Ad Soyad Değiştirme Davası Dilekçesi: TMK m.27, Haklı Sebep ve Usul

Ad soyad değiştirme davası dilekçesi, kısa bir çekişmesiz yargı işi gibi görünür ama iki ayrı kanunun birlikte okunmasını ister: haklı sebep ölçütünü 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27 koyar, görevli mahkemeyi, yargılama düzenini ve kararın sicile işlenme biçimini ise 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.35-37 belirler. Dilekçenin reddedildiği dosyaların çoğunda sorun kanun maddesi değil, haklı sebebin somut olgu ve delille gösterilememesidir. Aşağıda önce hukuki çerçeveyi, sonra görev ve yetkiyi, ardından dilekçenin kurgusunu ve bir örneği veriyoruz.

Hukuki Çerçeve: TMK m.26-27 ve Soyadı Kanunu

Ad, kişiliğin bir parçasıdır. TMK m.26 adı haksız olarak kullanılan kişiye buna son verilmesini isteme hakkı tanır; m.27 ise adın değiştirilmesini düzenler ve dört temel kural koyar:

1. Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. İdari bir beyanla ad değişmez; 5490 sayılı Kanun m.35 de kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüğündeki hiçbir kaydın düzeltilemeyeceğini söyler. Tescil sırasında yapılan maddi hatalar bunun istisnasıdır: bunları nüfus müdürlüğü dayanak belgesine göre kendisi düzeltir.
2. Adın değiştirildiği nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. 2024 değişikliğiyle ilanın içeriği de kanunda sayılmıştır: hükmü veren mahkeme, karar tarihi, dosya numarası, kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki ve yeni ad ile soyadı.
3. Ad değişmekle kişisel durum değişmez. Kişinin borçları, hısımlık bağları ve mal varlığı aynen sürer; ad değişikliği alacaklıdan kaçmanın aracı değildir.
4. Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.

Soyadı bakımından 2525 sayılı Soyadı Kanunu m.3, rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle genel edeplere uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç soyadlarının kullanılamayacağını hükme bağlar. Yeni seçilen soyadı bu yasağa takılıyorsa dava haklı sebep aşamasına gelmeden reddedilir; dilekçeyi yazmadan önce istenen soyadını bu maddeye karşı okuyun.

Evlilikten kaynaklanan soyadı meselesi ayrı bir konudur: TMK m.187'nin kadının evlenmekle kocasının soyadını almasına ilişkin cümleleri Anayasa Mahkemesi'nin 2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Bu yazı, evlenme ya da boşanma dışında kalan, kişinin kendi tercihine dayanan ad ve soyadı değişikliğini ele alır; boşanma sonrası soyadı için boşanma dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

Haklı Sebep Nedir, Nasıl İspatlanır?

Kanun haklı sebebi tanımlamaz ve saymaz; takdir hâkimindir. Yargıtay uygulamasında haklı sebep, kişinin adını taşımaya devam etmesinin ondan beklenemeyeceği, kişisel ya da toplumsal bir olguya dayanmalıdır. Uygulamada sık kabul gören sebep grupları şunlardır:

• Adın gülünç, aşağılayıcı ya da kötü çağrışımlı olması; toplumda alay konusu edilmesi.
• Kişinin çevresinde uzun süredir başka bir adla tanınması ve nüfus kaydındaki adın fiilen kullanılmaması.
• Din, inanç veya kültürel kimlik değişikliği nedeniyle mevcut adın kişiyi temsil etmemesi.
• Adın yazım ve imla hatası ya da düzeltme işareti eksikliği yüzünden anlam değiştirmesi.
• Aynı aile içinde aynı adın birden fazla kişide bulunmasından doğan karışıklık.

