Tanık Listesi Dilekçesi ve Delil Listesi: Vakıa Eşleştirmesi, Süreler ve Örnek

Tanık listesi, ön incelemeden sonra birkaç satırda hazırlanıp geçilecek bir evrak gibi görünebilir. Oysa HMK m.240/2'nin son cümlesi listeyi tek atışlık bir işleme çevirir: listede gösterilmemiş kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Bu yazı listeyi karşı tarafın gözüyle kuruyor: önce hangi delilin hangi aşamada kilitlendiğini, sonra listenin zorunlu unsurlarını, ardından karşı tarafın listeye yönelteceği itirazları ele alıyor ve vakıa numaralarıyla eşleştirilmiş bir örnekle bitiyor.

Delil Listesi ile Tanık Listesi Aynı Evrak Değildir

Delil gösterme, listeden çok önce, dilekçelerde başlar:

• Dava dilekçesinde her vakıanın hangi delille ispat edileceği gösterilir (m.119/1-f); cevap dilekçesinde aynı yükümlülük davalıya aittir (m.129/1-e).
• Taraflar vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırır ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini açıkça belirtir (m.194).
• Elde bulunan belgeler dilekçeye eklenir; başka yerden getirtilecek belge ve dosyalar için bulunmalarını sağlayacak açıklama yazılır (m.121, m.129/2).

Tanık listesi ise m.240/2'ye göre ayrı bir içerik taşır: tanık dinletilmek istenen vakıa, tanığın adı ve soyadı, tebliğe elverişli adresi. "Delil listesi dilekçesi" adıyla verilen evrakın işlevi, dilekçelerde zaten gösterilmiş delilleri bu ayrıntılarla tamamlamaktır; dilekçeler aşamasından sonra yeni bir delil ancak m.145'in izin verdiği ölçüde dosyaya girebilir.

Basit yargılamada çerçeve daha sıkıdır: taraflar tüm delillerini dilekçeleriyle birlikte, hangi vakıanın delili olduğunu belirterek bildirmek ve ellerindeki delilleri eklemek zorundadır (m.318). Hizmet ilişkisinden doğan davalar da bu usule tabidir (m.316/1-d); işçilik davalarında tanığın hangi dönemi bildiğinin neden önemli olduğunu fazla mesai alacağı yazımızda anlattık.

Zaman Çizelgesi: Hangi Delil Ne Zaman Kilitlenir?

Yazılı yargılamada sıralama şöyledir:

1. Dava ve cevap dilekçesi: Deliller vakıalarla eşleştirilerek gösterilir. Unsurların tamamı için dava dilekçesi ve cevap dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
2. Cevaba cevap ve ikinci cevap: Taraflar bu dilekçelerle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir (m.141/1). Süre, karşı dilekçenin tebliğinden itibaren iki haftadır (m.136/1).
3. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra: İddia ve savunma genişletilemez, değiştirilemez; ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati saklıdır (m.141).
4. Ön inceleme davetiyesi: Dilekçelerde gösterilip henüz sunulmamış belgeler, davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde sunulur ya da getirtilmeleri için gereken açıklama yapılır (m.139/1-ç). İhtara rağmen yapılmazsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (m.140/5).
5. Tanık listesi: m.240 liste için sabit bir gün öngörmez; m.243/1 ise mahkemenin tanık listesi için kesin süre verdiği hâli açıkça düzenler. Kesin süre içinde yapılmayan işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m.94/3). Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi kaçıran taraf yeniden süre isteyebilir; bu ikinci süre kesindir (m.94/2).
6. Delil avansı: Her taraf ikamesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırır; yatırılmazsa ve karşı taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (m.324). Tanığa ödenecek ücret, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre belirlenir (m.265).
7. Sonradan delil: Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilemez. Mahkeme, delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa izin verebilir (m.145). Bu bir istisnadır, hak değil.

