katman için yazılması gereken maddeleri ve madde madde bir iskeleti veriyoruz.

Hukuki Çerçeve: Eser Sözleşmesi ve FSEK

TBK m.470 eser sözleşmesini, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Sipariş üzerine yazılım geliştirme bu tanıma girer; yüklenici edimi sadakat ve özenle ifa eder ve özen ölçüsü, benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin meslekî ve teknik kurallara uygun davranışıdır (m.471). Yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa iş başkasına da yaptırılabilir (m.471/3); alt yüklenici yasağı isteniyorsa açıkça yazılmalıdır.

FSEK tarafında bilgisayar programı, hazırlık tasarımlarıyla birlikte ilim ve edebiyat eseridir (FSEK m.2/1). Aynı maddenin son fıkrası bir sınır çizer: arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeler de dâhil, programın herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmaz. Sözleşme kodun ve tasarımın devrini düzenleyebilir; algoritma fikrini ya da iş yöntemini "devretmek" hukuken bir şey ifade etmez.

Teslim, bedel, gecikme ve ayıp TBK'ya; kimin eser sahibi olduğu, hangi hakların kime geçtiği ve bunun şekli FSEK'e göre yazılır. Serbest çalışan geliştiriciyle yapılan iş için freelance sözleşmesi yazımıza, yalnız danışmanlık içeren işler için danışmanlık sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Fikri Mülkiyet: Kim Eser Sahibi, Ne Devredilir?

Eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir (FSEK m.1/B-b) ve mali hakları kullanma yetkisi münhasıran ona aittir (m.18/1). Bu kuralın iki istisnası sözleşmeyi doğrudan ilgilendirir:

• İşçi ve çalışanların eserleri: Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıranlarca kullanılır (m.18/2). Yüklenicinin çalışanlarıyla yaptığı iş sözleşmelerinde aksine hüküm varsa zincir kopar; iş sahibi, yüklenicinin çalışan ve alt yüklenicilerinden gerekli hakları edindiğini taahhüt ettirmelidir.
• Birlikte eser: Birden fazla kimsenin iştirakiyle meydana getirilen eser ayrılmaz bir bütünse eserin sahibi onları meydana getirenlerin birliğidir (m.10). Müşterinin kendi geliştiricileriyle ortak yazılan modüllerde sözleşme hangi tarafın hangi bileşene sahip olduğunu belirlemelidir.

Devrin şekli FSEK m.52'de yazılıdır: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. "Tüm fikri mülkiyet hakları müşteriye aittir" cümlesi bu şartı karşılamaz; işleme (m.21), çoğaltma (m.22), yayma (m.23), temsil (m.24) ve umuma iletim (m.25) hakları tek tek yazılmalıdır. Çoğaltma hakkı programın yüklenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanmasını da kapsar (m.22/3); internet üzerinden sunulan yazılımlar için m.25/2'deki erişim sağlama yetkisi ayrıca sayılır.

İki tuzak daha vardır:

1. Henüz yazılmamış eser: FSEK m.48/3 uyarınca devir ve ruhsat işlemleri, henüz vücuda getirilmemiş bir esere ilişkinse batıldır; m.50/1 ise bu tasarruflara dair taahhütlerin eser meydana getirilmeden önce yapılmış olsa da geçerli olduğunu söyler. Doğru kurgu, devri sözleşme tarihinde gerçekleşmiş gibi yazmak değil, kabulle birlikte devri taahhüt edip kabul tutanağında tekrarlamaktır.
2. Devren iktisap: Mali hak veya ruhsat edinen kimse bunu ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle başkasına devredebilir (m.49). Müşteri yazılımı grup şirketlerine devredecekse bu muvafakat sözleşmeye baştan yazılmalıdır.

Manevi haklar devredilemez; ancak kullanımları düzenlenebilir. Eser sahibinin izni olmadıkça eserde değişiklik yapılamaz (m.16/1); iş sahibinin kodu geliştirmeye ve üçüncü kişiye geliştirtmeye yetkili olduğu açıkça yazılmalıdır. Programı yasal yollardan edinen kişinin programı yüklemesi, çalıştırması, hataları düzeltmesi ve bir adet yedekleme kopyası alması sözleşmeyle önlenemez (m.38); şeref ve itibarı zedeleyen değişiklikleri menetme yetkisinden vazgeçmek hükümsüzdür (m.16/3).

Kaynak Kod, Belgeler ve Emanet

Yazılım sözleşmesinde "teslim" çalışan uygulamadan ibaret değildir. Teslim kapsamı sayılarak yazılmalıdır: kaynak kod ve derleme betikleri, sürüm geçmişi, veritabanı şemaları, mimari ve API belgeleri, kurulum kılavuzu, test senaryoları ve üçüncü taraf bileşen listesi. Listede olmayan şey teslim borcunun konusu değildir.

Açık kaynak bileşenler ayrı bir başlık ister: yüklenici her kütüphanenin lisansını bildirmeli ve iş sahibinin kullanım amacıyla çelişen lisanslı bileşen kullanmayacağını taahhüt etmelidir. FSEK m.68 uyarınca izinsiz kullanılan eser için hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin en çok üç katını talep edebilir; bu risk yükleniciye yüklenmelidir.

Kaynak kodun teslim edilmeyip yalnız lisanslandığı modellerde (SaaS, abonelik) kaynak kod emaneti hükmü yazılır: kod ve belgeler üçüncü bir emanetçide tutulur; yüklenicinin iflası, bakımı durdurması veya haksız feshi gibi önceden sayılan hâllerde iş sahibine teslim edilir. Gizlilik için ayrı bir metin gerekiyorsa gizlilik sözleşmesi örneğimize bakabilirsiniz.

