Avukat Mazeret Dilekçesi: Kanuni Dayanak, Reddin Sonuçları ve Örnek Metin

Duruşma saatinde başka bir mahkemede, hastanede ya da yolda olan avukat için mazeret dilekçesi rutin bir evraktır. Rutin olması, sonucunun güvencede olduğu anlamına gelmez: HMK'da vekilin duruşmaya gelememesini tek başına düzenleyen ve hangi sebebin yeterli olduğunu sayan bir madde yoktur. Bu yazı önce kanunun mazereti nerede andığını gösteriyor, sonra mazeret reddedildiğinde dosyanın hangi yola girdiğini bir karar ağacıyla çıkarıyor, en sonda da her satırının gerekçesi açıklanmış bir örnek metin veriyor.

Kanun "Mazeret"i Nerede Anıyor?

HMK'yı "mazeret" ve "özür" sözcükleriyle taradığımızda, taraf vekilinin duruşma mazeretini genel olarak düzenleyen bir hüküm çıkmıyor. Kavramın tarafın ya da vekilin duruşmaya gelmemesiyle doğrudan ilgili geçtiği yerler şu dördüdür:

• m.147/2: Duruşma davetiyesinde, "geçerli bir özrü olmadan" hazır bulunmayan tarafın yokluğunda devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ihtar edilir.
• m.150/2: "Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez."
• m.77/4: Avukatın istifası, azli veya dosyayı incelememiş olması yargılamayı başka güne bıraktırmaz; incelenmeme geçerli bir özre dayanıyorsa hâkim bir defaya mahsus kısa bir süre verebilir.
• m.358/2: İstinafta duruşmalı incelemede başvuran, kabul edilebilir bir mazerete dayanarak gelemediğini bildirirse yeni bir duruşma günü tayin edilir.

Aynı kavram isticvap ve yemin için bizzat çağrılan taraf (m.171, m.228-229), belge ibrazı (m.220/3), tanık (m.245), bilirkişi (m.269, m.275) ve uzman (m.293/3) için de kullanılır; bunlar vekilin kendi duruşma mazeretini düzenlemez.

Sonuç şudur: kanun "geçerli özür"ü tanımlamaz ve örnek saymaz. Hastalık, aynı saatte başka bir duruşma ya da ulaşım engeli için otomatik bir kabul öngörülmemiştir; değerlendirme somut dosyada mahkemeye aittir. Bu yüzden dilekçenin işi, mahkemeyi ikna edecek olguyu ve belgesini sunmaktır.

Konunun meslek hukuku boyutu da vardır. 7571 sayılı Kanunla değişen Avukatlık Kanunu m.135/1-o, mazeretsiz olarak duruşmaya katılmamayı uyarma cezası gerektiren hâller arasında sayar; takip edilen işte özen yükümlülüğünü ihlal ederek hak kaybına sebebiyet vermek ise kınama sebebidir (m.135/2-m). Mazeret dilekçesi yalnız dosyayı değil, vekilin kendisini de korur.

Mazeret Reddedilirse: Karar Ağacı

Mazeretin kabul edilmediği bir duruşmada dosyanın gideceği yol, karşı tarafın o gün ne yaptığına bağlıdır. Vekille takip edilen bir dosyada o taraf adına ne asıl ne vekil hazır bulunmuşsa, aşağıdaki dallardan biri işler.

Karşı taraf da gelmemiş ya da davayı takip etmeyecekse

1. Dosya işlemden kaldırılır (m.150/1). Karşı taraf gelip davayı takip etmeyeceğini bildirirse de sonuç aynıdır (m.150/1-2).
2. Dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir (m.150/4).
3. Bir ay geçtikten sonra yenilenirse yeniden harç alınır; harcı yenileyen öder ve karşı tarafa yüklenemez. Yenilenen dava eski davanın devamıdır.
4. Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır (m.150/5) ve açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır (m.150/7).
5. Yenilenen dava ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz (m.150/6). Basit yargılamada sınır daha dardır: yenilemeden sonra takipsiz bırakılan dosyada dava açılmamış sayılır (m.320/4).

