İş Kazası Tazminat Davası Dilekçesi: Kusur, SGK Rücu ve Talep Sonucu

İş kazası tazminat davası dilekçesi, biri sosyal güvenlik biri borçlar hukuku olan iki düzlemi aynı metinde taşımak zorundadır: 5510 sayılı Kanun olayın "iş kazası" olup olmadığını ve SGK'nın ne ödeyeceğini belirler; TBK m.417 ile 6331 sayılı Kanun ise işverenin kusurunu ve SGK'nın karşılamadığı zararı. Bu ikisi karıştırıldığında ya talep sonucu eksik kalır ya da SGK'nın zaten ödediği kalem ikinci kez istenir. Aşağıda tanımdan talep sonucuna kadar dilekçenin kurgusunu ele alıyoruz.

İş Kazası Tanımı ve Bildirim: 5510 m.13

5510 sayılı Kanun m.13/1, iş kazasını sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar ve olayın şu hâllerden birinde meydana gelmesini arar:

• sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
• görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Dilekçede olayın hangi bende girdiğini açıkça yazın; servis kazası ile işyerinde meydana gelen kaza farklı bentlere dayanır. Servis dışı özel araçla gidiş geliş bu listede değildir.

Bildirim iki kanuna dayanır: işveren kazayı kolluğa derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 m.13/2; 6331 m.14). Bildirimin yapılmamış olması davayı engellemez; aksine bildirim ve tutanak eksikliği, dilekçede işverenin özensizliğinin ilk göstergesi olarak kullanılır. Kazanın iş kazası olup olmadığı Kurumun denetim elemanlarınca soruşturulur; Kurum olayı iş kazası saymazsa önce tespit davası gündeme gelir. Sigortasız çalıştırılan işçi için hizmet tespiti davası bu davanın ön sorunu olabilir.

Sorumluluğun Temeli: TBK m.417 ve 6331 s.K.

İşverene karşı talep haksız fiile değil sözleşmeye aykırılığa dayanır. TBK m.417/2 işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi alma ve araç gereci noksansız bulundurma borcu yükler; m.417/3 bu borca aykırılıktan doğan ölüm ve vücut bütünlüğü zararlarının sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabi olduğunu açıkça söyler. 6331 sayılı Kanun m.4 aynı borcu somutlaştırır: risk değerlendirmesi yapmak, eğitim vermek, tedbirlerin uygulanmasını denetlemek, çalışanın işe uygunluğunu gözetmek; dış hizmet alınması sorumluluğu kaldırmaz. m.5 ise önleme ilkelerini sıralar (riskten kaçınma, kaynağında mücadele, toplu korumaya öncelik). Dilekçede işverenin hangi somut yükümlülüğü ihlal ettiğini bu maddelere bağlayarak yazın: verilmeyen eğitim, tutulmayan risk değerlendirmesi, sağlanmayan kişisel koruyucu donanım.

Kusur, iş güvenliği uzmanı bilirkişilerce oranlanır. İşçinin katkısı varsa TBK m.52 devreye girer: zarar gören zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya kaldırabilir. Çalışanın 6331 m.19'daki yükümlülükleri (koruyucu donanımı doğru kullanma, tehlikeyi bildirme) bu değerlendirmede işveren tarafından ileri sürülecektir; dilekçede önceden karşılayın.

SGK Ödemeleri, Rücu ve İndirim

SGK, iş kazası sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği öder (5510 m.18) ve meslekte kazanma gücü en az yüzde on azalan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlar (m.19); ölümde hak sahiplerine gelir bağlanır. Kurum bu ödemeleri, kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse işverene rücu eder; rücu, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlıdır ve kaçınılmazlık ilkesi gözetilir (m.21). Kazayı süresinde bildirmeyen işveren bildirim tarihine kadarki geçici iş göremezlik ödeneğini Kuruma öder (m.21). Üçüncü kişinin kusuruyla doğan kazada ödemelerin ve gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişiye rücu edilir (m.21).

Bu rücu mekanizması işçinin davasını doğrudan etkiler. TBK m.55/1 gereği kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zararın belirlenmesinde gözetilemez ve tazminattan indirilemez; tersinden, rücu edilebilen kısım indirilir. Uygulamada bağlanan gelirin rücu edilebilen ilk peşin sermaye değeri maddi tazminattan düşülür. Dilekçede SGK dosya numarasını, bağlanan gelir ve ödenen ödenek tutarlarını yazın ve Kurumdan celbini isteyin; bu bilgi olmadan bilirkişi hesabı yapılamaz.

Görev, Yetki, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

Görevli mahkeme iş mahkemesidir (7036 s.K. m.5). Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir; iş kazasından doğan davalarda ayrıca kazanın meydana geldiği yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (m.6).

Arabuluculuk bu davada dava şartı değildir: 7036 s.K. m.3/3, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı arabuluculuğun dışında bırakır. Aynı işçinin kıdem ve ücret alacakları ise m.3/1 kapsamında kalır; bu kalemler için işçilik alacakları rehberine bakın ve iki talebi aynı dilekçede birleştirmeyin.

