Boşanma Dilekçesi Örneği: HMK m.119 Unsurları, Yetki ve Talep Sonucu

Boşanma dilekçesi örneği olarak dolaşan metinlerin çoğu, HMK m.119'un zorunlu unsurlarını ve özel boşanma sebeplerine bağlı hak düşürücü süreleri atlar. Bu yazıda görevli ve yetkili mahkemeyi, vakıaların ve delillerin yazımını, ara talepleri ve talep sonucunu madde madde ele alıyor; sonunda çekişmeli boşanma için özgün bir dilekçe iskeleti veriyoruz.

Önce Dayanak: Hangi Boşanma Sebebi?

Dilekçenin iskeleti dayanılan sebebe göre değişir. Türk Medeni Kanunu özel ve genel boşanma sebeplerini ayrı düzenler; özel sebeplerde ispat konusu daralır, ancak bir kısmı hak düşürücü süreye bağlıdır. Madde metinleri için Türk Medeni Kanunu resmî metnine bakılmalıdır.

• Zina (TMK m.161): dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m.162): aynı altı ay ve beş yıllık süreler ile af kuralı uygulanır.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163): birlikte yaşamanın diğer eşten beklenemediği hâlde dava her zaman açılabilir.
• Terk (TMK m.164): ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalı, hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmalıdır. İhtar, sürenin dördüncü ayı bitmeden istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.
• Akıl hastalığı (TMK m.165): hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir.
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1): genel sebeptir. Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır (m.166/2).
• Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3) ve fiilî ayrılık (TMK m.166/4): sonuncusu, reddedilen boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamamasıdır.

Özel sebep ile genel sebebe birlikte dayanılacaksa bunlar dilekçede ayrı başlıklarla yazılmalı; hangi vakıanın hangi sebebe dayandığı belirsiz kalmamalıdır. Anlaşmalı boşanmada ise dilekçe kısadır ve ağırlık protokoldedir; bunun için anlaşmalı boşanma protokolü rehberimize bakabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görev. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4 uyarınca Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabından (Üçüncü Kısım hariç) doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevindedir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve dilekçe başlığında bu sıfat belirtilir.

Yetki. TMK m.168 uyarınca yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu yetki kesin değildir: davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmezse (HMK m.19/2) davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Altı aylık birlikte oturma iddiasına dayanıyorsanız bunu dilekçede ayrı bir vakıa olarak yazın ve adres kaydı, kira sözleşmesi gibi delillerle destekleyin.

HMK m.119'a Göre Boşanma Dilekçesinin Unsurları

HMK m.119/1 dava dilekçesinde şunları arar:

1. Mahkemenin adı.
2. Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.
3. Davacının T.C. kimlik numarası.
4. Varsa kanuni temsilcilerin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.
5. Davanın konusu; malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri.
6. İddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.
7. Her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.
8. Dayanılan hukuki sebepler.
9. Açık bir şekilde talep sonucu.
10. Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

HMK m.119/2'ye göre mahkeme adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki eksikliklerde hâkim bir haftalık kesin süre verir; süresinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Sayılan beş unsur bu tamamlatma mekanizmasının dışında bırakılmıştır; bu yüzden ilk metinde eksiksiz kurulmaları gerekir. Boşanma talebi tek başına malvarlığı hakkı değildir, ancak maddi ve manevi tazminat istemleri için değer yazılmalıdır.

Vakıaların Yazımı ve Delil Bildirimi

Boşanma yargılamasında hâkimin elindeki araçlar TMK m.184 ile daraltılmıştır: hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları sabit sayamaz, bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez, tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve deliller serbestçe takdir edilir. Bunun dilekçe yazımına üç sonucu vardır:

• Davalının kabul edeceği varsayımına dayanmayın; her vakıayı tanık, yazışma, rapor veya resmî kayıtla ispat edilebilir biçimde kurun.
• Soyut nitelendirme yerine olay yazın: tarih, yer, kim, ne oldu. "Davalı sürekli hakaret etti" bir vakıa değil, bir sonuçtur.
• Her vakıanın hemen yanında delilini gösterin; tanıklar için hangi vakıaya tanıklık edeceklerini belirtin.

Kusur, dilekçenin ikinci eksenidir. Maddi tazminat kusursuz veya daha az kusurlu tarafa (TMK m.174/1), yoksulluk nafakası kusuru daha ağır olmayan tarafa (TMK m.175) tanınır. Bu nedenle vakıalar hem davalının kusurunu hem de davacının kusursuzluğunu veya daha az kusurlu olduğunu gösterecek biçimde sıralanmalıdır.

