Vekâletname Örneği ve Nasıl Çıkarılır: Genel ve Özel Yetki, Noter, Fotoğraf Şartı

Doğru bir vekâletname örneği, avukatın hangi işlemi yapmaya yetkili olduğunu ilk duruşmadan önce netleştirir; eksik yetkiyle çıkarılan bir vekâletname ise tam da sulh, feragat veya ıslah gibi kritik anlarda mahkemenin "vekâletnamede yetki yok" tespitine yol açar. Bu yazıda vekâletnamenin hukuki dayanağını, genel ve özel yetki ayrımını, noterde çıkarma usulünü, boşanma ve tapu vekâletnamelerindeki fotoğraf şartını, ibraz ve baro pulu kurallarını, azil ve istifa sürelerini ele alıyor ve sonunda bir genel dava vekâletnamesi metni veriyoruz.

Vekâletnamenin Hukuki Dayanağı

Vekâlet ilişkisi maddi hukukta TBK m.502'de tanımlanır: vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlenir. Kapsam sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir; ancak TBK m.504/3 uyarınca vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas ve konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hakla sınırlandıramaz.

Yargılamada vekâlet HMK'nın ayrı bir bölümüdür. HMK m.71'e göre dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir. Vekil kural olarak avukattır: Avukatlık Kanunu m.35, kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermeyi, mahkeme ve hakem önünde hakları dava etmeyi ve savunmayı yalnız baroda yazılı avukatlara tanır. Davaya vekâletin kanuni kapsamı m.73'te çizilir: özel yetki gerektiren hususlar saklı kalmak üzere vekâlet, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken bütün işlemleri yapma, hükmün yerine getirilmesi, yargılama giderlerinin tahsili ve makbuz verme yetkisini kapsar. Dilekçenin kendisi için dava dilekçesi rehberine bakılabilir.

Genel Yetki ve Özel Yetki: HMK m.74

"Genel vekâletname" ile "özel vekâletname" ayrımı halk dilindedir; kanun bir belge türü değil, yetki ayrımı yapar. HMK m.74'e göre açıkça yetki verilmemişse vekil:

• sulh olamaz, hâkimi reddedemez, davanın tamamını ıslah edemez,
• yemin teklif edemez; yemini kabul, iade veya reddedemez,
• başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, müvekkilinin iflasını isteyemez,
• tahkim ve hakem sözleşmesi yapamaz; konkordato veya uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma teklifinde bulunamaz ve bunlara muvafakat veremez,
• alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz,
• davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafı ibra ve davasını kabul edemez,
• yargılamanın iadesi yoluna gidemez, hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamaz,
• hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez.

Son bent boşanma, soybağı, nafaka gibi davaları kapsar; bu yüzden boşanma vekâletnamesinde "boşanma davası açmaya" ibaresi ayrıca yazılır. Arabuluculuk da "alternatif uyuşmazlık çözüm yolu" olduğundan dava şartı arabuluculuk başvurusu için vekâletnamede bu yetki aranır. Islah yetkisi yalnız "davanın tamamı" için özel yetki ister; kısmi ıslah genel yetkiyle yapılabilir, ayrıntı için ıslah dilekçesi rehberine bakın. Boşanma davasının kurgusu için boşanma dilekçesi rehberi yol gösterir.

Uygulamada avukatlar m.74'ün tamamını vekâletnameye yazdırır; bu, her davada kullanılabilecek bir "genel dava vekâletnamesi" verir. Müvekkil belirli yetkileri (sulh, feragat, kabul) vermek istemiyorsa bunlar çıkarılır; sonradan gerekirse ek vekâletname çıkarılır.

Noterde Nasıl Çıkarılır?

HMK m.76/1, avukatın dosyaya noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini koymasını ister. Kamu kurum ve kuruluşlarının avukatları için yetkili amirce düzenlenen temsil belgesi yeterlidir, noter onayı gerekmez (m.76/2). Noterlik Kanunu m.89, tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekâletnamelerin düzenleme şeklinde yapılmasını zorunlu kılar; dava vekâletnamesi ise uygulamada noterce düzenleme şeklinde hazırlanır.

Notere giderken gerekenler:

1. Vekâlet verenin kimlik belgesi (T.C. kimlik kartı, pasaport veya sürücü belgesi); tüzel kişilerde imza sirküleri ve yetki belgesi.
2. Avukatın adı soyadı, barosu, baro sicil numarası, T.C. kimlik veya vergi numarası ve adresi; birden fazla avukat yazılacaksa "birlikte veya ayrı ayrı" ibaresi.
3. Boşanma ve tapu işlemleri için vesikalık fotoğraf: Noterlik Kanunu Yönetmeliği m.93 uyarınca tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler ile boşanma davası için düzenlenen vekâletnamelerde vekâlet verenin fotoğrafı bulunur; fotoğraf vekâletnameye yapıştırılır ve noter mührüyle mühürlenir. Fotoğrafsız çıkarılan boşanma vekâletnamesi mahkemede eksiklik olarak döner.
4. Vekâletnamenin konusu: genel dava vekâleti mi, belirli bir dava veya işlem mi; özel yetkilerin listesi.