Beyan.pro'da özetini yayımladığımız bir Hukuk Genel Kurulu kararında, duruşma günü kendisine bizzat tebliğ edilen vasinin ön inceleme duruşmasına gelmemesi ve mazeret bildirmemesi, davalı vekilinin de davayı izlemeyeceğini açıklaması üzerine dosyanın işlemden kaldırılması yeterli görülmüş; üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılmıştır.

Karşı taraf gelmişse

Gelen tarafın talebine göre ya yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir ya da dosya işlemden kaldırılır (m.150/2). Yoklukta devam edilirse, geçerli bir özrü olmaksızın gelmediği kabul edilen taraf o duruşmada yapılan işlemlere itiraz edemez. Tahkikat o duruşmada bitmişse mahkeme sözlü yargılamaya geçer ve bunun için taraflara ayrıca davetiye gönderilmez (m.186/1); m.147/2 davetiyesi, m.150 saklı kalmak kaydıyla yoklukta hüküm verilebileceğini zaten ihtar etmiştir.

Yokluğunuzda bir kesin süre kaçtıysa

Mazeretin reddi tek başına eski hâle getirme sebebi değildir; eski hâle getirme, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği bir sürenin elde olmayan sebeplerle kaçırılmasına bağlıdır (m.95/1). Talep, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde dilekçeyle yapılır; dilekçede sebepler ile bunların delil veya emareleri gösterilir ve süresinde yapılamayan işlem de bu süre içinde yapılır (m.96/1, m.97). Nihai karar bir tarafın yokluğunda verilmişse, tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için karardan sonra da eski hâle getirme istenebilir (m.96/2).

Mazeret Kabul Edilirse: Yeni Gün ve Üç Aylık Sınır

Mazeretin kabulü, dilekçedeki talebin, yani duruşmanın başka güne bırakılmasının kabulüdür; ilk derece için kanun bunun ayrı bir usulünü yazmaz. Yeni gün ise artık serbestçe uzak bir tarihe konamaz. 7589 sayılı Kanunla HMK m.147'ye eklenen ve 31/7/2026'da yürürlüğe giren üçüncü fıkraya göre duruşmalar arasındaki süre üç aydan uzun olamaz; bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun süre belirleyebilir. Basit yargılamada duruşmalar arası süre zaten bir aydır (m.320/3).

İstinafta durum kanunda açıkça bağlanmıştır: başvuran kabul edilebilir mazeretini bildirirse yeni duruşma günü tayin edilip taraflara bildirilir (m.358/2). Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre, tahkikat gideri kesin sürede yatırılmışsa ve taraflar mazeretsiz olarak katılmazsa tahkikat yokluklarında yapılarak karar verilir.

Mazeret Yerine: Tevkil, Yetki Belgesi veya e-Duruşma

Mazeret dilekçesi, duruşmaya hiç katılamayacağınız varsayımına dayanır. Bir çakışmada şu üç seçenek mazeretten önce değerlendirilmelidir:

• Tevkil: Vekâletnamede açıkça yetki verilmemişse vekil başkasını tevkil edemez (HMK m.74). Yetki varsa işi başka bir avukatla birlikte veya ona vererek takip ettirebilirsiniz; müvekkile karşı sorumluluğunuz devam eder (Av.K. m.171). Vekâletnamedeki yetkileri vekâletname yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Yetki belgesi: Tevkil yetkisini içeren vekâletnameleri kapsayacak şekilde başka bir avukata verilen yetki belgesi, vekâletname hükmündedir (Av.K. m.56).
• e-Duruşma: Hukuk yargılamasında mahkeme, talep üzerine vekilin ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına karar verebilir (HMK m.149/1). Talep duruşma gününden en az iki iş günü önce yapılır ve hâkim en az bir iş günü önce karar verir; karar kesindir (e-Duruşma Yönetmeliği m.8/2, m.9/1). Bu takvim nedeniyle e-Duruşma, önceden bilinen çakışmalar için elverişlidir. Usulü SEGBİS ve e-Duruşma talep dilekçesi yazımızda adım adım anlattık.

