SEGBİS Talep Dilekçesi: Hukukta e-Duruşma, Cezada SEGBİS ve Örnek Metin

Avukatların "SEGBİS talebi" dediği işlem, mevzuatta iki ayrı adla ve iki ayrı yönetmelikle düzenlenir. Hukuk yargılamasında kanun "ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla" katılımdan söz eder ve yönetmelik buna e-Duruşma der; SEGBİS ise ceza muhakemesine ilişkin yönetmeliğin kısaltmasıdır. Ayrım yalnız terim meselesi değildir: talep hakkı, süre ve kararı veren makam iki yargılamada farklıdır. Bu yazı iki rejimi yan yana koyuyor, hukuk tarafındaki talebi adım adım çıkarıyor ve 31/10/2026'da yürürlüğe girecek imza değişikliğini tarihiyle gösteriyor.

Terimler: e-Duruşma Hukukta, SEGBİS Cezada

İki rejimin dayanakları ve kullandıkları terimler şöyledir:

• Hukuk: HMK m.149, tarafın veya vekilinin "aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden" duruşmaya katılmasını düzenler. Uygulama yönetmeliği, Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik'tir (RG 30/6/2021, 31527). Yönetmelik bu katılımı "e-Duruşma", kullanılan sistemi de UYAP'a entegre "e-Duruşma Sistemi" olarak tanımlar (m.3/1-b, c).
• Ceza: CMK "görüntülü ve sesli iletişim tekniği"nden (m.180/5, m.196/4) ve "ses ve görüntülü aktarma"dan (m.58/3) söz eder. SEGBİS kısaltması, Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik'in (RG 20/9/2011, 28060) m.3/1-c tanımından gelir.

"SEGBİS" kısaltması HMK'da, CMK'da ve hukuk yönetmeliğinde geçmez; yalnız ceza yönetmeliğinde tanımlıdır. Hukuk dosyasında dilekçenin konusuna "HMK m.149/1 uyarınca e-Duruşma talebi" yazmak, yönetmeliğin kendi terimiyle uyumludur.

Hukuk Davasında Kim Neyi İsteyebilir?

HMK m.149 dört ayrı durumu ayırır:

1. Taraf veya vekil (m.149/1): Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine, talep eden tarafın veya vekilinin bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapmasına karar verebilir. Tarafın ya da vekilin katılımı için kanun resen karar öngörmez, talep arar; isticvap ve yemin için Yönetmelik m.10/3 saklıdır.
2. Tanık, bilirkişi, uzman (m.149/2): Mahkeme resen veya talep üzerine bunların uzaktan dinlenmesine karar verebilir. Tanık listesiyle birlikte nasıl isteneceğini tanık listesi yazımızda anlattık.
3. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler (m.149/3): İlgililerin uzaktan dinlenmesine mahkeme resen karar verebilir.
4. Başka yerde duruşma (bugünkü m.149/4): Fiilî engel veya güvenlik sebebiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılması; bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşü gerekir. Bu, uzaktan katılım değil, duruşma yerinin değişmesidir.

Yönetmelik iki öncelik kuralı ekler: hastalığı, yaşlılığı veya engelliliği sebebiyle mahkemeye gelmekte zorlanacak taraf, tanık, bilirkişi ve uzmanların talepleri hâlinde öncelikle e-Duruşma ile dinlenmelerine karar verilir (m.9/3). İsticvap olunacak veya yemin edecek taraf mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bizzat gelemiyorsa öncelikle e-Duruşma yoluyla isticvap olunur veya yemin ettirilir (m.10/3). Birden fazla vekille takip edilen dosyada e-Duruşmaya yalnız talepte bulunan ve talebi kabul edilen vekiller katılabilir (m.13/2).

Talepten Duruşmaya: e-Duruşma Takvimi

Hukuk dosyasında süreç yönetmelikte şu sırayla kurulmuştur:

1. Gerekçeli talep: Taraf veya vekil, e-Duruşma yoluyla katılmayı ya da tanık, bilirkişi veya uzmanın bu yolla dinlenmesini gerekçesiyle birlikte ister (m.8/1).
2. Kanal ve süre: Talep UYAP mobil uygulamaları, avukat veya vatandaş portalı üzerinden, duruşma gününden en az iki iş günü önce yapılır (m.8/2). Portal ekranlarının adımları yönetmelikte yer almaz; gönderim ve takibin genel mantığı için UYAP e-dilekçe yazımıza bakabilirsiniz.
3. Karar: Hâkim, duruşma gününden en az bir iş günü önce kabul veya ret kararı verir; karar kesindir (m.9/1). Karar UYAP üzerinden veya diğer usullerle talep edene bildirilir (m.9/4).
4. Ret sebepleri (m.9/2): Talebin süresinde yapılmaması; hakkın kötüye kullanılması veya yargılamayı sürüncemede bırakma amacı taşıması; e-Duruşmayı zorlaştıran hukuki, fiilî veya teknik engel. Ret gerekçe gösterilerek verilir.
5. Katılım yeri (m.11): Vekil; avukatlık bürosundan, baronun bu amaçla belirlediği bölümden, adliyede tahsis edilen yerden veya m.11/5'teki niteliği taşıyan başka uygun bir yerden katılabilir. Taraf, isticvap ve yemin hâlleri hariç vekiliyle birlikte aynı yerden katılabilir (m.11/3). Hastalık, yaşlılık veya engellilik sebebiyle karar verilenler mesken ya da kurumdan katılabilir (m.11/4).
6. Kimlik tespiti (m.12/1): Vekilin kimliği güvenli elektronik imza veya mobil imza ile UYAP kayıtları ve benzeri yöntemlerle mahkemece tespit edilir.
7. Duruşma: e-Duruşma, mahkeme huzurunda yapılan duruşma ile aynı hukuki sonuçları doğurur (m.13/1). Beyanlar HMK m.154 esaslarına göre tutanağa yazdırılır (m.13/3); taraf veya vekil UYAP üzerinden belge iletebilir (m.13/7).

Katılanın yükümlülükleri de yönetmelikte sayılır: Bakanlığın teknik kriterlerini sağlamak, bulunduğu yerin dinlenmeye elverişli ve güvenli olmasını sağlamak, belirlenen gün ve saatte sistemde hazır bulunmak (m.17). Katılım yeri her türlü etki ve yönlendirmeden uzak olmalıdır (m.11/5). e-Duruşma sırasında fotoğraf çekilemez, ses ve görüntü kaydı yapılamaz; yargılamanın zorunlu kıldığı hâllerde kaydı yalnız mahkeme yapabilir (m.14/2).

Meslek hukuku da bu ortamı düzenler: Avukatlık Kanunu m.135/1-v, duruşmalara cübbeyle çıkmamayı veya ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla yapılan duruşmalara yargılamanın saygınlığına ve mesleğin onuruna uygun olmayan ortamda katılmayı uyarma cezası gerektiren hâller arasında sayar.

Bağlantı Koparsa: Teknik Kesinti ve HMK m.150

Uzaktan katılımın asıl riski duruşma sırasındaki kesintidir. Yönetmelik üç kural koyar:

• Ses ve görüntü aynı anda sağlanamaz veya kesinti beyanların anlaşılmasını güçleştirirse e-Duruşma yeniden açılır; aksaklık sürerse gerekçesi belirtilerek sonlandırılır ve bu husus tutanağa geçirilir (m.13/8).
• Taraf veya vekilin kusuru olmaksızın teknik sebeplerle e-Duruşma yapılamazsa, ilgili taraf veya vekil yönünden HMK m.150/1 (işlemden kaldırma) uygulanmaz (m.13/9).
• Teknik sorunlar ve kaynakları, istem hâlinde Bakanlık tarafından mahkemeye bildirilir (m.13/10).

m.13/9 kusursuzluğa bağlıdır; m.17'deki yükümlülükleri yerine getirmeyen katılımcı bu korumaya dayanmakta zorlanır. Talebin reddedildiği ya da kesintinin sizden kaynaklandığı hâlde konu mazeret ve m.150 sonuçlarına döner; onları avukat mazeret dilekçesi yazımızda bir karar ağacıyla ele aldık.

İmza: Bugün ve 31 Ekim 2026'dan Sonra

Bugünkü düzen (yönetmelik): e-Duruşmaya katılan taraf veya vekil davaya son veren feragat, kabul veya sulh beyanında bulunursa mahkeme yeni bir duruşma günü tayin eder; işlem o gün mahkeme huzurunda yenilenip tutanak imzalanırsa geçerli hâle gelir (m.13/4). İmza gereken diğer durumlarda güvenli elektronik imzalı tutanak e-Duruşmanın yapıldığı adliyeye gönderilir, görevli imzayı alıp taranmış hâlini geri yollar; el yazısıyla imzalanmış asıl ayrıca postayla gönderilir (m.13/5). İmza, UYAP'a entegre güvenli elektronik imza ile de alınabilir (m.13/6).