Haklı sebep bir iddia değil bir ispat konusudur. Dilekçede yalnız "müvekkil adını sevmemektedir" yazmak yetmez; sebebin hangi olgudan doğduğu, ne zamandan beri sürdüğü ve kimlerce bilindiği anlatılmalı, her olgu için bir delil gösterilmelidir. Tanık, uygulamada bu davanın ana delilidir: kişinin çevresinde hangi adla çağrıldığını iş arkadaşı, komşu ya da akraba tanıklar anlatır. Okul, iş yeri ve dernek kayıtları, sosyal medya hesapları, diploma ve sertifikalar fiilî kullanımı belgeler.

Mahkeme, adın değiştirilmesinin kötü niyetle istenmediğini de denetler. Uygulamada adli sicil kaydı ve kolluk araştırması istenmesi bu denetimin parçasıdır; müvekkilin hakkında yürüyen bir ceza soruşturması ya da icra takibi varsa bunu dilekçede gizlemek yerine, ad değişikliğinin bu süreçlerle ilgisinin bulunmadığını açıklamak daha doğrudur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Taraflar

HMK m.382/2-a, ad ve soyadın değiştirilmesini kişiler hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayar. HMK m.383'e göre çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme kural olarak sulh hukuk mahkemesidir; ancak madde "aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece" kaydını taşır ve burada aksine düzenleme vardır. 5490 sayılı Kanun m.36/1-a nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının, düzeltmeyi isteyen kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılacağını hükme bağlar. Görev kamu düzenindendir; sulh hukuk mahkemesine verilen dilekçe görevsizlikle sonuçlanır.

Aynı hüküm yargılamanın nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülüp karara bağlanacağını söyler. Uygulamada dava, kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer değil yerleşim yeri nüfus müdürlüğü hasım gösterilerek açılır. Nüfus müdürlüğü davada gerçek anlamda bir karşı taraf değil, kaydın doğruluğunu koruyan kamu makamıdır; 5490 sayılı Kanun m.37 uyarınca mahkeme kararına karşı her türlü kanun yoluna başvurmaya yetkilidir ve harç ile yargılama giderlerinden muaftır.

Ergin olmayan çocuk için davayı velayet hakkı sahibi ana ve baba birlikte açar; velayet tek tarafta ise o taraf açar. Vesayet altındaki kişi için vasinin dava açması vesayet makamının iznine tabidir; bu noktada velayet davası rehberimizdeki temsil kuralları uygulanır.

Yargılama, Karar ve Kararın Sonuçları

Dava, dilekçenin mahkemeye verilmesiyle açılır; harç ve gider avansı yatırılır. Mahkeme genellikle tek celsede tanıkları dinler, nüfus kayıt örneğini ve adli sicil kaydını dosyaya alır, gerekirse kolluk araştırmasının sonucunu bekler. Haklı sebep sabit görülürse adın değiştirilmesine karar verilir.

Kararın kesinleşmesiyle nüfus müdürlüğü kaydı düzeltir ve TMK m.27/2 uyarınca ilan yapılır. 5490 sayılı Kanun m.36/1-b'nin ikinci cümlesi bu noktada önemli bir kolaylık getirir: ad değişikliğinde nüfus müdürlüğü kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydını, soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını kendiliğinden düzeltir. Bunun için çocuklar ya da eş adına ayrı dava açılmaz; dilekçede bu düzeltmenin de yapılmasını talep etmek yeterlidir.

Aynı bendin ilk cümlesi, haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltmenin yeniden hâkimden istenebileceğini düzenler. Daha önce ad değiştirmiş bir kişi, yeni ve haklı bir sebep gösterirse ikinci kez başvurabilir; ancak mahkeme bu dosyalarda kötü niyeti daha sıkı denetler.

Kimlik, pasaport, sürücü belgesi, banka ve SGK kayıtları kararın kesinleşmesinden sonra yeni ada göre yenilenir. Müvekkile, kesinleşmiş kararın onaylı örneğini ve nüfus kayıt örneğini bu işlemler için hazır bulundurmasını hatırlatın. Mirasçılık ilişkileri değişmez; eski adla düzenlenmiş vasiyetname ve tapu kayıtları için gerekirse mirasçılık belgesi ya da düzeltme talebiyle kimlik bağı kurulur.

