Bir cevap dilekçesi örneği aradığınızda karşınıza çıkan metinlerin çoğu, esasa ilişkin savunmayı güzel anlatır ama asıl riski taşıyan kalemleri atlar: süre hesabı, ilk itirazların tek seferlik penceresi, vakıa ile delilin eşleştirilmesi ve dilekçeler aşamasından sonra kapanan savunma alanı. Bu yazıda HMK'nın cevap dilekçesine ilişkin hükümlerini madde madde ele alıyor, sonunda da doğrudan uyarlanabilecek bir iskelet veriyoruz.
Cevap Süresi: İki Hafta ve Tek Seferlik Ek Süre
HMK m.127'ye göre cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Durum ve koşullara göre bu süre içinde cevap hazırlamanın çok zor ya da imkânsız olduğu hâllerde mahkeme ek süre verebilir. Ek sürenin dört şartı vardır:
- Talep, iki haftalık süre dolmadan mahkemeye yapılmalıdır.
- Ek süre bir defaya mahsus verilir.
- Yazılı yargılamada bir ayı geçemez.
- Ek süre, asıl cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar (7251 sayılı Kanunla eklenen ibare).
Ek süre talebi hakkındaki karar taraflara derhâl bildirilir. Uygulamada talebin gerekçesi somut yazılmalıdır: dosyanın hacmi, müvekkilden belge temini, yurt dışındaki tanık ya da kayıtlar gibi.
Basit yargılama usulünde
Basit yargılamaya tabi davalarda cevap süresi yine iki haftadır, ancak ek süre iki haftayı geçemez (HMK m.317/2). Bu usulde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (m.317/3); savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı da cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar (m.319). Yani basit yargılamada cevap dilekçesi, davalının neredeyse tek yazılı savunma imkânıdır.
Süresinde Cevap Verilmezse Ne Olur?
HMK m.128'e göre süresi içinde cevap dilekçesi vermemiş davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Bu kural davalıyı ikrar sonucundan korur; fakat üç kaybı engellemez:
- İlk itirazlar yalnız cevap dilekçesinde ileri sürülebilir (m.117/1); cevap verilmezse yetki ve tahkim itirazı hakkı düşer.
- Kesin olmayan yetkide süresinde itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (m.19/4).
- Zamanaşımı gibi def'iler kendiliğinden gözetilmez; TBK m.161'e göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim onu kendiliğinden göz önüne alamaz.
Cevap dilekçesinde eksiklik varsa ayrım yapılır: m.129/1'in (a), (b), (c), (ç) ve (ğ) bentlerindeki eksiklik için hâkim bir haftalık süre verir; bu sürede de giderilmezse dilekçe verilmemiş sayılır (m.130). İmzasız ya da kimlik bilgisi eksik bir dilekçe, içeriği ne kadar güçlü olursa olsun bu yüzden riske girer.
Cevap Dilekçesinin Zorunlu Unsurları (HMK m.129)
Cevap dilekçesinde bulunması gerekenler şunlardır:
- Mahkemenin adı.
- Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davalı yurt dışındaysa yurt içinde göstereceği bir adres.
- Davalının T.C. kimlik numarası.
- Varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
- Savunmanın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
- Savunmanın dayanağı olarak ileri sürülen her bir vakıanın hangi delille ispat edileceği.
- Dayanılan hukuki sebepler.
- Açık bir şekilde talep sonucu.
- Davalının, kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.
m.129/2, dava dilekçesine ilişkin m.121'i cevap dilekçesine de uygular: dilekçede gösterilen ve elde bulunan belgelerin asılları ya da örnekleri eklenir, başka yerden getirtilecek belgeler için de bulunmalarını sağlayacak açıklama yazılır.
İlk İtirazlar: Yetki ve Tahkim İtirazı Cevapta Sunulur
HMK m.116'ya göre ilk itirazlar, kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı ile uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerektiği itirazıdır. Üç kural birlikte uygulanır:
- İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez (m.117/1).
- Cevap dilekçesi verildikten sonra, cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itiraz ileri sürülemez (m.131). Önce kısa bir cevap verip süre içinde itiraz eklemeyi planlamak bu yüzden işe yaramaz.
- Yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiğini bildirir; bildirmezse itiraz dikkate alınmaz (m.19/2).
Kesin yetkinin söz konusu olduğu davalarda ise mahkeme yetkisini davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırır ve taraflar yetkisizliği her zaman ileri sürebilir (m.19/1). İlk itirazlar dava şartlarından sonra ve ön sorun gibi incelenir (m.117/2-3).
Karşı Dava: Cevapla Birlikte veya Cevap Süresinde
Karşı dava için asıl davanın açılmış ve görülmekte olması, ayrıca iki talep arasında takas veya mahsup ilişkisi ya da bağlantı bulunması gerekir (m.132/1). Şartlar yoksa mahkeme talep üzerine veya kendiliğinden karşı davayı ayırır. Karşı davaya karşı dava açılamaz (m.132/3).
Karşı dava cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır; süresinden sonra açılırsa davalar ayrılır (m.133). Asıl davanın herhangi bir sebeple sona ermesi karşı davanın görülmesine engel değildir (m.134) ve karşı dava hakkında dava hükümleri uygulanır (m.135). Pratik sonuç: karşı dava açılacaksa cevap dilekçesinde ayrı bir başlık altında, kendi talep sonucu ve değeriyle yazılmalıdır.