7589 sayılı Kanun (RG 31/7/2026, 33326) m.22 ile HMK m.149'a yeni bir dördüncü fıkra eklendi: ses ve görüntü nakli yoluyla katılmasına karar verilenler hakkında, m.154/3-ç'de sayılan ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh hâlleri hariç olmak üzere, elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu fıkra 7589 m.26/1-b uyarınca yayımdan üç ay sonra, 31/10/2026'da yürürlüğe girer; bugün yürürlükte değildir.

Bu değişikliğin iki pratik sonucu vardır:

• Fıkra numaraları kayar. Bugünkü m.149/4 (başka yerde duruşma) 31/10/2026'dan itibaren m.149/5, yönetmeliğin dayanağı olan bugünkü m.149/5 ise m.149/6 olur. Dilekçede fıkra numarası yazarken tarihe bakın.
• Yönetmelik henüz güncellenmedi. Mevzuat bilgi sistemindeki metinde (28/9/2026 itibarıyla) m.13/5'in el yazısıyla imzalı aslın postayla gönderilmesini öngören hükmü duruyor. Anayasa m.124'e göre yönetmelikler kanunlara aykırı olamaz; çatışma çıkarsa kanun hükmü esas alınır.

Ceza Yargılamasında SEGBİS: Talep Hakkı Değil, Makamın Kararı

Ceza tarafında uzaktan katılımın dayanakları dağınıktır ve karar her yerde yargı makamına bırakılmıştır:

• Sanık (CMK m.196/4): Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, yurt içinde bulunan sanığın sorgusu SEGBİS ile yapılabilir veya duruşmalara bu yolla katılmasına karar verilebilir.
• Tanık ve bilirkişi (m.180/5): Maddenin önceki fıkralarındaki hâllerde (hastalık, malullük, yargı çevresi dışında bulunma gibi), görüntülü ve sesli iletişim olanağı varsa ifade bu yöntemle alınır.
• Tanık koruma (m.58/3): Tanık hazır bulunma hakkına sahip olanlar olmadan dinlenirse ses ve görüntülü aktarma yapılır; soru sorma hakkı saklıdır.
• Yakalanan kişi (m.94/2): Yirmi dört saat içinde yetkili hâkim önüne çıkarılamıyorsa sorgu veya ifade yakalandığı yer adliyesindeki, yoksa en yakın adliyedeki sistemle yapılır.
• Kayıt yasağı (m.183): Duruşma salonunda kayıt ve nakil aletleri kullanılamaz; m.180/5 ve m.196/4 saklıdır.

Ceza SEGBİS Yönetmeliği'nde "talep eden makam" SEGBİS ile dinlemeyi isteyen Cumhuriyet savcılığı, hâkim ve mahkemedir (m.3/1-ç). Talep eden makamca kabul edilen mazeret nedeniyle hazır bulunamayan kişi SEGBİS ile dinlenebilir ve duruşmalara katılabilir (m.13/1); ceza infaz kurumunda (m.14), tedavi kurumunda (m.15) ve yargı çevresi dışında (m.16) bulunanlar için ayrı usul vardır. SEGBİS, Yargıtay ve bölge adliye mahkemeleri dâhil kanun yolu makamlarınca da kullanılabilir (m.21). Ses ve görüntü kayıtları taraflara verilmez; yazılı tutanağa dönüştürülmüş kayıtlar kanuni şartlarla verilebilir (m.8/1).

Ceza yönetmeliğinde hukuktaki iki iş günü gibi bir talep süresi ya da avukatın bürosundan katılımına ilişkin bir hüküm bulunmaz. Müdafi veya vekilin dilekçesi bu yüzden makamı bağlamaz; zorunluluğu ve mazereti somut olarak göstermelidir.

Örnek e-Duruşma Talep Dilekçesi

Örnek, hukuk dosyasında vekilin kendi bürosundan katılması için yazılmıştır. Tanığın uzaktan dinlenmesi istenecekse dayanak m.149/2 ve Yönetmelik m.7/2 olur; tanık bulunduğu yerdeki adliyede tahsis edilen yerden katılır (m.11/2).

Dilekçenin 6. bendi m.9/2-b'deki ret sebebine, 3. bendi süre sebebine, 4. bendi teknik engel sorusuna önceden cevap verir. Beyan.pro'nun web editöründe bu talebi dosya bilgileriyle hazırlayıp UDF, DOCX veya PDF çıktısı alabilirsiniz; talebin UYAP'tan gönderimi ve iki iş günü sınırının takibi Av.K. m.34'teki özen yükümlülüğü gereği sizdedir.