Islah Dilekçesi Örneği: HMK m.176-182, Tek Sefer Kuralı ve Harç

Islah dilekçesi örneği arayan meslektaşın gerçek sorusu çoğu zaman şudur: bu davada tek ıslah hakkımı şimdi mi kullanmalıyım, yoksa daha uygun bir an gelir mi? HMK m.176-182 ıslahı, tarafın kendi usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmesine izin veren ama bunu bir kez ve tahkikat sonuna kadar sınırlayan bir kurum olarak düzenler. Aşağıda kapsamı, zamanı, şekli ve etkilerini, harç ve teminat yükünü, ıslahın yerine geçen ya da onunla karıştırılan yolları ve dilekçe kurgusunu ele alıyoruz.

Islah Nedir ve Hangi İşlemleri Kapsar?

HMK m.176/1 uyarınca taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Islah, dilekçeler aşamasından sonra devreye giren iddia ve savunmayı genişletme yasağının (m.141) kanuni istisnasıdır: taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise genişletme ve değiştirme ancak ıslahla ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle mümkündür (m.141/2).

Uygulamada ıslah üç ihtiyacı karşılar:

1. Talep sonucunun artırılması: kısmi dava olarak açılan alacak davasında bilirkişi raporundan sonra miktarın yükseltilmesi. Kısmi davanın kurgusu için alacak davası dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.
2. Dava sebebinin veya vakıaların değiştirilmesi: dilekçede dayanılmayan bir vakıanın davaya sokulması, talebin hukuki niteliğinin değiştirilmesi.
3. Savunmanın genişletilmesi: davalının cevap dilekçesinde ileri sürmediği bir savunmayı, örneğin zamanaşımı def'ini davaya sokması. Cevap dilekçesinde neyin ileri sürülmesi gerektiği için cevap dilekçesi yazımıza bakınız.

Islahın sınırı da kanundan çıkar: ıslah tarafın kendi usul işlemlerine ilişkindir. Yargıtay uygulamasında ıslah yoluyla taraf değişikliği yapılamaz, dava konusu tamamen başka bir uyuşmazlıkla değiştirilemez ve maddi hukuk işlemleri (feragat, kabul, sulh) ıslahla geri alınamaz.

Tek Sefer Kuralı ve Zaman Sınırı

Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (m.176/2). Bu sınır ıslah kurumunun en kritik özelliğidir; çünkü hak bir kez kullanıldıktan sonra, sonradan ortaya çıkan ihtiyaç için ikinci ıslah yolu kapalıdır. Kısmi davada bilirkişi raporu gelmeden ıslah yapmak bu yüzden hatadır: rapordan sonra çıkan fark için ıslah hakkı kalmaz.

Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (m.177/1). Ön inceleme aşamasında, tahkikat sırasında ve tahkikatın bittiği bildirilmeden önce ıslah mümkündür; sözlü yargılama aşamasında değildir. 7251 sayılı Kanunla eklenen m.177/2 önemli bir imkân getirir: Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yine yapılabilir; ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz. Bozma sonrasında ıslah yapılabilmesi için mahkemenin yalnız bozmaya uyup karar vermesi yetmez, tahkikat işlemi yapması gerekir.

Islahın Şekli ve Karşı Tarafa Bildirimi

Islah sözlü veya yazılı yapılabilir (m.177/3). Karşı taraf duruşmada hazır değilse veya ıslah talebi duruşma dışında yapılıyorsa, yazılı talep ya da tutanak örneği haber vermek amacıyla karşı tarafa bildirilir. Yazılı ıslahta dilekçe, ıslah edilen işlemin ne olduğunu ve yeni hâlini tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta belirtmelidir; "davamı ıslah ediyorum" cümlesi tek başına kısmi mi tamamen mi olduğunu göstermez ve m.180-181'deki farklı sonuçlara yol açar.

Islahın iki türü için kanun ayrı süreler koyar:

• Davanın tamamen ıslahı (m.180): ıslah bildiriminden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi verilmek zorundadır; verilmezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir. Yeni dilekçe HMK m.119 unsurlarını taşır.
• Kısmen ıslah (m.181): ıslah edilen usul işlemini yapmak için bir haftalık süre verilir; süre içinde işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

İki hâlde de sürenin kaçırılması yalnız o ıslahı düşürmez; tamamen ıslahta hak kullanılmış sayıldığından ikinci bir deneme de kalmaz.

Teminat, Harç ve Yargılama Gideri

Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (m.178/1). Karşı tarafın zararı kesin olarak belirlendikten sonra eksik tamamlattırılır, fazla iade edilir (m.178/2).

Kısmi ıslahla dava değeri artırılıyorsa harç yükü de doğar. Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır ve geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oran yirmide birdir (Harçlar Kanunu m.28/a). Muhakeme sırasında tespit olunan değer dilekçede bildirilenden fazlaysa noksan değer üzerinden peşin harç tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz (m.30) ve yargı harçları ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz; ilgilisinin ödemediği harcı karşı taraf öderse işleme devam olunur ve bu para hükümde nazara alınır (m.32). Islah harcı, artırılan kısım üzerinden bu kurallara göre hesaplanır; harç yatırılmadan ıslah edilen talep hakkında hüküm kurulmaz.

