Evlilik Sözleşmesi Örneği: Mal Ayrılığı Rejimi ve Noter Şekli

Evlilik sözleşmesi örneği arayan meslektaşların ilk fark etmesi gereken şey, uygulamada "evlilik sözleşmesi" denen belgenin Türk Medeni Kanunu'nda bu adla bulunmadığıdır: kanun, eşler arasındaki malvarlığı ilişkisini mal rejimi sözleşmesi ile düzenler ve bu sözleşme yalnız kanunda sayılı rejimlerden birini seçmeye yarar. En çok istenen seçim mal ayrılığıdır. Aşağıda önce sözleşmenin sınırlarını ve şeklini, sonra mal ayrılığının fiilî sonuçlarını, en sonda noterde düzenlemeye hazır bir iskeleti veriyoruz.

Yasal Rejim ve Sözleşme Serbestisi: TMK m.202-203

TMK m.202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. Kanunun tanıdığı seçimlik rejimler üçtür: mal ayrılığı (m.242-243), paylaşmalı mal ayrılığı (m.244 vd.) ve mal ortaklığı.

m.203 sözleşmenin sınırını çizer: mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Bu iki hükmün birlikte anlamı şudur:

• Sözleşme bir rejim seçer; kanunda olmayan karma bir rejim icat edemez.
• Rejimin kanuni içeriği taraflarca yeniden yazılamaz; seçilen rejimin hükümleri kanundan gelir.
• Sözleşme yapılmamışsa ya da şekle aykırıysa yasal rejim, yani edinilmiş mallara katılma uygulanır.

Yasal rejimin boşanmada nasıl tasfiye edildiği ve katılma alacağının hesabı için mal rejiminin tasfiyesi davası yazımıza bakabilirsiniz; mal ayrılığı sözleşmesinin pratik değeri, tam olarak bu tasfiyenin ortadan kalkmasıdır.

Şekil ve Ehliyet: Noterde Düzenleme veya Onaylama

TMK m.205 şekli iki seçenekle belirler:

1. Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır.
2. Taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler.

Her iki yolda da sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur (m.205/2). Ehliyet bakımından m.204, sözleşmeyi ancak ayırt etme gücüne sahip olanların yapabileceğini; küçükler ile kısıtlıların yasal temsilcilerinin rızasını almak zorunda olduğunu söyler.

Uygulamada iki nokta önemlidir:

• Düzenleme ile onaylama arasındaki fark ispat gücündedir: düzenleme şeklinde metni noter kaleme alır; onaylamada taraflar hazır metni getirir ve noter imzaları onaylar. Uyuşmazlığa açık maddeler içeren bir sözleşmede düzenleme şekli tercih edilir.
• Evlendirme memuruna yazılı bildirim yalnız rejimin adını seçer; kapsam, mal listesi ve tasfiye ayrıntısı içeren bir sözleşme için noter yolu gerekir.

Noter dışında, örneğin adi yazılı biçimde imzalanan bir "evlilik sözleşmesi" mal rejimi doğurmaz; taraflar yasal rejimde kalır.

Mal Ayrılığının Sonuçları: TMK m.242-243

Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur (m.242). Evlilik süresince edinilen mal kimin adına kayıtlıysa onundur; boşanmada diğer eşe yasal rejimdeki gibi bir katılma alacağı doğmaz.

m.243, ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin hükümlerin uygulanacağını söyler. Bu gönderme, mal ayrılığının "her şey ayrı" demek olmadığını gösterir:

• Belirli bir malın kime ait olduğu tartışmalıysa ispat kuralları devreye girer; adına kayıt olmayan eş, katkısını ancak genel hükümlere göre ileri sürebilir.
• Eşlerin birlikte, paylı mülkiyet biçiminde edindikleri mallar (ortak hesap, yarı yarıya tapu) mal ayrılığında da paylı kalır ve tasfiyede özgüleme kuralları uygulanır.
• Her eş kendi borcundan bütün malvarlığıyla sorumludur.

Sözleşmeye eşlerin mevcut mallarını gösteren bir ek liste koymak, ileride "bu mal evlilikten önce vardı" ya da "bu mal ortak edinildi" tartışmasını büyük ölçüde keser.