Dosyayı Yeni Devralan ya da Bırakan Vekil

Vekil değişikliği iki ayrı durum yaratır ve ikisinde de kanun erteleme kapısını daraltır:

• Dosyayı yeni devralan vekil: m.77/4'e göre avukatın istifası, azli veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka güne bırakılamaz. İncelenmeme geçerli bir özre dayanıyorsa hâkim bir defaya mahsus ve kısa bir süre verebilir; süre sonunda dosya incelenmemiş olsa bile davaya devam edilir.
• İstifa eden vekil: İstifa eden vekilin görevi, istifanın müvekkile tebliğinden itibaren iki hafta devam eder (m.82/1). Bu iki hafta içindeki duruşmada istifa, gelmemenin gerekçesi olamaz. Azilde ise vekâlet veren iki hafta içinde başka vekil görevlendirmez ve davayı takip etmezse yokluk hükümleri uygulanır (m.83).

Ceza Yargılamasında Müdafiin Mazereti

Ceza muhakemesinde müdafiin gelmemesinin sonucu hukuk yargılamasından farklı kurulmuştur:

• CMK m.188/1'e göre kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin duruşmada hazır bulunması şarttır; ancak müdafi mazeretsiz olarak gelmez veya duruşmayı terk ederse duruşmaya devam edilebilir.
• m.150'ye göre görevlendirilen müdafi hazır bulunmaz, vakitsiz çekilir veya görevden kaçınırsa hâkim derhâl başka müdafi görevlendirilmesi için işlem yapar; oturuma ara verebilir veya oturumu erteleyebilir. Yeni müdafi hazırlık için yeterli zaman olmadığını açıklarsa oturum ertelenir (m.151/1-2).
• Sanık yönünden, gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir (m.193/1).
• Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.13/1'e göre, talep eden makamca kabul edilen mazereti nedeniyle hazır bulunamayan kişi SEGBİS ile dinlenebilir ve duruşmalara SEGBİS üzerinden katılabilir.

Esas hakkındaki savunmanın yapısı için ceza davasında savunma dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Mazeret Dilekçesi

Aşağıdaki metin, aynı saatte başka bir mahkemede duruşması bulunan vekil için yazılmıştır; hastalık hâli köşeli parantezde alternatif olarak verilmiştir.

Satır satır: neden böyle yazıldı?

1. Konu satırı bir bildirim değil, bir talep içerir. Mazeretin kabulü mahkemenin takdirinde olduğundan, istenen karar açıkça yazılır.
2. Çakışan dosyanın künyesi ve günün belirlenme tarihi, mahkemenin çakışmayı doğrulamasını sağlar. Kanunda bir öncelik kuralı olmasa da tarih, çakışmanın sonradan yaratılmadığını gösterir. Duruşma tutanağı ya da dosya çıktısını eklemek önerilir; hastalıkta hekim raporu aynı işlevi görür.
3. Tevkil satırı, "neden başka avukat gönderilmedi?" sorusunu önceden cevaplar. Tevkil ancak açık yetkiyle mümkündür (HMK m.74).
4. m.150/2 atfı: Kanun, itiraz edememe sonucunu özürsüz gelmeyen tarafa bağlar. Özrün duruşmadan önce ve belgesiyle dosyaya girmesi, sonradan yapılacak itirazın zeminini oluşturur.
5. O duruşmada yapılacak işlem, mahkemenin değerlendirmesine yardımcı olur: tanık dinlenecek bir duruşma ile yalnız ara kararın infazının kontrol edileceği bir duruşma aynı ağırlıkta değildir.

Dilekçe duruşma saatinden önce dosyaya ulaşmalıdır. UYAP üzerinden gönderimin ve gönderim sonrası takibin ayrıntıları e-dilekçe yazımızda yer alıyor. Beyan.pro'nun web editöründe bu tür kısa usul dilekçelerini, eklerini (PDF, UDF, DOCX veya görsel; taranmış belgeler OCR'dan geçer) yükleyerek hazırlayabilir ve çıktıyı UDF, DOCX veya PDF olarak alabilirsiniz. Mazeretin olgusu, belgesi ve zamanlaması Av.K. m.34'teki özen yükümlülüğü gereği sizin denetiminizdedir.