Zamanaşımı bakımından işverene karşı talep TBK m.417/3 gereği sözleşme sorumluluğuna dayandığından Yargıtay uygulamasında m.146'daki on yıllık süreye tabi tutulur. Üçüncü kişiye (alt işveren dışındaki bir araç sürücüsü, makine üreticisi) karşı ise haksız fiil zamanaşımı işler: zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl; fiil daha uzun ceza zamanaşımı öngören bir suçsa o süre uygulanır (TBK m.72). Ceza dosyası varsa esas numarasını dilekçeye yazın ve kusur raporunun celbini isteyin; ceza yargılaması hukuk hâkimini kusur oranı bakımından bağlamaz, ancak maddi vakıa tespitleri delil değeri taşır. Şikâyet aşaması için suç duyurusu dilekçesi rehberine bakılabilir.

Maddi Tazminat Kalemleri ve Hesap

Bedensel zararda kalemler TBK m.54'te sayılır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Ölümde m.53 uygulanır: cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı, destekten yoksun kalma zararı. Hesap sorumluluk hukuku ilkelerine göre yapılır ve miktar esas alınarak hakkaniyetle artırılıp azaltılamaz (m.55/1).

Hesabın üç girdisi vardır: kusur oranı (iş güvenliği bilirkişisi), maluliyet oranı (Sağlık Kurulu raporu; meslekte kazanma gücü kaybı) ve aktüerya (ücret, yaş, bakiye ömür). Ücretin gerçek tutarı bordrodan yüksekse tanık ve meslek odası emsal ücret araştırması isteyin. Zarar dava tarihinde tam olarak belirlenemediğinden talep kısmi dava olarak kurulur ve HMK m.109 uyarınca bilirkişi raporundan sonra artırılır; belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldığından yeni dilekçelerde bu yola dayanmayın. Artırım usulü için ıslah dilekçesi rehberine bakabilirsiniz.

Faiz kaza tarihinden itibaren istenir; SGK'nın rücu edilebilen ödemeleri ile işverenin yaptığı ödemeler indirilir.

Manevi Tazminat: TBK m.56

Hâkim, bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (m.56/1). Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat verilebilir (m.56/2); bu fıkra, kazadan sonra yaşamaya devam eden ağır yaralı işçinin eş ve çocuklarının kendi adlarına talepte bulunmasını mümkün kılar. Manevi tazminat kalemi Yargıtay uygulamasında bölünerek istenemez; tutarı baştan belirleyin ve her davacı için ayrı yazın. Genel kurgu için maddi manevi tazminat dilekçesi rehberine bakın.

Dilekçenin Bölümleri ve Deliller

Dilekçe HMK m.119 unsurlarını taşır; yapısı için dava dilekçesi rehberine bakılabilir. İş kazasına özgü deliller şunlardır:

1. SGK iş kazası bildirimi, müfettiş raporu ve tahsis dosyası (celp).
2. Kolluk tutanağı, olay yeri fotoğrafları, varsa ceza soruşturma dosyası.
3. İşyeri risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, KKD teslim tutanakları, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi kayıtları (davalıdan celp).
4. Hastane kayıtları, epikriz, engelli sağlık kurulu raporu; maluliyet için Adli Tıp veya üniversite hastanesi raporu talebi.
5. Bordro, hizmet dökümü, emsal ücret araştırması.
6. Tanıklar: olayı görenler, aynı işi yapanlar.
7. Kusur ve aktüerya bilirkişi incelemesi.

İş Kazası Tazminat Davası Dilekçesi Örneği

Sık Yapılan Hatalar

• Dava şartı sanıp önce arabulucuya gitmek ve süre kaybetmek; ya da kıdem/ücret alacağını aynı dilekçeye koyup o kalemde dava şartı eksikliğiyle karşılaşmak.
• Kazanın 5510 m.13'ün hangi bendine girdiğini yazmamak; servis ve görevlendirme kazalarında bu belirleyicidir.
• SGK tahsis dosyasını istememek: rücu edilebilen ilk peşin sermaye değeri bilinmeden hesap yapılamaz.
• Manevi tazminatı "fazlaya ilişkin haklar saklı" diye kısmi istemek; kalem bölünemez.
• Ağır yaralanmada eş ve çocukların m.56/2 talebini dilekçeye almamak.
• Alt işveren-asıl işveren ilişkisinde yalnız birini davalı göstermek.
• Ücreti bordrodaki tutarla sınırlı bırakmak; emsal ücret araştırması istememek.
• Ceza dosyasındaki kusur raporunu bağlayıcı sanıp ayrı bilirkişi incelemesi istememek.

Beyan ile İş Kazası Tazminat Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne SGK bildirimini, hastane raporlarını, kolluk tutanağını ve bordroları PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip talimatınızı yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve tür belgelerden tespit edilir. Taslak, emsal aramasıyla künyeli dayanaklarla hazırlanır ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.