Sözleşmenin Zamanı ve Önceki Rejimin Tasfiyesi

Sözleşme evlenmeden önce ya da evlenme başvurusunda yapılmışsa mal ayrılığı evliliğin ilk gününden itibaren uygulanır. Evlilik sürerken yapıldığında ise m.225/1 devreye girer: mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Yani sözleşme tarihine kadar geçen dönem edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir ve bu dönemin tasfiyesi gerekir.

Uygulamada bu tasfiye çoğu kez ihmal edilir. Sözleşmede şu iki tercihten biri açıkça yazılmalıdır:

• Önceki döneme ait edinilmiş mallar tespit edilir ve katılma alacağı hesaplanarak sözleşmede karşılıklı ibra ile kapatılır; ya da
• Taraflar o dönem için birbirlerinden katılma alacağı talep etmediklerini beyan eder.

İkinci seçenek katılma alacağından feragat niteliğindedir; hâkim denetimine açık olabileceği için mal listesiyle desteklenmelidir. Boşanma aşamasında yapılan düzenlemeler için anlaşmalı boşanma protokolü ayrı bir araçtır ve mal rejimi sözleşmesinin yerine geçmez.

Rejimden dönüş de mümkündür: m.208/1 uyarınca eşler her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir rejimi kabul edebilirler. Ayrıca haklı sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (m.206); diğer eşin malvarlığının borca batık olması veya bilgi vermekten kaçınması kanunda sayılan örneklerdendir.

Sözleşmeyle Değiştirilemeyen Alanlar

Mal ayrılığı seçilmiş olsa da bazı kurallar rejimden bağımsız işler ve sözleşmeye yazılan aksi hükümler geçersiz kalır:

• Aile konutu (m.194): eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Malik olmayan eş tapuya aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir. "Eş, aile konutunu dilediği gibi satabilir" biçiminde bir madde bu korumayı kaldırmaz.
• Birliğin giderleri (m.186/3): eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar. Mal ayrılığı, evin giderlerinden birinin tamamen muaf tutulduğu anlamına gelmez.
• Miras hakları: mal rejimi sözleşmesi ölüme bağlı tasarruf değildir; sağ kalan eşin mirasçılığı ve saklı payı ancak vasiyetname veya miras sözleşmesiyle ve kanuni sınırlar içinde düzenlenebilir. Bu konuda vasiyetname hazırlama rehberimize bakınız.
• Nafaka ve velayet: bunlar boşanma davasının konusudur; mal rejimi sözleşmesine yazılan "nafaka istenmeyecektir" kaydı hâkimi bağlamaz.

Evlilik Sözleşmesi Örneği: Mal Ayrılığı Rejimi

Aşağıdaki iskelet noterde düzenleme şeklinde yapılacak bir mal rejimi sözleşmesi içindir; köşeli parantezler dosyaya göre doldurulur.

Sözleşmenin noterde düzenlendiği tarih ile evlenme tarihi arasındaki ilişkiyi 3. maddede açıkça yazın; boşlukta kalan her gün yasal rejime tabidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmeyi adi yazılı biçimde, iki tanıkla imzalatmak; m.205 noter şeklini arar.
• Evlilik sürerken yapılan sözleşmede önceki dönemin tasfiyesini hiç düzenlememek; m.225 uyarınca o dönem yasal rejime tabidir.
• Kanunda olmayan karma bir rejim yazmak: "evler ortak, şirket hisseleri ayrı" gibi bir madde rejim seçimi değildir, en fazla malların aidiyetine ilişkin bir beyandır.
• Aile konutu üzerindeki korumayı sözleşmeyle kaldırdığını sanmak; m.194 emredicidir.
• Nafaka, velayet ya da miras hakkından feragat maddeleri eklemek; bunlar mal rejimi sözleşmesinin konusu değildir.
• Mal listesini eksiz bırakmak; mal ayrılığında ispat yükü, adına kayıt olmayan eşi zorlar.
• Yasal temsilci imzasını atlamak; küçük veya kısıtlı eşte sözleşme geçersiz kalır (m.204-205).

Beyan ile Evlilik Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da mal rejimi sözleşmesi üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir; eşlerin bilgilerini, seçilen rejimi, mal listelerini ve önceki dönemin nasıl kapatılacağını talimat olarak yazmanız taslak için yeterlidir. Mevcut bir mal listesi, tapu kaydı ya da karşı tarafın gönderdiği taslak varsa PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyebilirsiniz; gelen taslağı "Belge İnceleme" madde madde denetler. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır ve notere hazır hâle getirilir; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.