Kabul Testi: TBK m.474-478

Eser sözleşmesinde iş sahibinin en güçlü ve en kolay kaybedilen hakkı kabul aşamasındadır. Kanun şu zinciri kurar:

• İş sahibi, eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır (m.474/1). Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini isteyebilir (m.474/2).
• Ayıp varsa iş sahibi sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim veya aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım haklarından birini kullanır; tazminat hakkı saklıdır (m.475).
• Ayıp, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın iş sahibinin verdiği talimattan doğmuşsa iş sahibi ayıp haklarını kullanamaz (m.476). Yüklenicinin yazılı uyarıları bu yüzden dosyada saklanmalıdır.
• Eserin açıkça veya örtülü kabulünden sonra yüklenici, kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplar dışında sorumluluktan kurtulur; gözden geçirme ve bildirim ihmal edilirse eser kabul edilmiş sayılır (m.477).
• Ayıp davaları teslimden itibaren iki yılda, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılda zamanaşımına uğrar (m.478).

Bu zincir kabul maddesinin tasarımını belirler. Kabul kriterleri (fonksiyonel test senaryoları, performans eşikleri, güvenlik taraması), test süresi, hata sınıflandırması ve hangi sınıfta hataların kabulü engelleyeceği önceden yazılmalıdır. Sözleşmede iş sahibine tanınan test süresi, m.474'teki "uygun süre" belirsizliğini ortadan kaldırır. Kabul tutanağı, m.50 taahhüdünün yerine getirildiği ve mali hakların devredildiği belge olarak da kullanılır. Parça parça teslimde her parçanın bedeli o parçanın teslimiyle muaccel olur (m.479/2); aşamalı projelerde her aşamanın kendi kabul tutanağı düzenlenir.

Bedel, Gecikme ve Sona Erme

Bedel götürü belirlenmişse yüklenici eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür; öngörülenden fazla emek ve masraf bedelin artırılmasını haklı kılmaz, ancak başlangıçta öngörülemeyen durumlar eserin yapılmasını son derece güçleştirirse hâkimden uyarlama istenebilir (m.480). Kapsam değişikliği bu yüzden ayrı bir usule bağlanmalıdır: yazılı talep, etki analizi, ek bedel ve süre, iki tarafın onayı.

Gecikmede iş sahibi, yüklenicinin işi zamanında bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir (m.473/1); eserin ayıplı meydana getirileceği görülüyorsa süre verip aksi hâlde işi üçüncü kişiye vereceğini ihtar edebilir (m.473/2). İş sahibi ayrıca, yapılmış kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir (m.484). Sona ermede o güne kadar yazılan kodun teslimi ve kısmi hak devri ayrıca yazılmalıdır. Tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme ihtarları noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta ile yapılır (TTK m.18/3); biçim için ihtarname yazımıza bakabilirsiniz.

Bakım, Kişisel Veriler ve Uyuşmazlık

Kabulden sonraki bakım, garanti ile karıştırılmamalıdır: garanti kabul sırasında var olan ayıpları kapsar; bakım yeni hataların giderilmesi, güncelleme ve destek hizmetidir. Bakım maddesinde hata sınıfına göre müdahale ve çözüm süreleri, bedel ve sona erme koşulları yazılır.

Yazılım kişisel veri işliyorsa yüklenici çoğu zaman veri işleyen konumundadır. 6698 sayılı KVKK m.12/2 uyarınca veri sorumlusu, verilerin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde tedbirlerin alınmasından bu kişiyle müştereken sorumludur; m.12/4 veri işleyenin öğrendiği verileri açıklayamayacağını ve amaç dışı kullanamayacağını söyler. Sözleşmeye veri işleme amacı, güvenlik tedbirleri, ihlal bildirimi ve alt işleyen kullanımı yazılmalıdır; aydınlatma yükümlülüğü için KVKK aydınlatma metni yazımız yol gösterir.

Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davalar ile tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın fikri mülkiyet mevzuatından doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1). Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A); arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde iki hafta uzatabilir.

Yazılım Geliştirme Sözleşmesi Örneği: Madde Madde İskelet

Sık Yapılan Hatalar

• Mali hakları tek cümleyle "devretmek"; FSEK m.52 hakların ayrı ayrı gösterilmesini ister.
• Devri sözleşme tarihinde gerçekleşmiş gibi yazmak; henüz yazılmamış eserde devir batıldır (m.48/3), taahhüt geçerlidir (m.50).
• Yüklenicinin çalışan ve alt yüklenicilerinden hak edinme taahhüdünü almamak (m.18/2).
• Kabul süresi ve kriterlerini yazmamak; gözden geçirme ihmal edilirse eser kabul edilmiş sayılır (m.477).
• Teslim kapsamına kaynak kodu, belgeleri ve bileşen listesini yazmamak.
• Kapsam değişikliği usulü koymamak; götürü bedelde her ek istek uyuşmazlığa döner (m.480).
• Yazılımın değiştirilebileceğini yazmamak; m.16/1 eser sahibinin iznini arar.

Beyan ile Yazılım Geliştirme Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da sözleşme üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir: tarafları, teslim kapsamını, ödeme aşamalarını ve hak devri modelini talimat olarak yazmanız yeterlidir; teknik şartname varsa PDF, DOCX veya görsel olarak yükleyebilirsiniz. Karşı taraftan gelen hazır bir sözleşmeyi "Belge İnceleme" FSEK m.52 ve TBK m.474-478 karşısında denetler ve her bulguyu metne çapalar. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.