HMK m.240: Listenin Zorunlu Unsurları

m.240/2 listenin üç bilgiyi içermesini ister ve her biri ayrı bir riski kapatır:

• Vakıa: Tanığın hangi vakıa için dinletileceği. Dilekçedeki vakıa numarasına atıf yapmak, m.194'teki eşleştirmeyi listeye taşır.
• Ad ve soyad: Listede gösterilmemiş kimse tanık olarak dinlenemez; bu yüzden kimlik bilgisi eksiksiz ve doğru yazılmalıdır.
• Tebliğe elverişli adres: Adres gösterilmemiş veya tanık gösterilen adreste bulunamamışsa mahkeme işin niteliğine uygun kesin süre verir; bu sürede adres gösterilmez veya yeni adres de doğru çıkmazsa o tanıktan vazgeçilmiş sayılır (m.240/3).

Tanık, davada taraf olmayan kişidir (m.240/1). HMK'nın tanık bölümünde (m.240-265) tanık sayısına üst sınır koyan bir hüküm yoktur; ancak mahkeme, bir kısmının anlatımıyla yeterli bilgi edinirse geri kalanları dinlemeyebilir (m.241). Bu yüzden tanıkları, en güçlü bilgiye sahip olandan başlayarak sıralamak önerilir.

Çağrıya ilişkin üç kural listenin yazımını etkiler:

• Tanık davetiyeyle çağrılır; davetiyesiz hazır bulundurulan tanık da dinlenir (m.243/1).
• Davetiye duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olmalıdır (m.243/2).
• Tanık telefon, faks veya e-posta ile de çağrılabilir; ancak bu durumda gelmemeye bağlanan zorla getirme ve disiplin sonuçları uygulanmaz (m.243/3, m.245).

Uzakta ya da hareket kısıtı olan tanık için listeye ayrı bir talep eklenebilir: mahkeme tanığın ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla dinlenmesine resen veya talep üzerine karar verebilir (m.149/2); hasta veya engelli olduğu için gelemeyen tanık bulunduğu yerde dinlenir (m.259/3), yargı çevresi dışındaki tanık istinabe yoluyla dinlenebilir (m.259/4). Talebin usulü e-Duruşma talep dilekçesi yazımızda yer alıyor.

Hukuk Genel Kurulu: Dilekçede Bilgi Sahibi Kişiye İşaret

Beyan.pro'da özetini yayımladığımız bir Hukuk Genel Kurulu kararı, dilekçe ile liste arasındaki ilişkiyi somut bir boşanma dosyasında ele alır. Davacı, dava dilekçesinde sadakatsizlik vakıasını anlatmış ve bu konuda kendi yeğenine yapılan açıklamaya dair kanıtları bulunduğunu belirtmiş; yeğenini sonradan verdiği tanık listesinde göstermiştir. Kurul şu ilkeleri benimsemiştir:

• Dava dilekçesinde vakıa somutlaştırılmış ve o vakıa hakkında bilgi sahibi kişiye işaret edilmişse, bu vakıa için tanık deliline dayanılmış sayılır.
• Tanığın sonradan verilen listede adı, adresi ve ispat edeceği vakıayla gösterilmesi m.194 ve m.240'a uygun bulunmuştur.
• Vakıa ile o vakıayı ispat edecek delil birbirinden ayrılmaz bir bütündür.

Dersi açıktır: tanık deliline dilekçede vakıa bazında dayanılmalı, bilgi sahibi kişi mümkünse orada anılmalıdır. Özetin dilekçede kullanım notu da anlatımın somutluğunun ve listenin içeriğinin her dosyada ayrıca değerlendirileceğini hatırlatır.

