Miras Taksim Sözleşmesi Örneği: TMK m.676, Yazılı Şekil ve Tapu Tescili

İyi bir miras taksim sözleşmesi örneği, terekedeki malları mirasçılar arasında bölüştüren bir listeden fazlasıdır: Türk Medeni Kanunu'nun paylaşma sözleşmesi dediği bu belge (m.676), mirasın açılmasıyla kendiliğinden doğan elbirliği ortaklığını sona erdirir, her mirasçının payını belirli mallara dönüştürür ve mirasçıları birbirlerine karşı satıcı gibi sorumlu kılar. Şekil şartı basittir, yazılı olması yeter; ancak tapuda tescile giden yol, denkleştirme, tereke borçları ve garanti sorumluluğu sözleşmede düzenlenmezse paylaşma kağıt üzerinde kalır. Aşağıda önce hukuki çerçeveyi, sonra sözleşmeye yazılması gerekenleri ve madde madde bir iskeleti veriyoruz.

Hukuki Çerçeve: Elbirliği Ortaklığından Paylaşmaya

Mirasçılar mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar (TMK m.599). Birden çok mirasçı varsa mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (m.640). Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur, her birinin hakkı malların tamamına yaygındır (m.701) ve tasarruf işlemleri kural olarak oybirliği ister (m.702). Bu düzen geçici olmak için tasarlanmıştır: mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (m.642/1).

Paylaşma iki yoldan biriyle yapılır. Mirasçılar anlaşırsa aksine düzenleme olmadıkça paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırırlar (m.646/2); bu anlaşma paylaşma sözleşmesidir. Anlaşamazlarsa her mirasçı terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını sulh hukuk mahkemesinden ister (m.642/2); bu da paylaşma davasıdır ve usulü ortaklığın giderilmesi yazımızda anlatılır.

TMK m.676 sözleşme yolunu düzenler: mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar (f.1). Mirasçılar bu sözleşmeyle tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler (f.2). Sözleşmenin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (f.3). Geçersizliğe ilişkin genel hükümler (yanılma, aldatma, korkutma, aşırı yararlanma) paylaşma sözleşmeleri hakkında da uygulanır (m.680).

Şekil: Yazılı Yeter, Tapu İçin Noter Gerekir

Kanun paylaşma sözleşmesi için adi yazılı şekli yeterli sayar ve terekede taşınmaz bulunması bunu değiştirmez; taşınmaz devrinde resmî şekil arayan genel kural burada uygulanmaz, çünkü mülkiyet mirasçılara zaten kanun gereğince geçmiştir (m.599, m.705/2). Ancak m.705/2'nin ikinci cümlesi asıl güçlüğü gösterir: miras yoluyla mülkiyet tescilden önce kazanılır, ama malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi tescile bağlıdır. Yani sözleşme geçerli olsa da mirasçının payına düşen taşınmazı satabilmesi, ipotek edebilmesi ya da kiraya verirken malik olarak görünebilmesi için tapuda kendi adına tescil gerekir.

Tapudaki yol Tapu Sicili Tüzüğü m.20/1-c'de yazılıdır. Resmî senet düzenlenmesini gerektirmeyen bu işlemde tescil için:

• Miras taksim sözleşmesi tescil yetkisini içerir biçimde noterce düzenlenmişse, mirasçılardan biri tek başına tapu müdürlüğüne başvurup kendi adına tescil isteyebilir.
• Sözleşme mirasçılar arasında yazılı olarak yapılmış olup imzalar noterce onaylanmamışsa tüm mirasçıların istemi aranır; imzaların bir kısmı onaylanmışsa onaylanmamış olanların istemi gerekir.
• Her hâlde önce mirasçılık belgesiyle intikal yapılmış olmalıdır (Tüzük m.20/1-a; TMK m.598). Belgenin alınması için mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada bu fark belirleyicidir: adi yazılı sözleşme imzalandıktan sonra bir mirasçı tapuya gelmekten kaçınırsa diğerleri, geçerli sözleşmeye dayanarak o mirasçıya karşı tescil davası açmak zorunda kalır. Noter düzenlemesindeki tescil yetkisi bu davayı gereksiz kılar. Dava yolu için tapu iptal ve tescil davası yazımız yol gösterir.

İki komşu sözleşme ile karıştırılmamalıdır. Miras payının devri sözleşmesi (m.677) bir mirasçının payını devretmesidir; mirasçılar arasında yazılı şekil yeter, üçüncü kişiyle yapılıyorsa noterlikçe düzenlenmesi şarttır ve üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez. Mirasın açılmasından önce yapılan sözleşmeler ise mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın geçerli değildir (m.678); sağlığında yapılan "kardeşler arası protokol" bu yüzden paylaşma sözleşmesi olarak hüküm doğurmaz.