Okuma yazma bilmeyen veya imza atamayan vekâlet verenler için Noterlik Kanunu ayrı bir usul öngörür; noter bu durumu tutanağa geçirir. Yurt dışındaki müvekkil vekâletnameyi Türk konsolosluğunda çıkarabilir; yabancı noterden alınan vekâletname ise apostil ve yeminli tercümeyle kullanılır.

İbraz, Baro Pulu ve Vekâletnamesiz İşlem

Avukat vekâletnamenin aslını veya kendi onayladığı örneğini dosyaya koyar. Avukatlık Kanunu m.56, usulüne uygun düzenlenmiş vekâletnamenin avukatın dosyasında saklanacağını ve avukatın bu vekâletnamenin örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu imzasıyla onaylayarak kullanabileceğini söyler; bu örnekler bütün yargı mercileri, resmi daire ve kurumlar için resmi örnek hükmündedir. Aslı olmayan vekâletnamenin örneğini onaylayan avukat için aynı maddede hapis cezası öngörülmüştür.

Baro pulu Avukatlık Kanunu m.27'de düzenlenir: avukatların yetkili mercilere sundukları vekâletnamelere pul yapıştırılır ve vekâletname sunulan merciler, pul yapıştırılmamış veya pulu noksan vekâletname ve örneklerini kabul edemez. Pulun tutarı her yıl değişir; güncel değer Türkiye Barolar Birliği duyurusundan alınmalıdır.

Vekâletname henüz elde değilse HMK m.77 devreye girer: vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz; ancak gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, vereceği kesin süre içinde vekâletnamesini getirmek koşuluyla avukatın dava açmasına veya usul işlemi yapmasına izin verebilir. Süre içinde vekâletname verilmez veya asıl taraf işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle bildirmez ise dava açılmamış veya işlemler yapılmamış sayılır (m.77/1). Geçerli sebep olmaksızın vekâletnameyi süresinde sunmayan avukat celse harcı ve yargılama giderlerini öder; kötü niyet hâlinde ceza ve disiplin soruşturması açılır (m.77/2). Zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin son gününde bu yol kullanılabilir, ancak kesin süre kaçırılırsa dava hiç açılmamış sayılacağından risk büyüktür. Cevap süresi gibi kesin sürelerde aynı dikkat gerekir; bkz. cevap dilekçesi rehberi.

Azil ve İstifa

TBK m.512 uyarınca vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin zararını giderir. Yargılamada bunun mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade etmesi için HMK m.81 gereği azil veya istifa beyanının dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde tebligat giderinin peşin ödenmesi zorunludur.

• İstifa (HMK m.82): istifa eden vekilin görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta devam eder; müvekkil davayı takip etmez ve başka vekil görevlendirmezse tarafın yokluğu hükümleri uygulanır; bu sonuçlar istifa dilekçesiyle birlikte vekâlet verene ihtaren bildirilir. Avukatlık Kanunu m.41 ise işten çekilen avukatın vekâlet görevinin müvekkile tebliğden itibaren on beş gün süreceğini söyler.
• Azil (HMK m.83): vekilin azli hâlinde vekâlet veren davayı takip etmez ve iki hafta içinde başka bir vekil görevlendirmezse tarafın yokluğu hükümlerine göre işlem yapılır.

Azil, ücret alacağını etkilemez; ücret ilişkisi vekâletnameden ayrı bir sözleşmeyle kurulur, bkz. avukatlık ücret sözleşmesi. Vekâletnamede birden fazla avukat varsa birinin azli diğerini etkilemez; bunu azil dilekçesinde açıkça yazın.

Vekâletname Örneği: Genel Dava Vekâletnamesi

Aşağıdaki metin noterde düzenlenecek genel dava vekâletnamesinin içeriğidir; noter kendi düzenleme kalıbına aktarır.

Sık Yapılan Hatalar

• Boşanma vekâletnamesini fotoğrafsız çıkarmak (Yönetmelik m.93).
• "Boşanma davası açmaya" ibaresini yazmadan kişiye sıkı sıkıya bağlı bir davayı takip etmeye çalışmak (HMK m.74).
• Arabuluculuk başvurusu yetkisini vekâletnameye almamak.
• Sulh, feragat ve kabul yetkilerini müvekkile sormadan tam liste yazdırmak ya da bu yetkiler olmadan sulh görüşmesine girmek.
• Baro pulu eksik vekâletnameyle duruşmaya girmek; merci vekâletnameyi kabul edemez (Av.K. m.27).
• HMK m.77 kesin süresini takip etmemek; dava açılmamış sayılır.
• Azli veya istifayı yalnız müvekkile bildirip mahkemeye dilekçe vermemek (HMK m.81).
• Vekâletname örneğini "aslı gibidir" yaparken elde asıl olmamak (Av.K. m.56).
• Tüzel kişi müvekkilde imza sirküleri ve yetki belgesini notere götürmemek.

Beyan ile Vekâletname ve Dava Belgeleri Hazırlamak

Beyan'da vekâletname metni hazırlamak için belge yüklemek zorunlu değildir; müvekkil bilgilerini, dava türünü ve istenen özel yetkileri talimat olarak yazmanız yeterlidir, boşanma gibi kişiye sıkı sıkıya bağlı davalarda gereken yetki ve fotoğraf notu taslağa eklenir. Vekâletnameyle birlikte açılacak davanın dilekçesi de aynı editörde üretilir; çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır ve UDF dosyası UYAP'a yüklenir. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.