Tanıkla İspat Edilemeyen Vakıalar

Listeye yazılan her vakıa tanıkla ispata elverişli olmayabilir:

• Senetle ispat (m.200/1): Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları zamanki değeri kanundaki parasal sınırı geçiyorsa senetle ispat edilir. Sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve işlemin yapıldığı tarihteki miktar esas alınır (Ek m.1). Maddenin kapsamı hukuki işlemlerdir; bir kazanın oluş şekli gibi maddi vakıalar bu kuralın dışında kalır.
• Açık muvafakat (m.200/2): Kural hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati alınırsa tanık dinlenebilir.
• Senede karşı tanık (m.201): Senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak işlemler, miktar küçük olsa bile tanıkla ispat edilemez.
• Delil başlangıcı (m.202): İşlemi muhtemel gösteren, karşı taraf veya temsilcisinden çıkmış belge varsa tanık dinlenebilir.
• İstisnalar (m.203): Yakın akrabalar ve eşler arasındaki işlemler, senede bağlanmaması teamül olan işlemler, senet alınmasında imkânsızlık veya olağanüstü güçlük bulunan hâller, irade bozukluğu ve aşırı yararlanma iddiaları, üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları, senedin beklenmeyen bir olayla kaybolduğunu gösteren delil veya emare bulunması.

Karşı Taraf Listeye Ne Yazar?

Listeyi göndermeden önce karşı tarafın beyan dilekçesini kendiniz yazın. Beklenecek itirazlar ve dayanakları şunlardır:

1. "Bu kişi listede yok" ya da "bu ikinci listedir" (m.240/2). Cevabı yoktur; bu yüzden listeyi ilk seferde eksiksiz verin.
2. "Tanık deliline dilekçelerde dayanılmamıştır" (m.119/1-f, m.129/1-e, m.141, m.194). Dilekçede vakıa ve bilgi sahibi kişi anılmışsa yukarıdaki Genel Kurul ilkesi cevaptır.
3. "Senetle ispat zorunludur, muvafakatimiz yoktur" (m.200-201). Cevap, m.202 delil başlangıcı ya da m.203 istisnalarıdır; hiçbiri yoksa o vakıayı tanığa yüklemeyin.
4. "Tanığın davada yararı vardır". Tanıklığın doğruluğu konusunda kuşku doğuran sebepleri iki taraftan biri iddia ve ispat edebilir (m.255); tanığa dinlenirken taraflarla yakınlığı ve tanıklığına güveni etkileyebilecek durumu sorulur (m.254). Yakınlık kanunda bir dinleme engeli olarak değil, güvenilirlik sorusu olarak ele alınır; yakın akrabaya tanıklıktan çekinme hakkı ise tanığın kendisine tanınmıştır (m.248).
5. "Kesin süre kaçırılmıştır" (m.94/3, m.140/5). Cevap ancak m.145'teki kusursuzluk ya da elde olmayan sebeple eski hâle getirmedir (m.95).
6. "Adres gösterilmemiştir". m.240/3 önce işin niteliğine uygun kesin süre verilmesini gerektirir.

Örnek: Tanık ve Delil Listesi Dilekçesi

Örnek, yazılı yargılamaya tabi bir haksız fiil tazminat davasında, ön incelemede verilen kesin süre içinde sunulmak üzere yazılmıştır.

Göndermeden Önce Kontrol Listesi

• Her tanığın yanında dilekçedeki vakıa numarası var mı? (m.240/2, m.194)
• Dinletmek istediğiniz herkes listede mi? İkinci liste verilemez.
• Adresler güncel ve tebliğe elverişli mi? (m.240/3)
• Taraflardan biri tanık olarak gösterilmiş mi? (m.240/1)
• Senetle ispatı gereken bir hukuki işlem tanığa yüklenmiş mi? (m.200-203)
• Delil avansının kesin süresi takvime işlendi mi? (m.324)
• Uzaktan dinlenecek tanık için ayrı talep yazıldı mı? (m.149/2)
• Belgeler, ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin sürede sunuldu mu? (m.139/1-ç)

İş davalarında aynı disiplinin fesih vakıalarına nasıl uygulandığını işe iade davası yazımızda görebilirsiniz. Hazırladığınız listeyi ve dilekçeleri Beyan.pro'da Belge İnceleme'ye yüklerseniz, sistem yüklenen belgeyi inceler ve bulgularını metninizden alıntıyla gösterir; eşleştirmenin son denetimi Av.K. m.34'teki özen yükümlülüğü gereği sizdedir.