Vasiyetname Örneği ve Nasıl Hazırlanır: Resmî, El Yazılı, Sözlü Vasiyet ve Saklı Pay

Vasiyetname örneği arayan avukatın önündeki ilk soru metnin içeriği değil şeklidir: Türk Medeni Kanunu üç şekil tanır ve şekle uyulmayan vasiyetname, içeriği ne kadar açık olursa olsun iptal davasına konu olur. İkinci soru saklı paydır; kanun belirli mirasçıların payını mirasbırakanın iradesinden korur ve aşan tasarruf tenkis edilir. Aşağıda vasiyet ehliyetini, saklı pay sınırını, üç şeklin düzenlenme usulünü, vasiyetnamenin içeriğini, dönme ve değiştirme kurallarını, ölümden sonraki teslim ve açılma usulünü ve bir el yazılı vasiyetname iskeletini ele alıyoruz.

Vasiyet Ehliyeti ve Saklı Pay Sınırı

TMK m.502 uyarınca vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ehliyetin vasiyetin yapıldığı anda bulunması aranır; ileri yaşta düzenlenen vasiyetnamelerde sonradan açılan iptal davalarının çoğu bu noktaya dayanır. Bu nedenle resmî vasiyetnamede tanıkların "mirasbırakanı tasarrufa ehil gördükleri" şerhi (m.534) önemli bir delildir; gerekiyorsa düzenleme gününe yakın tarihli bir sağlık raporu alınır.

Saklı pay, tasarruf serbestisinin sınırıdır. m.505'e göre mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf edebilir. Kardeşler 2007'de saklı paylı mirasçılar arasından çıkarılmıştır. Oranlar m.506'da yazılıdır:

• Altsoy için yasal miras payının yarısı,
• Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
• Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.

Saklı payı aşan tasarruf kendiliğinden geçersiz değildir; saklı paylı mirasçı tenkis davası açar. Bu hak, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer (m.571). Hesap ve dava için tenkis davası rehberimize bakabilirsiniz. Vasiyetname hazırlanırken tasarruf edilebilir kısım önce hesaplanmalı, kazandırmalar bu sınırın içinde tutulmalıdır; aksi hâlde vasiyetname yıllar sonra bir dava dosyasına dönüşür.

Üç Şekil: TMK m.531

m.531 uyarınca vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir. Üçü de ayrı geçerlilik şartları taşır.

Resmî vasiyetname (m.532-537)

Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir; resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir (m.532). Uygulamada noter tercih edilir. Düzenleme iki yoldan biriyle yapılır:

1. Okuyup imzalayan mirasbırakan (m.533-534): Mirasbırakan arzularını memura bildirir; memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Vasiyetname mirasbırakan tarafından okunup imzalanır; memur tarih koyarak imzalar. Hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder. Tanıklar bu beyanın önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak imzalar. Vasiyetnamenin içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir.
2. Okuyamayan veya imzalayamayan mirasbırakan (m.535): Memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okur; mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar hem bu beyanı hem de okumanın önlerinde yapıldığını yazarak imzalar.

Tanık yasakları (m.536): fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri memur veya tanık olarak katılamaz. Ayrıca düzenlemeye katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve eşlerine vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz. Bu yasağa aykırılık, uygulamada en sık görülen iptal sebeplerindendir; lehine tasarruf yapılan kişinin yakınlarının tanık olarak çağrılmaması gerekir.

Memur vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür (m.537).

El yazılı vasiyetname (m.538)

El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek, başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Üç unsur birlikte aranır: tarih, el yazısı ve imza. Daktilo veya bilgisayar çıktısı üzerine atılan imza yeterli değildir; başkasının el yazısıyla yazılmış metin de geçersizdir. Vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Bırakılmazsa kaybolma ve yok edilme riski mirasbırakanın üzerindedir.

Sözlü vasiyet (m.539-541)

Sözlü vasiyet olağanüstü hâllere özgüdür: mirasbırakan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa bu yola başvurabilir (m.539). Son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara vasiyetnameyi yazma veya yazdırma görevi verir. Tanıklardan biri beyan edilen son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır; ikisi birlikte belgeyi vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine verir ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini, olağanüstü durum içinde beyanda bulunduğunu hâkime açıklar (m.540). Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (m.541).

Vasiyetnamenin İçeriği: Neler Yazılabilir?

Şekil doğru kurulduktan sonra içerik, kanunun tanıdığı ölüme bağlı tasarruf türleriyle sınırlıdır. Uygulamada bir vasiyetnamede şu kalemler yer alır:

• Mirasçı atama: mirasın tamamı veya belli bir oranı için bir kişinin mirasçı olarak gösterilmesi.
• Belirli mal bırakma: belli bir taşınmaz, araç, hesap veya eşyanın bir kişiye vasiyet edilmesi; malın tapu, plaka ve hesap bilgileriyle tanımlanması.
• Yedek mirasçı ve yedek vasiyet alacaklısı: atanan kişi mirasbırakandan önce ölürse kimin geçeceği.
• Koşul ve yüklemeler: kazandırmanın bir koşula bağlanması veya lehtara bir yükümlülük yüklenmesi.
• Vasiyeti yerine getirme görevlisi: tasarrufların uygulanmasını takip edecek kişinin atanması.
• Mirasçılıktan çıkarma: kanunun aradığı sebeplerin varlığında ve gerekçesi yazılarak.