Ara Talepler: Tedbir Nafakası ve Geçici Önlemler

TMK m.169 uyarınca boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Hâkimin re'sen karar verme görevi, talebi yazmama gerekçesi değildir: tedbir nafakasını eş ve çocuk için ayrı ayrı, aylık tutar ve gerekçesiyle isteyin; geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini de ara talep olarak belirtin.

Tedbir nafakası talebini desteklemek için tarafların gelir ve giderlerini gösteren belgeler ilk dilekçeye eklenmelidir. Nafakanın türleri ve miktarın belirlenmesi için nafaka türleri rehberimize bakabilirsiniz. Şiddet veya tehdit varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbiri ayrı ve hızlı bir yoldur; ayrıntı için koruma kararı talep dilekçesi yazımıza bakın.

Talep Sonucu: Fer'i Sonuçları Tek Tek Yazın

Talep sonucu, hâkimin hüküm fıkrasına dönüştüreceği metindir. Her kalem ayrı numarayla ve ölçülebilir biçimde yazılmalıdır:

• Velayet ve kişisel ilişki (TMK m.182): hangi eşe verileceği ve kişisel ilişkinin gün, saat ve tatil düzeni.
• İştirak nafakası (TMK m.182/3): velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.
• Yoksulluk nafakası (TMK m.175): toptan veya irat biçiminde istenebilir (m.176/1). Gelecek yıllardaki artış ancak istem hâlinde karara bağlanabileceği için artış ölçütünü de yazın (m.176/5, m.182/4).
• Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174): her biri için ayrı tutar. Manevi tazminat irat biçiminde ödenemez (m.176/2).
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti.

Dilekçede istenmeyen tazminat ve nafaka talepleri sonradan da ileri sürülebilir; ancak TMK m.178 uyarınca bu dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Mal rejimi için ayrı bir not: TMK m.225/2 uyarınca boşanma sebebiyle mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Dava tarihi, katılma alacağı ve değer artış payı hesabının kesim noktasıdır; tasfiye talepleri ise ayrı bir davanın konusudur ve boşanma dilekçesinde bu hakların saklı tutulduğu belirtilebilir.

Boşanma Dilekçesi Örneği: Çekişmeli Dava İskeleti

Aşağıdaki iskelet TMK m.166/1'e dayanan, çocuklu ve tazminatlı bir dava için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar dosyaya göre doldurulur; açıklamalar bölümündeki olay sayısı dosyanın gerektirdiği kadar artırılır.

"Yemin dışındaki" ibaresi bilinçlidir: TMK m.184/2 boşanmanın dayandığı olgular hakkında yemin önerilmesini yasaklar ve matbu "yemin dâhil her türlü delil" kalıbı boşanma dosyasında karşılıksızdır.

Sık Yapılan Hatalar: Kontrol Listesi

• Özel sebepte hak düşürücü sürenin hesaplanmaması (TMK m.161/2, m.162/2) veya affın sonuçlarının değerlendirilmemesi.
• Terkte ihtarın dördüncü ay dolmadan istenmesi ya da ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılması (TMK m.164/2).
• Yetki dayanağının yazılmaması; altı aylık birlikte oturma iddiasının delilsiz bırakılması.
• Tarihsiz, yersiz ve kişisiz vakıa anlatımı.
• Vakıa ile delilin eşleştirilmemesi (HMK m.119/1-f).
• Tazminat istemlerinde değer gösterilmemesi (HMK m.119/1-d).
• Davalının ikrarına güvenilmesi; TMK m.184/3 uyarınca ikrar hâkimi bağlamaz.
• Nafaka artışının istenmemesi; gelecek yıllardaki artış ancak istem hâlinde karara bağlanabilir.
• Tazminat veya yoksulluk nafakasının unutulup TMK m.178'deki bir yıllık sürenin kaçırılması.
• Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin (HMK m.345) takvime işlenmemesi; ayrıntı için istinaf başvurusu rehberimize bakın.

Beyan ile Boşanma Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'da müvekkil belgelerini (PDF, UDF, DOCX, görsel; taranmış belgeler OCR'lanır) web editörüne yükleyip talimatınızı yazarsınız; dilekçe türünü seçmek zorunlu değildir, sistem türü belgelerden tespit eder. Taslak, 10,8 milyon karar üzerinde yapılan emsal aramasından gelen künyeli dayanaklarla hazırlanır ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Hazır bir dilekçeyi Belge İnceleme ile inceletip bulguları metne çapalanmış olarak görebilirsiniz. Son hukuki denetim, Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.