Kıdem, ihbar ve fazla mesai gibi işçilik alacaklarında ıslah en sık kullanılan araçtır; hesap yöntemleri için kıdem ve ihbar tazminatı rehberimize bakabilirsiniz. Bu davalarda ıslahla artırılan kısım için karşı tarafın ıslah tarihine göre zamanaşımı def'i ileri sürebileceği Yargıtay uygulamasında kabul edilir; bu riske karşı bugünkü araç m.109/4 artırımıdır: kısmi davada ilk artırım bakımından zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

Islahın Etkisi ve Korunan İşlemler

Islah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur (m.179/1). Dilekçede bu noktayı açıkça yazın: yalnız talep sonucu mu değişiyor, yoksa vakıalar ve deliller bölümü de mi?

Bazı işlemler ıslahla geçersiz kılınamaz (m.179/2): ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile yerine getirilmiş olan ya da karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirdiği yemin teklifi, reddi veya iadesi. Islahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa onlar da yapılmamış sayılır (m.179/3). Pratik sonucu şudur: ıslah, aleyhe bir ikrarı ya da aleyhe çıkan tanık beyanını dosyadan silmez.

Islah Sayılmayan Yollar

Üç işlem ıslahla karıştırılır ve gereksiz yere tek seferlik hak tüketilir:

1. Kısmi davada talep artırımı (m.109/4): alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır. Bu yol, 7589 sayılı Kanunla kaldırılan belirsiz alacak davasının (eski m.107) yerini almıştır ve ıslahtan ayrıdır; harç tamamlanır.
2. Maddi hataların düzeltilmesi (m.183): dosyadaki belgelerdeki açık yazı ve hesap hataları karar verilinceye kadar düzeltilebilir; yargılamayı uzatmışsa gider takdirinde dikkate alınır. Dilekçedeki bir rakam yanlışlığı için ıslah gerekmez.
3. Karşı tarafın açık muvafakati (m.141/2): karşı taraf açıkça rıza gösterirse iddia veya savunma ıslahsız genişletilebilir. Muvafakat tutanağa geçirilmelidir.

Maddi ve manevi tazminat davalarında manevi tazminatın bölünemeyeceği ve kısmi dava konusu yapılamayacağı Yargıtay uygulamasında kabul edildiğinden, manevi tazminat kalemi ıslahla artırılamaz; talep baştan tam yazılmalıdır. Ayrıntı için maddi manevi tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.

Kötüniyetli Islah

Islahın davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir; ayrıca hâkim kötüniyetle ıslaha başvuranı karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararları ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm eder (m.182). Tahkikatın son duruşmasında, yıllardır bilinen bir vakıanın ıslahla davaya sokulması bu değerlendirmeye açıktır; ıslah dilekçesinde ıslahın neden bu aşamada yapıldığını (rapor tarihi, yeni öğrenilen belge) kısaca yazmak kötüniyet iddiasını önden karşılar.

Islah Dilekçesi Nasıl Kurulur?

Dilekçe dört bölümden oluşur: dosya ve taraf bilgileri; ıslahın türü (kısmen / tamamen) ve teşmil edildiği nokta; ıslah edilen işlemin eski ve yeni hâli; harç ve teminatın yatırıldığı ya da yatırılacağı beyanı. Kısmen ıslahta m.181'in bir haftalık süresini beklemeden, ıslah edilen işlemi aynı dilekçede yapmak en güvenli yoldur.

Sık Yapılan Hatalar

• Bilirkişi raporu gelmeden ıslah yapıp tek seferlik hakkı erken tüketmek.
• Kısmi davada m.109/4 artırım hakkı kullanılmamışken ıslaha başvurmak.
• Islahın kısmen mi tamamen mi olduğunu ve teşmil noktasını yazmamak.
• Tamamen ıslahta bir hafta içinde yeni dava dilekçesi vermemek; hak kullanılmış sayılır.
• Teminatı bir hafta içinde yatırmamak; ıslah yapılmamış sayılır.
• Islah harcını yatırmadan artırılan kısım hakkında hüküm beklemek (Harçlar K. m.32).
• Manevi tazminatı ıslahla artırmaya çalışmak.
• Islahla aleyhe ikrarı veya tanık beyanını dosyadan çıkarabileceğini sanmak (m.179/2).
• Islahla taraf değiştirmeye çalışmak.
• Bozma sonrasında mahkeme tahkikat işlemi yapmadan ıslah dilekçesi vermek (m.177/2).

Beyan ile Islah Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne dava dilekçenizi ve bilirkişi raporunu PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip hangi kalemi ne kadar artırmak istediğinizi talimat olarak yazarsınız; taslak, eski ve yeni talep sonucunu karşılaştırmalı olarak ve teşmil noktasını belirterek kurar. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.