Nafaka Türleri ve Nafaka Talep Dilekçesi: Tedbir, Yoksulluk, İştirak

Nafaka türleri dört ayrı kanun maddesine dayanır ve her birinin talep aşaması, kusur koşulu ve sona erme sebebi farklıdır. Bu yazıda tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakasını madde metinleri üzerinden karşılaştırıyor, miktarın nasıl belirlendiğini ve bir nafaka talep dilekçesinin nasıl kurulacağını anlatıyor; sonunda özgün bir dilekçe iskeleti veriyoruz.

Nafaka Türleri: Dört Dayanak, Dört Ayrı Rejim

Tedbir nafakası (TMK m.169 ve m.197)

TMK m.169 uyarınca boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Madde metni kusur koşulu içermez; tedbir nafakası kusur tartışmasından bağımsız, dava süresine özgü geçici bir önlemdir.

Henüz boşanma davası yoksa dayanak TMK m.197'dir: birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine diğerine yapılacak parasal katkıya ilişkin önlemleri alır. Aynı istem, eşlerden birinin haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınması hâlinde de ileri sürülebilir (m.197/3).

Yoksulluk nafakası (TMK m.175)

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Metinden dört şart çıkar:

1. Talep edenin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması.
2. Talep edenin kusurunun daha ağır olmaması.
3. Miktarın yükümlünün malî gücüyle orantılı olması.
4. Talebin boşanma davasında ya da hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı davayla ileri sürülmesi (TMK m.178).

Yoksulluk nafakası toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir (m.176/1). Tedbir nafakasının aksine boşanmanın bir sonucudur; dava süresince ödenen tedbir nafakasıyla karıştırılmamalıdır.

İştirak nafakası (TMK m.182/3, m.328, m.330)

Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Miktar, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (m.330/1). Nafaka her ay peşin ödenir (m.330/2).

Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (m.328/2). Erginlikten sonraki bu yükümlülüğün dayanağı artık velayete bağlı iştirak nafakası değil, m.328/2'dir.

Yardım nafakası (TMK m.364)

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır; eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır. Yardım nafakası boşanmayla ilgili değildir ve hısımlık ilişkisine dayanır.

Yoksulluk Nafakası Ne Zaman Sona Erer, Nasıl Değişir?

TMK m.176/3 sona erme sebeplerini iki gruba ayırır ve bu ayrım uygulamada en çok karıştırılan noktadır:

• Kendiliğinden kalkma: alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü.
• Mahkeme kararıyla kaldırma: alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi.

İkinci gruptaki bir sebebe dayanan yükümlü, ödemeyi kendiliğinden kesemez; nafakanın kaldırılması davası açmalıdır. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde ise iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir (m.176/4). Çocuk nafakasında artırım talebinin nasıl kurulacağı için çocuk nafakası artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Kanun bir hesap formülü öngörmez; ölçütleri sayar. Yoksulluk nafakasında ölçüt yükümlünün "malî gücü" (m.175), iştirak nafakasında ana ve babanın "gücü" (m.182/3) ile çocuğun ihtiyaçları ve gelirleridir (m.330/1). Bu nedenle miktarı belirleyen şey dilekçeye konan ekonomik vakıalar ve onların delilleridir:

• Tarafların SGK hizmet dökümü, bordro veya işveren yazısı, vergi kayıtları.
• Tapu, araç ve kira geliri kayıtları; banka hesap hareketleri.
• Talep edenin zorunlu giderleri: kira sözleşmesi, faturalar, sağlık giderleri.
• Çocuk için okul, servis, kurs ve sağlık giderleri.
• Mahkemenin yaptırdığı sosyal ve ekonomik durum araştırması.

Artış için ayrı bir istem gerekir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçimindeki nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (m.176/5; iştirak nafakası için m.182/4 ve m.330/3). İstem yoksa hükümde artış da olmaz ve alacaklı her artış için yeniden dava açmak zorunda kalır. Talep sonucuna hangi endeksin, hangi dönem için esas alınacağını açıkça yazın.

Nafaka Talep Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Görev. 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabından (Üçüncü Kısım hariç) doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevindedir; bu, evlilik hukukundaki nafakaların yanında hısımlık kısmındaki yardım nafakasını da kapsar.

Yetki. Boşanma davasıyla birlikte istenen nafaka, boşanma davasının görüldüğü mahkemede (TMK m.168) karara bağlanır. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177).

İçerik. Dilekçe HMK m.119'un unsurlarını taşır: taraf bilgileri, sıra numaralı vakıalar, her vakıanın delili, hukuki sebepler ve açık talep sonucu. Talep sonucunda aylık tutar, başlangıç tarihi, ödeme şekli ve artış ölçütü ayrı ayrı yazılmalıdır. Boşanma dilekçesi içindeki nafaka talepleri için boşanma dilekçesi örneği yazımızda ayrı bir iskelet bulunur.

Nafaka Talep Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki iskelet, boşanma davasında yoksulluk nafakası hakkında hüküm kurulmamış bir dosyada, hükmün kesinleşmesinden sonra açılan yoksulluk nafakası davası içindir.

Nafaka Kararına Uyulmazsa: İİK m.344

Nafaka alacağı ilam olarak icraya konulabilir. Bunun yanında İİK m.344 uyarınca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler gözetilerek tazyik hapsinin uygulanması o davanın sonuna bırakılabilir.

Tarafların durumu sonradan değişirse nafakanın indirilmesi ya da kaldırılması istenebilir; şartlar ve örnek metin için nafakanın kaldırılması davası yazımıza bakın.

Sık Yapılan Hatalar: Kontrol Listesi

• Tedbir nafakası ile yoksulluk nafakasının karıştırılması; tedbir talebinin kusur tartışmasıyla karşılanması (m.169 kusur koşulu içermez).
• Yoksulluk nafakasının "sonra isteriz" diye bırakılıp TMK m.178'deki bir yıllık sürenin kaçırılması.
• Artış isteminin yazılmaması; gelecek yıllardaki artış ancak istem hâlinde karara bağlanabilir.
• Kendiliğinden kalkma ile mahkeme kararıyla kaldırmanın karıştırılması; ikinci grupta ödemeyi kendiliğinden kesmek İİK m.344 riskini doğurur.
• Ekonomik vakıaların delilsiz, soyut anlatılması.
• Erginlikten sonra eğitim giderine katılma talebinin iştirak nafakası gibi kurulması; dayanak m.328/2'dir.
• Boşanmadan sonra açılan davada yetkinin TMK m.177'ye göre belirlenmemesi.

Beyan ile Nafaka Talep Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'da müvekkil belgelerini (PDF, UDF, DOCX, görsel; taranmış belgeler OCR'lanır) web editörüne yükleyip talimatınızı yazarsınız; dilekçe türünü seçmek zorunlu değildir, sistem türü belgelerden tespit eder. Taslak, 10,8 milyon karar üzerinde yapılan emsal aramasından gelen künyeli dayanaklarla hazırlanır ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Hazır bir dilekçe veya protokolü Belge İnceleme ile inceletip bulguları metne çapalanmış olarak görebilirsiniz. Son hukuki denetim, Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.