İhtarname Örneği ve Nasıl Yazılır: Noter, Temerrüt ve e-Tebligat

İhtarname örneği arayan meslektaşların çoğu metnin kendisinden çok iki soruyu çözmek ister: bu ihtar hangi hukuki sonucu doğuracak ve hangi şekilde gönderilmezse o sonuç doğmayacak? Türk Borçlar Kanunu temerrüdü ihtara bağlar (m.117), Türk Ticaret Kanunu tacirler arasında ihtarın şeklini sınırlar (m.18/3), Noterlik Kanunu ihtarnamenin unsurlarını sayar (m.106) ve Tebligat Kanunu tebliğin ne zaman yapılmış sayılacağını belirler (m.7/a). Aşağıda bu dört kanunu tek bir yazım akışına bağlıyor, sonra madde madde bir örnek veriyoruz.

İhtarname Nedir ve Hangi Sonucu Doğurur?

İhtarname, bir tarafın diğerine belirli bir hukuki sonucu doğurmak amacıyla yönelttiği tek taraflı ve varması gerekli bir irade beyanıdır. En yaygın sonucu temerrüttür: TBK m.117/1 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. İhtar olmadan borç muaccel olsa da borçlu gecikmenin sonuçlarına katlanmaz.

İhtarın gerekmediği hâller m.117/2'de sayılır ve dilekçeyi yazmadan önce bu fıkra kontrol edilmelidir:

• İfa günü birlikte belirlenmişse ya da sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bildirimle belirlemişse, bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden doğar.
• Haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur; yalnız sebepsiz zenginleşen iyiniyetliyse bildirim şarttır.

Vadesi belirli borçta ihtarname bu yüzden temerrüt için değil, ödeme çağrısını ve fesih ya da dönme iradesini belgelemek için gönderilir. İhtarın hukuki işlevini yanlış kurmak, dava dilekçesinde faiz başlangıcının yanlış yazılmasına yol açar.

Temerrüdün Sonuçları: Faiz, Süre ve Seçimlik Haklar

Temerrüde düşen borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe borcun geç ifasından doğan zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.118). Para borçlarında temerrüt faizi oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükteki mevzuata göre belirlenir; sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık temerrüt faizi bu oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz (m.120).

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ihtarnamenin ikinci işlevi süre vermektir. TBK m.123 uyarınca temerrüde düşen tarafa borcun ifası için uygun bir süre verilir veya bunun hâkimden istenmesi mümkündür. Süre verilmesine gerek olmayan hâller m.124'te üç başlıkta sayılır: borçlunun durumundan veya tutumundan sürenin etkisiz kalacağı anlaşılıyorsa, ifa alacaklı için yararsız kalmışsa ya da belirli zamanda ifa edilmeyen edimin artık kabul edilmeyeceği sözleşmeden anlaşılıyorsa.

Süre dolduğunda alacaklının seçimlik hakları m.125'te sıralanır:

1. Her zaman borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir.
2. Bundan vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir.
3. Sözleşmeden dönebilir; bu hâlde taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur, verdiklerini geri isteyebilir ve borçlu kusursuzluğunu ispat edemezse alacaklı sözleşmenin hükümsüz kalmasından doğan zararını da ister.

Sürekli edimli sözleşmelerde (kira, hizmet, franchise, abonelik) dönme yerine fesih söz konusudur ve alacaklı sözleşmenin süresinden önce sona ermesinden doğan zararını isteyebilir (m.126). İhtarnamede seçimin hangisi olduğu açıkça yazılmalıdır; "aksi hâlde yasal yollara başvurulacaktır" cümlesi, m.125/2'nin aradığı "hemen bildirme"yi karşılamaz.

Şekil: Noter, Taahhütlü Mektup, KEP ve Tacirler Arası Kural

TBK m.117 ihtar için şekil aramaz; sözlü ihtar bile temerrüt doğurur, ancak ispatı alacaklıya aittir. Bu yüzden uygulamada ihtarname noterden gönderilir. Noterlik Kanunu m.106 uyarınca her türlü hukuki işleme ait ihtarname ve ihbarname şu unsurları kapsar:

• İstemde bulunanın ve diğer tarafın ad, soyad ve açık adresleri.
• İhtar veya ihbar konusu.
• İstemde bulunanın imzası.
• Tebliğ şerhi, noterin imza ve mührü ile tarih (yazı ve rakamla).

İhtarname ilgilisi tarafından yazılıp tebliğ için notere getirilebileceği gibi notere de yazdırılabilir (m.106/2). Meslek uygulamasında metin avukat tarafından hazırlanır; noter içeriği değil şekli denetler.

Tacirler arasında kural katılaşır: TTK m.18/3 uyarınca diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe, sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemiyle yapılır. Bu üç sonuçtan birini hedefleyen ihtar iki tacir arasında düz e-posta ile gönderilirse, hedeflenen sonucun doğup doğmadığı tartışmaya açılır. Yazılı şekil aranan bildirimlerde güvenli elektronik imza ile gönderilip saklanabilen metinlerin yazılı şekil yerine geçtiğini de hatırlatalım (TBK m.14/2).

Kira ve İş İlişkisinde İhtarın Özel Süreleri

Bazı sözleşme tiplerinde ihtarnamenin süresi ve sayısı kanunla belirlenmiştir; bu hâllerde genel "uygun süre" ölçüsü değil özel hüküm uygulanır.

