Cevaba Cevap Dilekçesi ve İkinci Cevap: Replik ile Düplikte HMK m.136 Tekniği

Cevaba cevap dilekçesi (replik) ve ikinci cevap dilekçesi (düplik), yazılı yargılamada dilekçeler aşamasının son iki halkasıdır. Bu iki dilekçe iddia ve savunmanın serbestçe genişletilebildiği son penceredir: dilekçeler karşılıklı verildikten sonra aynı değişiklik ancak ıslahla ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle yapılabilir (HMK m.141). Cevap dilekçesinin genel yapısını, ilk itirazları ve karşı davayı cevap dilekçesi rehberimizde anlattık; bu yazı repliğin ve düpliğin kendi tekniğine odaklanıyor: neyi karşılar, nereye kadar genişler, hangi cümle ikrara dönüşür ve takvim nasıl işler.

Dilekçeler Aşamasının Dört Halkası

1. Dava dilekçesi tebliğ edilir; unsurları için HMK m.119 rehberimize bakabilirsiniz.
2. Cevap: Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta; bir defaya mahsus ve en çok bir aylık ek süre verilebilir (m.127).
3. Cevaba cevap: Cevap dilekçesinin davacıya tebliğinden itibaren iki hafta (m.136/1).
4. İkinci cevap: Davacının cevabının davalıya tebliğinden itibaren iki hafta (m.136/1).

Ardından ön inceleme gelir ve dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır (m.137/1). Davetiyede, dilekçelerde gösterilip henüz sunulmamış belgeler için iki haftalık kesin süre ihtar edilir (m.139/1-ç); ihtara rağmen sunulmayan delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (m.140/5).

Madde "verebilir" der; iki dilekçe de haktır. Ancak halkalar birbirine bağlıdır: ikinci cevap süresi cevaba cevabın tebliğiyle başladığından, davacı replik vermezse davalının düplik hakkı hiç doğmaz.

m.136/2'ye göre dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler, niteliğine aykırı düşmediği sürece bu iki dilekçeye kıyasen uygulanır. Pratik sonucu şudur: replik de vakıaları sıra numarası altında, her vakıanın delilini göstererek, hukuki sebep ve talep sonucuyla yazılır ve imzalanır (m.129 kıyasen). m.136'nın kendisi ek süre öngörmez; m.127'deki ek sürenin kıyas yoluyla uygulanıp uygulanamayacağı tartışmaya açıktır. Takvimi ek süreye göre kurmayın; isteyecekseniz iki haftalık süre dolmadan isteyin.

Karşı Dava Varsa: Çapraz İlerleyen İki Akış

Karşı dava cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (m.133/1) ve dava hükümleri karşı davaya da uygulanır (m.135). Bu iki kuralın birlikte sonucu, dilekçelerin iki davada çapraz ilerlemesidir:

1. Davacı–karşı davalı aynı tebliğle iki işe başlar: asıl davada cevaba cevap (m.136/1) ve karşı davaya cevap (m.127 ile m.135). Karşı dava ayrı dilekçeyle açıldıysa karşı davaya cevap süresi o dilekçenin tebliğinden başlar.
2. Davalı–karşı davacı asıl davada ikinci cevabı, karşı davada ise cevaba cevabı verir.
3. Davacı–karşı davalı son olarak karşı davada ikinci cevabı verir.

Tek dilekçede birden fazla sıfatla yazıyorsanız her birini ayrı başlık, ayrı vakıa numaralandırması ve ayrı talep sonucuyla kurun. Karşı davaya karşı dava açılamaz (m.132/3); replikte yeni bir talebi bu kalıba sokmaya çalışmayın.

Replik Neyi Karşılar: Cevaptaki Unsur Unsur

Replik dava dilekçesinin tekrarı değildir; işlevi, cevapla dosyaya giren yeni malzemeyi karşılamaktır:

• Yeni vakıalar. Cevaptaki her yeni vakıaya numarasıyla ve açık bir tutumla cevap verin: kabul, inkâr ya da bilgi dışında olduğu. Belirsiz bırakılan vakıa, aşağıda anlatılan ikrar ve çekişmesizlik tartışmasını doğurur.
• Zamanaşımı ve diğer def'iler. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden gözetmez (TBK m.161); davalı ileri sürdüyse repliğin konusu kesilme ve durma sebepleridir. Borcun ikrarı, faiz ödemesi, kısmi ifa, rehin veya kefil gösterilmesi ile dava ya da icra takibi zamanaşımını keser (TBK m.154); her birini tarih ve delille yazın.
• İlk itirazlar. Mahkeme dava şartları ve ilk itirazlar hakkında öncelikle ve dosya üzerinden karar verir (m.138). Yetki veya tahkim itirazına karşı söyleyeceğiniz her şey, bu dosya üzerinden karar öncesinde replikte olmalıdır.
• Karşı deliller. Tarafların hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmesi zorunludur (m.194/2). Cevapla gelen belgeye karşı itirazınızı ve kendi karşı delilinizi vakıa numarasına bağlayın. Hukuk Genel Kurulu, dava dilekçesinde somutlaştırılmış bir vakıa hakkında bilgi sahibi kişiye işaret edilerek kanıt bulunduğunun belirtilmesini o vakıa için tanık deliline dayanma saymıştır (karar özeti); somutlaştırma burada da işin kendisidir.

Genişletme Serbestisi ve Sınırı (HMK m.141)

7251 sayılı Kanunla değişik m.141/1 iki cümledir: taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir yahut değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez. Ön inceleme dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapıldığından (m.137/1), ön inceleme duruşması bir genişletme penceresi değildir.

