Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği: Zorunlu Maddeler ve Hâkim Denetimi

Anlaşmalı boşanma protokolü örneği arayan meslektaşın ihtiyacı bir kalıp değil, TMK m.166/3'ün hâkime verdiği denetim yetkisinden değişikliğe uğramadan geçecek bir metindir. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın koşullarını, protokolün zorunlu başlıklarını ve duruşmada sorun çıkaran kalıpları ele alıyor; sonunda özgün bir protokol iskeleti veriyoruz.

TMK m.166/3: Anlaşmalı Boşanmanın Koşulları

TMK m.166/3'e göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Boşanma kararı için metin iki şart daha arar. Koşullar şunlardır:

1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması.
2. Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi.
3. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi.
4. Boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi hâkimin uygun bulması.

Aynı fıkra iki kural daha içerir: hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Ayrıca bu hâlde, tarafların ikrarının hâkimi bağlamayacağına ilişkin kural (TMK m.184/3) uygulanmaz. Anlaşmalı boşanmayı çekişmeli davadan ayıran temel fark budur: olayların ispatı gerekmez, denetimin konusu irade ve düzenlemedir.

Koşullardan Biri Eksikse Ne Olur?

• Bir yıl dolmamışsa m.166/3 uygulanamaz. Taraflar tüm sonuçlarda anlaşmış olsa bile dava m.166/1 kapsamında görülür; bu durumda m.184/3 gereği ikrar hâkimi bağlamaz ve boşanmayı gerektiren olaylar ispat edilmelidir.
• Duruşmada iradesini açıklamayan ya da protokole karşı çıkan taraf varsa hâkimin kanaat getirmesi gereken "serbestçe açıklanmış irade" şartı gerçekleşmez.
• Hâkimin önerdiği değişikliği taraflardan biri kabul etmezse fıkradaki "taraflarca da kabulü" şartı gerçekleşmez ve anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Bu hâllerde yargılamanın nasıl ilerleyeceği, dava dilekçesinin nasıl kurulduğuna bağlıdır; çekişmeli dava için boşanma dilekçesi örneği ve kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz.

Protokolün Zorunlu Başlıkları

Kanun "malî sonuçlar ve çocukların durumu" der; uygulamada bu iki ifade altı başlığa ayrılır. Her başlık ya somut bir düzenleme ya da açık bir "talep yoktur" beyanı içermelidir. Sessiz kalınan başlık, anlaşma yapılmamış başlıktır.

Velayet ve kişisel ilişki

TMK m.182/1 uyarınca mahkeme, boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur (m.182/3). Protokolde gün ve saat, bayram ve yaz tatili düzeni, teslim ve iade yeri açıkça yazılmalıdır. Mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği ihtar edilir (m.182/2). Velayette gözetilen ölçütler için velayet davası rehberimize bakabilirsiniz.

İştirak nafakası

Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Tutar, başlangıç tarihi, ödeme günü ve hesap bilgisi yazılmalı; nafaka her ay peşin ödenir (m.330/2). Gelecek yıllardaki artış ancak istem hâlinde karara bağlanabileceği için artış ölçütü de protokolde yer almalıdır (m.182/4). Katılma yükümlülüğü kanunda "zorunludur" diye yazıldığından, iştirak nafakasını hiç düzenlemeyen ya da çocuğun ihtiyacıyla orantısız bir tutar öngören protokol, hâkimin m.166/3'teki değişiklik yetkisinin doğrudan konusudur.

Yoksulluk nafakası veya feragat

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan malî gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir (TMK m.175). Talep varsa tutar, toptan mı irat mı ödeneceği (m.176/1) ve artış ölçütü (m.176/5) yazılır. Talep yoksa bu, karşılıklı ve açık bir beyanla protokole geçirilmelidir. İrat biçimindeki nafakanın alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalktığını da bilmek gerekir (m.176/3).

Maddi ve manevi tazminat

TMK m.174 maddi ve manevi tazminatı düzenler. Tazminat öngörülüyorsa her biri için tutar ve ödeme tarihi yazılır; manevi tazminat irat biçiminde ödenemez (m.176/2). Tazminat istenmiyorsa taraflar bunu açıkça beyan etmelidir.

