Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Dilekçesi: TMK m.323, Düzenleme ve Değiştirme

Çocukla kişisel ilişki kurulması dilekçesi, velayet kendisine bırakılmayan ana veya babanın çocukla görüşme düzenini mahkemeden istediği ya da mevcut düzenin değiştirilmesini talep ettiği dilekçedir. Dayanağı Türk Medeni Kanunu m.323-326 ile boşanma bakımından m.182'dir. Bu dilekçelerde en sık yapılan hata, talebin "hafta sonu görüşme" gibi genel bir ifadeyle bırakılmasıdır; oysa karar bir icra planına dönüşeceği için gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri dilekçede tek tek yazılmalıdır. Aşağıda hukuki çerçeveyi, görev ve yetkiyi, düzenleme ölçütlerini, kararın yerine getirilmesini ve dilekçe iskeletini ele alıyoruz.

Hukuki Çerçeve: TMK m.323-326 ve m.182

Kanun kişisel ilişkiyi dört maddede düzenler:

• m.323 (kural): Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.
• m.324 (sınırlar): Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer, hak bu yükümlülüğe aykırı kullanılır, çocukla ciddi olarak ilgilenilmez ya da diğer önemli sebepler varsa kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya alınabilir. Velayet kendisine bırakılan taraf düzenlemenin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir.
• m.325 (üçüncü kişiler): Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde diğer kişilere, özellikle hısımlara kişisel ilişki hakkı tanınabilir.
• m.326 (yetki ve geçici dönem): Kişisel ilişkiyle ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz.

Boşanma ve ayrılıkta ise m.182 devreye girer: mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. 7343 sayılı Kanunla eklenen fıkra uyarınca mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Velayet kendisine verilmeyen eşin kişisel ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur; bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Nafaka boyutu için nafaka türleri rehberimize bakabilirsiniz.

Kim, Hangi Durumda Talep Edebilir?

Talep hakkı üç grupta toplanır:

1. Velayet kendisinde olmayan ana veya baba: Boşanma kararında düzenleme yapılmamışsa ya da hiç boşanma davası olmadan (evlilik dışı doğan çocuk, ayrı yaşayan eşler) bağımsız dava açılır. Evlilik dışı doğan çocukta babanın talebi, soybağının tanıma veya babalık hükmüyle kurulmuş olmasını gerektirir; soybağı henüz kurulmamışsa önce babalık davası gündeme gelir.
2. Düzenlemenin değiştirilmesini isteyen taraf: Mevcut karar vardır ama koşullar değişmiştir (m.183). Bu bir "yeniden düzenleme" davasıdır ve değişen olgu dilekçede somut olarak gösterilir.
3. Üçüncü kişiler, özellikle büyükanne ve büyükbaba (m.325): Kanun "olağanüstü hâl" arar. Uygulamada ana veya babanın ölümü, uzun süreli yurt dışında bulunması, çocuğun daha önce hısım yanında yetişmiş olması gibi olgular bu kapsamda değerlendirilir; olağanüstü hâl gösterilmeden yalnız "torunumu özledim" gerekçesi yeterli sayılmaz.

Velayet konusundaki genel ölçütler ve ortak velayet tartışması için velayet davası yazımıza bakınız.

Görev, Yetki ve Yargılama Usulü

Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m.4); aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetki bakımından m.326 özel bir kural koyar: genel yetki kurallarının yanında çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır; boşanma davası derdestse kişisel ilişki talebi o dosyada ileri sürülür, ayrı dava açılmaz. Boşanma dilekçesinde bu talebin nasıl kurgulanacağı boşanma dilekçesi rehberimizde anlatılmıştır.

Yargılamada üç unsur belirleyicidir:

• Uzman incelemesi: 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinde görevli psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alınması, özellikle yatılı ilişki ve küçük yaş grubunda uygulamada belirleyicidir. Dilekçede rapor alınması açıkça istenmelidir.
• Çocuğun dinlenmesi: Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12 uyarınca görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun görüşü alınır; Yargıtay uygulamasında idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi aranır.
• Deliller: Çocuğun okul programı, tarafların çalışma saatleri, adresler arasındaki mesafe, önceki teslim tutanakları ve varsa müdürlük kayıtları.

Dilekçe HMK m.119'un zorunlu unsurlarını taşır; genel kurgu için dava dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

Kişisel İlişkinin Kapsamı: Talebi Somutlaştırmak

Mahkeme kararı, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünün uygulayacağı bir plana dönüşür. Bu yüzden talep sonucu şu başlıkları içermelidir:

1. Olağan dönem: Ayın hangi hafta sonları, hangi saatten hangi saate; yatılı olup olmadığı.
2. Hafta içi: Küçük yaş grubunda kısa, yatısız görüşme; okul çağında ders düzenini bozmayacak saatler.
3. Dini bayramlar: Dönüşümlü olarak bayramın ikinci günü belirli saatler arasında ya da bayramın yarısı gibi net bir kural.
4. Yarıyıl ve yaz tatili: Yarıyıl tatilinin ilk veya ikinci haftası; yaz tatilinde bir ay gibi belirli bir süre ve başlangıç tarihi.
5. Özel günler: Çocuğun doğum günü, anneler ve babalar günü.
6. Teslim yeri ve şekli: Müdürlükçe belirlenen teslim yeri veya tarafların anlaştığı adres; gerekiyorsa uzman eşliğinde.
7. Uzaktan iletişim: Tarafların farklı şehirlerde yaşadığı hâllerde görüntülü görüşme gün ve saatleri.