Her kalemde saklı pay hesabı yeniden kontrol edilmelidir. Mirasçılar arasında paylaşımı ölümden önce sözleşmeyle düzenlemek isteniyorsa vasiyetname yerine miras taksim sözleşmesi veya bakım karşılığı devirde ölünceye kadar bakma sözleşmesi düşünülebilir; bunlar tek taraflı değil iki taraflı işlemlerdir ve ayrı şekil kurallarına tabidir.

Vasiyetname Örneği: El Yazılı Vasiyetname İskeleti

Aşağıdaki metin resmî vasiyetname için notere sunulacak beyan taslağı olarak da kullanılabilir; el yazılı vasiyetname olarak kullanılacaksa tamamı mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı, bilgisayar çıktısı olarak imzalanmamalıdır.

Metin yazıldıktan sonra tarihin gün, ay ve yıl olarak tam yazıldığı, her sayfanın el yazısıyla olduğu ve imzanın sonda bulunduğu kontrol edilir; belge saklanmak üzere notere veya sulh hâkimine bırakılır.

Vasiyetten Dönme ve Değiştirme

Vasiyetname tek taraflı bir işlemdir ve mirasbırakan ölünceye kadar bağlı değildir:

• Yeni vasiyetname ile dönme (m.542): Mirasbırakan, kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapmakla önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir; dönme tamamen veya kısmen olabilir.
• Yok etme ile dönme (m.543): Mirasbırakan vasiyetnameyi yok etmek suretiyle de dönebilir. Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriği aynen ve tamamen belirlenemeyen vasiyetname hükümsüz kalır.
• Sonraki tasarruflar (m.544): Önceki vasiyetname ortadan kaldırılmaksızın yeni bir vasiyetname yapılırsa, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde öncekini tamamlamadıkça sonraki vasiyetname onun yerini alır. Belirli mal bırakma vasiyeti de, aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar.

Uygulama açısından: yeni vasiyetnameye "önceki vasiyetnamelerimden dönüyorum" cümlesi konur ve eski nüsha noterden çekilir; aksi hâlde iki belge arasında tamamlama-yenileme tartışması çıkar.

Ölümden Sonra: Teslim, Açılma ve İptal

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir; düzenleyen, saklayan veya bulan kişi bu yükümlülüğü ölümü öğrenir öğrenmez yerine getirmek zorundadır, aksi hâlde doğan zarardan sorumludur (m.595). Vasiyetname tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar açılmaya çağrılır (m.596). Mirasçılık belgesi bu aşamada gündeme gelir; usulü için mirasçılık belgesi rehberimize bakabilirsiniz.

Vasiyetnamenin iptali için m.557'de sayılan sebepler aranır: tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin ya da koşulların hukuka veya ahlaka aykırılığı ve şekil eksikliği. İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (m.559). Hükümsüzlük her zaman def'i yoluyla ileri sürülebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bilgisayarda yazılıp imzalanan metnin el yazılı vasiyetname sanılması.
• El yazılı vasiyetnamede tarihin eksik yazılması (yalnız yıl veya yalnız ay-yıl).
• Resmî vasiyetnameye lehtarın eşini, çocuğunu veya kardeşini tanık olarak götürmek (m.536).
• Saklı pay hesabı yapılmadan tüm malvarlığının tek kişiye bırakılması; sonuç tenkis davasıdır.
• Malın tapu, plaka veya hesap bilgisiyle tanımlanmaması; hangi malın kastedildiği tartışılır.
• Yedek lehtar yazılmadığı için lehtarın önce ölmesiyle kazandırmanın düşmesi.
• Eski vasiyetnameden dönüldüğünün yazılmaması ve eski nüshanın noterde bırakılması.
• El yazılı vasiyetnamenin evde saklanıp ölümden sonra bulunamaması veya yok edilmesi.
• Vasiyetnamenin teslim edilmemesi; m.595 sorumluluğu doğar.

Beyan ile Vasiyetname Hazırlamak

Beyan'da vasiyetname taslağı üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir: mirasbırakanı, mirasçıları, bırakılacak malları ve koşulları talimat olarak yazmanız yeterlidir; tapu kaydı veya eski vasiyetname varsa PDF, DOCX ya da görsel olarak yükleyebilirsiniz. Taslak resmî vasiyetname için notere sunulacak beyan metni olarak kullanılır; el yazılı vasiyetnamede metnin mirasbırakan tarafından el yazısıyla yazılması şarttır. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.