Deliller ve Savunmayı Genişletme Yasağı
HMK m.194, tarafların dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmasını ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini açıkça belirtmesini zorunlu tutar. "Her türlü yasal delil" ifadesi bu yükümlülüğü karşılamaz; delil listesi vakıa numaralarına bağlanmalıdır.
Delil bildiriminin iki usul sonucu vardır:
- Ön inceleme davetiyesinde, dilekçede gösterilip henüz sunulmamış belgelerin iki haftalık kesin süre içinde sunulması ihtar edilir (m.139/1-ç). İhtara rağmen sunulmayan delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (m.140/5).
- Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra savunma genişletilemez veya değiştirilemez. Islah ve karşı tarafın açık muvafakati saklıdır (m.141).
Davacı cevaba cevap dilekçesini, cevabın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde; davalı da ikinci cevap dilekçesini, cevaba cevabın tebliğinden itibaren iki hafta içinde verebilir (m.136). Bu yüzden cevap dilekçesinde saklanan bir savunma, ikinci cevapta hâlâ eklenebilir; ama o aşama da kaçırılırsa kapı ancak ıslahla açılır.
Tazminat davalarında zarar kalemlerine tek tek cevap vermek gerekir; kalemlerin nasıl kurulduğunu maddi ve manevi tazminat davası yazımızda anlattık.
Cevap Dilekçesi Örneği: Uyarlanabilir İskelet
Aşağıdaki iskelet bir alacak davasına karşı yazılmıştır; köşeli parantezli alanlar dosyaya göre doldurulur. Menfi tespit ya da tazminat davalarında esas bölümün yapısı aynı kalır, yalnız vakıalar değişir.
Sık Yapılan Hatalar
Cevap dilekçesini göndermeden önce şu listeyi tek tek işaretleyin:
- Süre, tebliğ tarihinden değil dilekçenin hazırlandığı günden hesaplanmış.
- Ek süre talebi iki haftalık süre dolduktan sonra yapılmış ya da gerekçesiz bırakılmış.
- Yetki itirazında yetkili mahkeme gösterilmemiş; itiraz bu yüzden dikkate alınmaz.
- Önce kısa bir cevap verilip ilk itirazların ek dilekçeyle sonradan sunulacağı düşünülmüş (m.131).
- Vakıalar numarasız, anlatı biçiminde yazılmış; deliller vakıalarla eşleştirilmemiş (m.194).
- Zamanaşımı def'i ileri sürülmemiş; hâkim kendiliğinden gözetmez.
- Karşı dava ayrı başlık, talep sonucu ve değer olmadan cevabın içine gömülmüş.
- Basit yargılamada ikinci bir dilekçe hakkı varmış gibi savunmanın bir kısmı bekletilmiş.
- İmza eksik; m.130 uyarınca bir haftada giderilmezse dilekçe verilmemiş sayılır.
Dava dilekçesinin hangi unsurları taşıması gerektiğini ayrıca görmek isterseniz menfi tespit davası dilekçesi yazımız HMK m.119 tarafını anlatır.
Beyan ile Cevap Dilekçesi Hazırlamak
Beyan'ın web editörüne dava dilekçesini ve elinizdeki belgeleri yükleyin (PDF, UDF, DOCX veya görsel; taranmış belgeler OCR'lanır), savunma talimatınızı yazın. Tür seçmeniz zorunlu değildir. Taslak künyeli dayanaklarla hazırlanır ve dilekçelerde 10,8 milyon karar üzerinde emsal araması yapılır. Çıktıyı DOCX, PDF veya UDF olarak alırsınız; süre hesabı ve son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca sizdedir. Yapay zekânın hukuki belgede nerede işe yaradığını bu yazıda anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Cevap dilekçesi süresi kaç gündür?
Yazılı yargılamada da basit yargılamada da süre, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.127 ve m.317/2). Ek süre ise yalnız bu iki hafta içinde istenebilir.
Cevap dilekçesi için ek süre ne kadar verilir?
Yazılı yargılamada ek süre bir defaya mahsus ve en çok bir aydır; basit yargılamada en çok iki haftadır. Her iki usulde de ek süre, asıl cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.
Süresinde cevap dilekçesi verilmezse ne olur?
HMK m.128 uyarınca davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Ancak yetki ve tahkim itirazları gibi ilk itirazlar yalnız cevap dilekçesinde ileri sürülebildiği için bu itirazlar kaybedilir.
Yetki itirazı cevap dilekçesinden sonra yapılabilir mi?
Kesin olmayan yetkide hayır. Yetki itirazı cevap dilekçesinde, yetkili mahkeme de gösterilerek yapılmalıdır; cevap verildikten sonra, süre dolmamış olsa bile ilk itiraz ileri sürülemez (HMK m.19/2, m.117, m.131).
Karşı dava ne zaman açılır?
Karşı dava, cevap dilekçesiyle birlikte ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır. Süresinden sonra açılırsa mahkeme davaların ayrılmasına karar verir (HMK m.133).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyaya ilişkin hukuki değerlendirmenin yerini tutmaz. Kanun maddelerini güncel metninden, süreleri dosyanın tebliğ tarihinden kontrol edin.