Kira: Kiracı muaccel kira bedelini veya yan gideri ödemezse kiraya veren yazılı olarak süre verip bu sürede ödenmezse sözleşmeyi feshedeceğini bildirir; süre en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında en az otuz gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler (TBK m.315). Bir kira yılı içinde ödememe nedeniyle iki haklı ihtara sebep olan kiracıya karşı kiraya veren, kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava yoluyla sözleşmeyi sona erdirebilir (m.352/2). Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B); ihtar bu şartı yerine getirmez, ancak dava sebebini kurar. Kira ihtarının ayrıntılı kurgusu için kiracıya ihtarname örneğimize ve tahliye sürecinin bütünü için tahliye davası rehberimize bakabilirsiniz. Kira sonunda depozitonun iadesi için gönderilecek ihtar ayrı bir yazının konusudur: depozito iadesi ihtarnamesi.

İş ilişkisi: İşçiye gönderilen uyarı ve savunma istemi ile işverene gönderilen haklı fesih ihtarnamesi 4857 sayılı İş Kanunu'nun kendi süre rejimine bağlıdır; iki tarafın ihtarnamelerini işverenin işçiye ihtarnamesi ve işçinin haklı nedenle fesih ihtarnamesi yazılarında ayrı ayrı ele aldık.

İhtarname Nasıl Yazılır: Bölüm Bölüm

İyi bir ihtarname dört bölümden oluşur ve her bölümün hukuki karşılığı vardır:

1. Taraflar: Noterlik K. m.106'nın aradığı ad, soyad ve açık adres. Tüzel kişide unvan, MERSİS numarası ve KEP adresi; gerçek kişide T.C. kimlik numarası. Vekil gönderiyorsa vekâletnamenin tarih ve yevmiye numarası.
2. Konu ve vakıalar: Borcun kaynağı (sözleşme tarihi, fatura, teslim tutanağı), miktarı, muacceliyet tarihi ve şimdiye kadar yapılan ödemeler. Vakıaları tarih sırasıyla ve belgeye atıfla yazın; ihtarname ileride dava dilekçesinin delil listesine girer.
3. Talep ve süre: Ne istendiği (ödeme, ifa, ayıbın giderilmesi, teslim), hangi hesaba, hangi sürede. Süreyi gün olarak yazın ve tebliğden itibaren işleyeceğini belirtin; kira gibi özel süreli hâllerde kanuni asgariyi aşın.
4. Sonuç uyarısı: Süre içinde ifa edilmezse hangi seçimlik hakkın kullanılacağı (ifa + gecikme tazminatı, olumlu zarar, dönme veya fesih), faizin hangi tarihten işleyeceği ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin muhataba yükletileceği.

Sonuna "İşbu ihtarnamenin bir nüshası muhataba tebliğ edilmek, bir nüshası dairede saklanmak, bir nüshası da tarafıma verilmek üzere üç nüsha düzenlenmiştir" kaydı konur; noter tebliğ şerhini bu nüshalara işler.

Tebliğ, Tebliğ Tarihi ve Sonrası

Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.1 uyarınca bu Kanun hükümlerine göre PTT veya memur vasıtasıyla tebliğ edilir. Muhatap m.7/a'da sayılan kişilerdense (kamu idareleri, tüm özel hukuk tüzel kişileri, noterler, baro levhasına yazılı avukatlar, sicile kayıtlı arabulucu ve bilirkişiler) tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur ve elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Gerçek kişi muhatap talep üzerine elektronik tebligat adresi almışsa aynı kural uygulanır.

İhtarnamede verilen süre tebliğ tarihinden işler; bu yüzden noterden tebliğ şerhli nüshayı alın ve dava dilekçesine bu nüshayı ekleyin. Tebliğ yapılamadıysa (adres yetersiz, muhatap tanınmıyor) ihtar varmış sayılmaz; ticaret sicilindeki adres ve KEP adresi tacirler için, MERNİS adresi gerçek kişiler için doğru başlangıç noktasıdır.

Muhatap cevap ihtarnamesi gönderirse bu, borcun kabulü değil çoğu kez itirazın belgesidir; cevap içeriği ileride menfi tespit veya alacak davasında karşı tarafın savunmasını önceden gösterir. Süre dolduğunda alacağı dava yoluyla takip edecekseniz alacak davası dilekçesi rehberimiz, ihtarnameyi ve tebliğ şerhini delil listesinin başına koymanız gerektiğini anlatır.

Sık Yapılan Hatalar

• Vadesi belirli borçta faiz başlangıcını ihtar tarihine yazmak; m.117/2'de temerrüt vadeyle doğar.
• Süre vermeyi unutmak ya da "derhal" yazmak; m.123 uygun süre ister, m.124'teki istisnalar dışında süresiz ihtar seçimlik hakları açmaz.
• Seçimlik hakkı belirsiz bırakmak; dönme veya olumlu zarar talebi "hemen bildirme" ister (m.125/2).
• Tacirler arası fesih veya dönme ihtarını düz e-posta ile göndermek (TTK m.18/3).
• Konut kirasında otuz günden az süre vermek (TBK m.315/2).
• Muhatabın adresini yetersiz yazmak ve tebliğin yapılamamasına yol açmak.
• Tebliğ şerhli nüshayı almamak; dava dilekçesinde tebliğ tarihini ispat edememek.
• Kira uyuşmazlığında ihtarın arabuluculuk dava şartını karşıladığını sanmak (6325 m.18/B).

Beyan ile İhtarname Hazırlamak

Beyan'da ihtarname için belge yüklemek zorunlu değildir: tarafları, borcun kaynağını, tutarı ve vermek istediğiniz süreyi talimat olarak yazmanız yeterlidir; sözleşme, fatura veya önceki yazışmalar varsa PDF, UDF, DOCX ya da görsel olarak yükleyebilirsiniz ve taranmış belgeler OCR ile okunur. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır ve notere götürülmeye hazırdır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.