Mahkeme Kararı Aranmayan Hâller

5490 sayılı Kanun'a 2017 ve 2019'da eklenen geçici m.8 ve geçici m.11, belirli hâllerde mahkeme kararı aranmaksızın, yerleşim yeri nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru üzerine il veya ilçe idare kurulu kararıyla ve bir defaya mahsus ad ya da soyadı değişikliğine imkân tanımıştır. Kapsam sınırlıdır: Soyadı Kanunu m.3'e aykırı soyadları, yazım ve imla hatası ya da düzeltme işareti eksikliğinden doğan anlam değişiklikleri ve geçici m.11'de ayrıca genel ahlaka uygun olmayan veya toplumca gülünç karşılanan ad ve soyadları.

Bu yol süreye bağlıdır: geçici m.8 iki, geçici m.11 üç yıllık başvuru süresi öngörmüş, geçici m.11 sürenin bir katına kadar uzatılmasında Cumhurbaşkanı'nı yetkili kılmıştır. Müvekkilinizin talebi bu kapsama giriyorsa dava açmadan önce nüfus müdürlüğünden idari yolun o tarihte açık olup olmadığını teyit edin; açıksa dava masrafı ve yargılama süresi tasarruf edilir, kapalıysa tek yol TMK m.27 davasıdır. İdare kurulu kararı kesindir; reddedilen başvurudan sonra mahkemeye gitmek mümkündür.

Ad Soyad Değiştirme Davası Dilekçesi Nasıl Kurulur?

Dilekçe HMK m.119'un genel unsurlarını taşır; bu davaya özgü olarak şu bölümler bulunmalıdır:

• Mahkeme: Yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesi.
• Davacı ve hasım: Davacının kimlik bilgileri, nüfusa kayıtlı olduğu il, ilçe, mahalle ve köy, cilt ve hane numarası; hasım olarak yerleşim yeri nüfus müdürlüğü.
• Konu: TMK m.27 uyarınca adın, soyadının ya da her ikisinin değiştirilmesi.
• Açıklamalar: Mevcut ad, istenen ad, haklı sebebi oluşturan olgular ve süresi, kötü niyet bulunmadığı, çocuklar ve eş varsa m.36/1-b düzeltmesi talebi.
• Deliller: Nüfus kayıt örneği, tanık listesi, fiilî kullanımı gösteren belgeler, adli sicil kaydı.
• Talep sonucu: Adın değiştirilmesine, kaydın düzeltilmesine, ilana ve bağlı kayıtların düzeltilmesine karar verilmesi.

Sık Yapılan Hatalar

• Davayı sulh hukuk mahkemesinde açmak; 5490 sayılı Kanun m.36 asliye hukuk mahkemesini görevli kılar.
• Yerleşim yeri yerine nüfusa kayıtlı olunan yer mahkemesine başvurmak.
• Haklı sebebi genel ifadelerle anlatıp tanık ve belge göstermemek.
• İstenen soyadını Soyadı Kanunu m.3'e karşı okumadan dilekçeye yazmak.
• Çocukların ve eşin kayıtlarının düzeltilmesini talep etmeyi unutup ayrı dava açmak.
• Geçici m.11 kapsamına giren bir imla düzeltmesi için idari yolu hiç denemeden dava açmak.
• Müvekkile kararın ilan edileceğini ve zarar gören üçüncü kişilerin bir yıl içinde kaldırma davası açabileceğini anlatmamak.
• Devam eden icra takibi ya da soruşturmayı dilekçede gizlemek; kötü niyet denetiminde bu, talebin reddine yol açabilir.

Beyan ile Ad Soyad Değiştirme Davası Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne nüfus kayıt örneğini, fiilî kullanımı gösteren belgeleri ve tanık listesini PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip haklı sebebi talimat olarak yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve taslak, yukarıdaki kurguya uygun biçimde hazırlanır. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır ve doğrudan UYAP'a yüklenebilir. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.