Kefalet Sözleşmesi Örneği: TBK m.583 Şekil Şartı, Eş Rızası ve Süre

Doğru bir kefalet sözleşmesi örneği, matbu bir banka formundan çok daha az şey içerir ama o az şeyin kefilin el yazısıyla yazılmış olmasını ister. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.581-603, kefili sözleşmenin en zayıf tarafı olarak görür ve şekil, eş rızası, sorumluluğun kapsamı ile sürede emredici kurallar koyar. Uygulamada geçersiz sayılan kefaletlerin büyük çoğunluğu, kanunun okunmamasından değil bu ayrıntıların bilgisayarda yazılıp kefile yalnız imza attırılmasından doğar. Aşağıda önce kuralları, sonra bu kurallara uygun bir iskeleti veriyoruz.

Kefalet Nedir ve Hangi Borç İçin Verilebilir?

TBK m.581 kefalet sözleşmesini, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Kefalet bir teminat sözleşmesidir; asıl borca bağlıdır ve alacaklı ile kefil arasında kurulur, borçlunun taraf olması gerekmez.

m.582'ye göre kefalet mevcut ve geçerli bir borç için yapılabilir; gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de, borç doğduğunda hüküm ifade etmek üzere kefalet kurulabilir. Zamanaşımına uğramış bir borca ya da borçlunun ehliyetsizlik veya yanılma yüzünden sorumlu olmadığı bir borca bilerek kefil olan kişi yine de sorumlu olur. Aynı maddenin son fıkrası kefilin, kanunun kendisine tanıdığı haklardan önceden feragat edemeyeceğini söyler; sözleşmeye yazılan "kefil her türlü def'i ve itirazından peşinen vazgeçmiştir" kaydı bu yüzden hükümsüzdür.

Kefaletin tipik kullanım alanları kira sözleşmesinde kiracının borçlarına kefalet, kredi ve cari hesap ilişkileri ile iş sözleşmesinde çalışanın vereceği zarara kefalettir. Tüketici işlemlerinde ayrıca 6502 sayılı Kanun m.4/6 devreye girer: tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar, adı ne olursa olsun adi kefalet sayılır.

Şekil Şartı: TBK m.583 ve El Yazısı Zorunluluğu

Kefaletin geçerlilik şartları m.583'te toplanmıştır. Sözleşme yazılı yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Bunun üzerine kanun üç unsurun kefilin kendi el yazısıyla yazılmasını şart koşar:

1. Sorumlu olduğu azami miktar,
2. Kefalet tarihi,
3. Müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatla veya bu anlama gelen bir ifadeyle yükümlülük altına girdiği.

El yazısı unsurlarından biri eksikse kefalet geçersizdir; azami miktar kefilin el yazısıyla yazılmış ama müteselsil ibaresi bilgisayarla basılmışsa kefalet ayakta kalır, ancak müteselsil değil adi kefalet olarak hüküm doğurur. Azami miktar rakam ve yazıyla, para birimiyle birlikte yazılmalıdır; "kira sözleşmesinden doğacak tüm borçlar" gibi miktarsız bir ifade yeterli değildir.

Aynı madde iki uzantı getirir: kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi de aynı şekle bağlıdır; sözleşmede sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler bu şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz. Kefaletin şekline, ehliyetine ve eş rızasına ilişkin hükümler m.603 uyarınca gerçek kişilerce kişisel güvence verilmesine ilişkin başka ad altında yapılan sözleşmelere de uygulanır; "garanti" ya da "taahhütname" başlığı şekil şartından kaçış yolu değildir.

Eşin Rızası: TBK m.584

Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır; sonradan alınan rıza kefaleti geçerli kılmaz. Sözleşmede sonradan yapılan ve sorumlu olunan miktarı artırmayan, adi kefaleti müteselsil kefalete dönüştürmeyen ve kefil yararına güvenceleri önemli ölçüde azaltmayan değişiklikler için yeniden rıza gerekmez.

2013 değişikliğiyle eklenen üçüncü fıkra rızanın aranmadığı hâlleri sayar:

• Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili verilen kefaletler,
• Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf ve sanatkârların mesleki faaliyetleriyle ilgili kefaletleri,
• 5570 sayılı Kanun kapsamındaki faiz destekli kredilerde verilen kefaletler,
• Tarım kredi, tarım satış ve esnaf kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurumlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılan kredilerdeki kefaletler.

Uygulamada en güvenli yol, eşin rızasını sözleşmenin altına ayrı bir bölüm olarak, eşin adı, imzası ve tarihiyle almaktır. Kefilin bekâr olduğu ya da eşinden ayrı yaşadığı iddia ediliyorsa bunu nüfus kaydı veya ayrılık kararı ile belgeleyip sözleşmeye ekleyin.

Adi Kefalet mi, Müteselsil Kefalet mi?

Kefaletin türü alacaklının kefile ne zaman başvurabileceğini belirler.

Adi kefalette (m.585) alacaklı, borçluya başvurmadıkça kefili takip edemez. Doğrudan kefile başvurulabilecek hâller sınırlıdır: borçlu aleyhine yapılan takipte kesin aciz belgesi alınması, Türkiye'de takibin imkânsız hâle gelmesi veya önemli ölçüde güçleşmesi, borçlunun iflasına karar verilmesi ya da konkordato mehli verilmesi. Alacak rehinle de güvence altına alınmışsa adi kefil, alacağın önce rehinden alınmasını isteyebilir.