Kapsam belirlenirken m.182'nin ölçütü sağlık, eğitim ve ahlak bakımından çocuğun yararıdır. Yaş küçüldükçe görüşmeler kısa ve sık, yaş büyüdükçe uzun ve yatılı olma eğilimindedir; mesafe büyüdükçe seyrek ama uzun süreli düzen tercih edilir. Talebin "mahkemece uygun görülecek şekilde" diye bırakılması, kararın da belirsiz kalmasına ve icrasında uyuşmazlığa yol açar.

Değiştirilmesi, Sınırlandırılması ve Kaldırılması

Mevcut düzenlemenin değiştirilmesi için m.183 uyarınca ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni bir olgunun ortaya çıkması gerekir; hâkim bu hâlde re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Çocuğun okula başlaması, tarafların şehir değiştirmesi, çocuğun yaşının ilerlemesiyle mevcut düzenin ihtiyaca cevap vermemesi bu kapsamda değerlendirilen olgulardandır.

Sınırlandırma ve kaldırma m.324/2'ye dayanır: çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi, hakkın yükümlülüğe aykırı kullanılması, çocukla ciddi olarak ilgilenilmemesi veya diğer önemli sebepler. Şiddet iddiası varsa bu talep, 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararıyla birlikte düşünülmelidir; koruma kararı kişisel ilişkiyi kendiliğinden kaldırmaz, ancak uzman eşliğinde veya sınırlı görüşme düzeni için dayanak oluşturur.

Velayet kendisinde olan tarafın düzenlemeye uymaması ise m.324/3 kapsamında velayetin değiştirilmesine yol açabilir; bu davanın kurgusu velayetin değiştirilmesi yazımızda anlatılmıştır.

Kararın Yerine Getirilmesi: 5395 Sayılı Kanun m.41/A ve Devamı

7343 sayılı Kanun, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının icrasını icra dairelerinden alarak 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen m.41/A ve devamı hükümlerle Adalet Bakanlığı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine vermiştir. Kararlar, müdürlükçe hazırlanan plana göre psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı eşliğinde ve belirlenen teslim yerlerinde yerine getirilir. Uygulama kademeli olarak yaygınlaştırılmıştır; dilekçeyi hazırlarken bulunduğunuz yerde hangi usulün yürürlükte olduğunu kontrol edin.

Uygulamada avukatı ilgilendiren üç nokta:

• Yaptırım (m.41/F): Kişisel ilişki için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, kararda belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılabilir. Şikâyete, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesi bakar.
• Harç ve masraf (m.41/H): Bu işlemler harçtan istisnadır; avukatlık ücreti dışındaki masraflar Bakanlık bütçesinden karşılanır.
• Velayet bağlantısı: Düzenlemeye uymayan velayet sahibi için m.182'deki ihtar ve m.324/3'teki velayet değişikliği devreye girer; teslim tutanakları bu davanın delilidir.

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Dilekçesi Örneği

Sık Yapılan Hatalar

• Talep sonucunu "mahkemece uygun görülecek şekilde" diye bırakmak; karar o zaman icra edilemeyecek kadar belirsiz kalır.
• Yeniden düzenleme davasında m.183'ün aradığı yeni olguyu göstermeden yalnız "mevcut düzen yetersiz" demek.
• Derdest boşanma davası varken ayrı kişisel ilişki davası açmak; talep o dosyada ileri sürülür.
• m.325 kapsamındaki hısım talebinde olağanüstü hâli somutlaştırmamak.
• Tatil ve bayram düzenini yazmayıp yalnız hafta sonlarını düzenlemek; uyuşmazlıkların çoğu tatillerde çıkar.
• Farklı şehirlerde yaşayan taraflar için ulaşım masraflarının ve görüntülü görüşmenin hiç düzenlenmemesi.
• Teslim tutanaklarını ve müdürlük kayıtlarını toplamadan m.324/3'e dayalı velayet değişikliği istemek.
• Kişisel ilişkiyi nafaka alacağıyla ilişkilendirmek; iki hak birbirinin şartı değildir.

Beyan ile Kişisel İlişki Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne boşanma ilamını, nüfus kayıt örneğini, okul belgelerini ve önceki teslim tutanaklarını PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip talep ettiğiniz görüşme düzenini talimat olarak yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve tür seçmek zorunlu değildir. Taslak, istediğiniz gün ve saat planını talep sonucuna kalem kalem işler ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.