Mal rejimi, ziynet ve ev eşyası

TMK m.225/2 uyarınca boşanma sebebiyle mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Protokolde taşınmaz devri öngörülüyorsa il, ilçe, ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgisi; araç için plaka yazılmalı, devir masraflarının kime ait olduğu belirtilmelidir. Ziynet eşyası ve ev eşyası listelenmeli, teslim edilip edilmediği yazılmalıdır. Kalan talepler için "katılma alacağı ve değer artış payı dâhil başkaca talep yoktur" gibi açık bir hüküm kurulur.

Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti

Giderlerin kime ait olduğu ve tarafların birbirinden vekâlet ücreti isteyip istemediği yazılır.

Hâkimin Denetimi: Onay Olmadan Anlaşma Yoktur

TMK m.184/5 uyarınca boşanma veya ayrılığın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Denetimin ölçütü m.166/3'te yazılıdır: tarafların ve çocukların menfaati. Bu nedenle şu kalıplar risklidir:

• "Baba çocuğu dilediği zaman görebilir" gibi uygulanamayan kişisel ilişki hükümleri.
• Başlangıç tarihi veya artış ölçütü olmayan nafaka hükümleri.
• Bir maddede "tazminat talebi yoktur", diğerinde tazminat tutarı yazan çelişkili metinler.
• Tapu bilgisi yazılmamış taşınmaz devri; hüküm infaz edilemez hâle gelebilir.
• Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasının birbirine karıştırıldığı terimler.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği

Aşağıdaki iskelet tek çocuklu, taşınmaz ve araç paylaşımı içeren bir evlilik için hazırlanmıştır. Seçenekli maddelerde dosyaya uyan seçenek bırakılır, diğeri silinir.

Dava Dilekçesi, Duruşma ve Karar

Dava dilekçesi kısa tutulur: tarafların kimlik bilgileri, evlenme tarihi, TMK m.168'e göre yetki dayanağı, protokolün ekli olduğu ve talep sonucunda boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verilmesi istemi. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; eşler birlikte başvurabilir ya da bir eşin açtığı dava diğerince kabul edilebilir.

Duruşmada hâkim eşleri bizzat dinler, protokolü okur ve maddelerin kabul edildiğini tespit eder. Koşullar hazırsa karar ilk duruşmada verilebilir. Onaylanan düzenleme hükmün parçası olur; nafaka ve tazminat alacakları ilam olarak takip edilir. Kararın ardından tarafların malî durumları değişirse irat biçimindeki nafakanın artırılması veya azaltılması ayrıca istenebilir (TMK m.176/4).

Sık Yapılan Hatalar: Kontrol Listesi

• Evlilik süresinin bir yılı doldurup doldurmadığının kontrol edilmemesi.
• Duruşmaya yalnız vekilin katılacağının planlanması; m.166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar.
• Ölçülemeyen kişisel ilişki hükmü ("uygun zamanlarda görüşür").
• Nafakada başlangıç tarihi, ödeme günü veya artış ölçütünün yazılmaması.
• Tazminat ya da yoksulluk nafakası hakkında sessiz kalınması. Sessizlik feragat değildir; TMK m.178 uyarınca bu haklar boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı davayla ileri sürülebilir. Anlaşmanın tamamlanması isteniyorsa açık hüküm kurulmalıdır.
• Taşınmazın tapu bilgisi olmadan tarif edilmesi.
• Duruşmada hâkimin önerdiği değişikliğin karşı tarafça kabul edilip edilmediğinin tutanağa geçirilmemesi.
• Sayfaların paraflanmaması, tarih veya imza eksikliği.

Beyan ile Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlamak

Beyan'da müvekkil belgelerini (PDF, UDF, DOCX, görsel; taranmış belgeler OCR'lanır) web editörüne yükleyip talimatınızı yazarsınız; tür seçmek zorunlu değildir, sistem belgelerden tespit eder. Taslak, 10,8 milyon karar üzerinde yapılan emsal aramasından gelen künyeli dayanaklarla hazırlanır ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Karşı tarafın gönderdiği protokolü Belge İnceleme ile inceletip bulguları ilgili maddeye çapalanmış olarak görebilirsiniz. Son hukuki denetim, Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.