Müteselsil kefalette (m.586) alacaklı, borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefili takip edebilir; ancak bunun için borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması gerekir. Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa kural olarak önce rehin paraya çevrilir. Alacaklı yönünden ihtar bu yüzden şart olmaya yakındır; ihtarname rehberimiz bu adımın nasıl belgeleneceğini anlatır.

Ticari borçlarda 6102 sayılı TTK m.7/2 ayrı bir karine kurar: ticari borçlara kefalet hâlinde, hem asıl borçlu ile kefil hem de kefiller arasındaki ilişkide müteselsil sorumluluk asıldır. Bu karine TBK m.583'teki el yazısı şartını kaldırmaz; ticari kefalette de müteselsil ibaresi kefilin el yazısıyla yazılmalıdır, aksi hâlde kefalet adi kefalet olarak hüküm doğurur.

Birlikte kefalette (m.587) aynı borca birlikte kefil olanlardan her biri kendi payı için adi kefil, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumludur; müteselsil kefil olarak yükümlülük altına girenler ise borcun tamamından sorumlu olur.

Sorumluluğun Kapsamı, Sona Erme ve Rücu

m.589 kefilin her durumda sözleşmede belirtilen azami miktara kadar sorumlu olduğunu söyler. Aksi kararlaştırılmamışsa bu tavan içinde şunlardan sorumludur: asıl borç ile borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçları; alacaklının uygun zamanda bildirmesi koşuluyla borçluya karşı takip ve dava masrafları; işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait akdi faizler. Sözleşmede açıkça yazılmamışsa kefil, borçlunun yalnız kefaletin kurulmasından sonraki borçlarından sorumludur. Kefilin, asıl borç ilişkisinin hükümsüz hâle gelmesinden doğan zarardan ve ceza koşulundan sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.

Alacaklının kefile karşı yükümlülükleri de vardır (m.592): elindeki rehin ve güvenceleri kefilin zararına azaltırsa kefilin sorumluluğu o ölçüde azalır; borcu ödeyen kefile borç senetlerini ve rehinleri teslim etmek zorundadır; bunu haklı sebep olmaksızın yapmaz ya da ağır kusuruyla güvenceleri elinden çıkarırsa kefil borcundan kurtulur. Asıl borçlu anapara veya yarım yıllık faiz ödemesinde altı ay gecikirse alacaklı durumu kefile bildirmelidir (m.594).

Sona erme bakımından m.598 iki kural koyar: asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erince kefil de kurtulur; gerçek kişinin verdiği her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Kefalet daha uzun süre için verilmiş olsa bile kefil ancak on yıl doluncaya kadar takip edilebilir. Uzatma, kefaletin sona ermesinden en erken bir yıl önce, kefalet şekline uygun yazılı açıklamayla ve azami on yıllık yeni bir dönem için mümkündür. Süreli kefalette kefil sürenin sonunda kurtulur (m.600); süresiz kefalette ise asıl borç muaccel olunca alacaklıdan bir ay içinde takibe geçmesini isteyebilir, alacaklı bunu yapmazsa kefil borçtan kurtulur (m.601).

Borcu ödeyen kefil, ifada bulunduğu ölçüde alacaklının haklarına halef olur (m.596) ve borçluya rücu eder; ödemeyi borçluya bildirmezse ve borçlu da alacaklıya ikinci kez öderse rücu hakkını kaybeder (m.597). Rücu alacağının tahsili için alacak davası rehberimize bakabilirsiniz.

Kefalet Sözleşmesi Örneği: Madde Madde İskelet

Aşağıdaki iskelet kira, kredi ya da cari hesap borcuna verilecek kefalet için ortaktır; köşeli parantez içindeki alanlar doldurulur, el yazısıyla yazılacak alanlar ayrıca işaretlenmiştir.

Örnekteki el yazısı bölümünün bilgisayarla doldurulup kefile yalnız imza attırılması, sözleşmenin tümünü şekil yönünden geçersiz kılar; imza atmak el yazısı şartını karşılamaz.

Sık Yapılan Hatalar

• Azami miktarı ve tarihi bilgisayarla yazıp kefile yalnız imza attırmak.
• Müteselsil ibaresini matbu metne koyup kefilin el yazısıyla yazdırmamak; sonuç adi kefalettir.
• Eşin rızasını sözleşmeden sonra ya da telefonla almak; rıza yazılı ve en geç kuruluş anında olmalıdır.
• "Kefil tüm def'ilerinden feragat etmiştir" veya "cezai şarttan da sorumludur" kayıtları yazmak; ikisi de hükümsüzdür.
• Kefaletin kurulmasından önceki borçları kapsama almak istediğiniz hâlde bunu açıkça yazmamak.
• On yıllık süreyi takip etmemek; süre dolduktan sonra başlatılan takibe kefil itiraz eder, icra takibine itiraz rehberimiz bu itirazın nasıl yazılacağını anlatır.
• Tüketici işleminde müteselsil kefalet yazmak; 6502 sayılı Kanun m.4/6 bunu adi kefalete çevirir.
• Kefalet yerine "garanti sözleşmesi" başlığı kullanıp şekil şartından kurtulduğunu sanmak; TBK m.603 aynı şartları uygular.

Beyan ile Kefalet Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da sözleşme üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir: tarafları, asıl borcun kaynağını, kefaletin türünü ve azami miktarı talimat olarak yazmanız taslak için yeterlidir; asıl borç sözleşmesi varsa PDF, UDF, DOCX ya da görsel olarak yükleyebilirsiniz. Karşı taraftan gelen hazır bir kefalet metnini "Belge İnceleme" inceler ve her bulguyu metindeki cümleye çapalar. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; el yazısı bölümleri müvekkil imza sırasında kendisi doldurur ve son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.