Pencere kapandıktan sonra iki yol kalır (m.141/2):

• Islah: Aynı davada bir kez (m.176/2), tahkikatın sona ermesine kadar (m.177/1). Usulü için ıslah dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
• Karşı tarafın açık muvafakati: Susma muvafakat değildir; muvafakat açık olmalıdır.

Kısmi davada miktar artırımı ayrı bir araçtır: 7589 sayılı Kanunla eklenen m.109/4 uyarınca talep, aynı davada bir defaya mahsus ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir.

Genişletme serbestisi ilk itirazları kapsamaz. İlk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır (m.117/1) ve cevap verildikten sonra, süre dolmamış olsa bile ileri sürülemez (m.131); davalı ikinci cevapta yetki itirazı ekleyemez.

Sınırın uygulamadaki karşılığına bir örnek: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, cevap dilekçelerinde kira ilişkisine dayanmayan davalının bu savunmayı ilk kez istinafta ileri sürmesine, açık muvafakat ve ıslah bulunmadığı için savunmanın genişletilmesi yasağını uygulamıştır (karar özeti).

İkrar Riski: Açık Kabul ve Belirsiz Sessizlik

Tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettikleri vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez; maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça ikrardan dönülemez (m.188/1-2). İkrar edilmiş vakıa ispatın konusu olmaz (m.187/2) ve ıslah bile ikrarı geçersiz kılamaz (m.179/2). Repliğin en tehlikeli cümlesi bu yüzden aceleyle yazılmış bir kabuldür.

Üç yazım kuralı:

1. Kabulü dar ve bilinçli yapın. Kabul ettiğiniz vakıayı ayrı numarada, sınırlarını çizerek yazın ("[tarih] tarihli ödemenin yapıldığı kabul edilir; ödemenin [borç] için yapıldığı kabul edilmez").
2. Kademeli savunmada kaydı açık yazın. "Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, ödemenin yapıldığı varsayılsa bile" kalıbı, ikinci savunmanın birinciyi ikrar sayılmasını önlemek içindir.
3. Hiçbir yeni vakıayı cevapsız bırakmayın. m.136, dilekçede değinilmeyen vakıanın akıbetini düzenlemez; cevap verilmemesini inkâr sayan m.128'in bu duruma kıyasen uygulanıp uygulanmayacağı mahkemenin değerlendirmesine kalır. Riski almayın.

Takvim ve Basit Yargılama İstisnası

Süre hesabında dört kural birlikte çalışır:

• Vekille takip edilen işte tebligat vekile yapılır (Tebligat K. m.11); elektronik tebligat, adrese ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m.7/a).
• Hafta olarak belirlenen süre, son haftada başladığı güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter (HMK m.92/2); son gün resmî tatile rastlarsa izleyen ilk iş günü biter (m.93).
• Adli tatile tabi işlerde süre tatil içinde bitiyorsa, tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar (m.104).
• Kanunun belirlediği süreler kesindir; süresinde verilmeyen replik veya düplik için hak düşer (m.94/1, m.94/3).

Basit yargılamada replik ve düplik yoktur: taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (m.317/3). Bu usul başlıca sulh hukuk mahkemelerinin işlerine, nafaka, velayet ve vesayet davalarına, hizmet ilişkisinden doğan davalara ve geçici hukuki koruma taleplerine uygulanır (m.316/1); iş mahkemelerinde de basit yargılama usulü uygulanır (7036 s.K. m.7/1). İddianın genişletilmesi yasağı dava açılmasıyla, savunmanınki cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar (m.319). Cevaptaki yeni vakıalara karşı tutumunuzu, mahkemenin tarafları dinleyip anlaşılan ve anlaşılamayan hususları tespit ettiği ilk duruşmada (m.320/2) ortaya koyarsınız; bunu "beyan dilekçesi" adıyla yazılı sunmanın nasıl karşılanacağı mahkemenin takdirindedir ve genişletme yasağını hiçbir biçimde aşmaz.

Karşı taraf usule aykırı bir cevaba cevap dilekçesi verdiyse itirazınızı ilk derecede ve istinaf dilekçesinde açıkça yazın. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, cevaba cevap dilekçesinin kabul edilebilirliğinin kamu düzenine ilişkin olmadığını, istinafta ileri sürülmemişse bölge adliye mahkemesince dikkate alınamayacağını belirtmiştir (karar özeti). İstinaf aşamasında cevap tarafında kalırsanız istinafa cevap dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Karşı Taraf İkinci Cevapta Ne Yazabilir?

Repliği yazarken düpliği öngörmek gerekir, çünkü m.136 düpliğe karşı davacıya ayrıca yazılı cevap hakkı tanımaz. Davalı ikinci cevapta savunmasını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir (m.141/1): yeni savunma vakıaları ve def'iler ekleyebilir, ancak ilk itiraz ekleyemez (m.131). Düplikteki yeni bir savunmaya ön inceleme duruşmasında verilecek karşılığın hangi noktada iddianın genişletilmesi sayılacağı tartışmalı olabilir. Güvenli yol, öngörülebilen savunmayı (zamanaşımı, ödeme, takas, ayıp ihbarı gibi) replikte önceden karşılamak ve buna ilişkin delili de replikte bildirmektir.

Cevaba Cevap Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki iskelet, karşı davanın cevapla birlikte açıldığı bir alacak davasında davacı vekilinin tek dilekçede hem cevaba cevap hem karşı davaya cevap verdiği durum için yazılmıştır.

Beyan.pro'da cevap dilekçesini ve eklerini web editörüne yükleyip (PDF, UDF, DOCX veya görsel; taranmış belgeler OCR'dan geçer) replik talimatınızı yazabilirsiniz; tür seçmeniz zorunlu değildir ve çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır. Hangi vakıanın kabul edileceği ve son hukuki denetim, Av.K. m.34'teki özen yükümlülüğü gereği avukattadır.