Sözleşmede Düzenlenmesi Gerekenler

Tarafların tamamı ve paylar

Paylaşma sözleşmesi bütün mirasçıların katılımını gerektirir; atanmış mirasçılar yasal mirasçılarla aynı kurallara göre paylaşmaya katılır (m.646/1). Mirasçılık belgesindeki pay oranları sözleşmeye aynen yazılır. Mirası reddeden mirasçı sözleşmeye taraf olmaz; ret süresi ve sonuçları için mirasın reddi yazımıza bakabilirsiniz. Saklı payı zedeleyen bir ölüme bağlı tasarruf varsa paylaşmadan önce tenkis sorusu çözülmelidir; sözleşme bu konuda açık bir feragat ya da çekince içermelidir.

Terekenin tam dökümü ve bilgi verme

Mirasçılar paylaşmada terekenin bütün malları üzerinde eşit hakka sahiptir (m.649/1) ve paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun olması için göz önüne alınması gereken bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdür (m.649/2). Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar bu konuda eksiksiz bilgi verir (m.646/3). Sözleşmeye taşınmazlar ada, parsel ve bağımsız bölüm numarasıyla; araçlar plaka ve şasi numarasıyla; banka hesapları ve alacaklar tutarıyla; şirket payları pay adediyle yazılır. Dökümde gizlenen bir mal, m.680 yoluyla sözleşmenin aldatma sebebiyle iptaline zemin hazırlar.

Payların oluşturulması ve özgülenmesi

Mirasçılar tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluşturur; payların özgülenmesi mirasçıların anlaşması uyarınca yapılır (m.650). Sözleşmede her mal bir mirasçıya özgülenir. Malların değeri pay oranlarıyla örtüşmüyorsa fark para ödenmesi yoluyla denkleştirilir; m.642/2'deki mahkeme yolu için öngörülen bu yöntem sözleşmede de en yaygın araçtır. Denkleştirme tutarı, ödeme tarihi ve teminatı (ipotek, banka teminat mektubu) açıkça yazılmalıdır.

Sağlararası kazandırmaların denkleştirilmesi

Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle yükümlüdür; çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi altsoya yapılan kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir (m.669). Sözleşme bu kazandırmaları ya hesaba katar ya da mirasçıların denkleştirme talebinden açıkça vazgeçtiğini yazar; sessiz kalınırsa paylaşmadan sonra uyuşmazlık doğar.

Tereke borçları

Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (m.641/1) ve her biri tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir (m.649/3). Sözleşmede bilinen borçlar (vergi, kredi, kira, cenaze giderleri) listelenir, hangi mirasçının hangi borcu üstleneceği yazılır ve alacaklılara karşı müteselsil sorumluluğun sürdüğü, iç ilişkide rücu hakkı bulunduğu belirtilir. Ölüme bağlı tasarrufla getirilen paylaşma kuralları ve vasiyet alacakları da hesaba katılmalıdır; vasiyetnamenin şekli ve içeriği için vasiyetname yazımıza bakabilirsiniz.

Garanti borcu

Paylaşmanın tamamlanmasından sonra mirasçılar, paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludur; özgülenen alacakların varlığını garanti ederler ve borsaya kayıtlı kıymetli evrak dışında, alacağın mirasçının hakkına mahsup edilen miktarı için borçlunun ödeme gücünden adi kefil gibi sorumludurlar (m.679/1-2). Garantiye ve kefalete dayanan dava, paylaşma tarihinden veya sonra muaccel olacak alacaklarda muacceliyet tarihinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m.679/3). Sözleşmede malların hangi durumda teslim edildiği ve bilinen ayıplar yazılırsa bu sorumluluk daraltılmış olur.

Miras Taksim Sözleşmesi Örneği: Madde Madde İskelet

Anlaşma Sağlanamazsa: Arabuluculuk ve Paylaşma Davası

Mirasçılardan biri sözleşmeyi imzalamıyor ya da hiç görüşmeye yanaşmıyorsa yol, paylaşma davasıdır. Görevli mahkeme, taşınır ve taşınmaz malların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.4/1-b; TMK m.642). Ancak 6325 sayılı Kanun m.18/B/1-b uyarınca bu uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk masasında sağlanan anlaşma, taşınmazla ilgili sınırlamalar gözetilerek düzenlenir ve icra edilebilirlik şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (m.18/B/2-3); taşınmazın devrine ilişkin anlaşma belgesinin tarafı, şerhten sonra tapu müdürlüğünden resmî senet düzenlenmeksizin tescil isteyebilir (m.18/B/5). Bu yol, imzadan kaçınan tek bir mirasçı yüzünden tıkanan paylaşmayı dava açmadan sonuçlandırmanın en kısa yoludur.

Ara bir seçenek de vardır: bir mirasçının istemiyle sulh hâkimi, diğer mirasçılar haklı bir itiraz ileri sürmez ve süresinde paylaşma davası açmazsa, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verir (m.644). Paylı mülkiyete geçiş, her mirasçıya kendi payı üzerinde tek başına tasarruf olanağı verir; tam paylaşma sonra da yapılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Mirasçılardan birinin imzasını sonradan almak üzere sözleşmeyi eksik imzayla yürürlüğe koymak; sözleşme bütün mirasçıları kapsamadıkça paylaşma sonucu doğurmaz.
• Terekeyi eksik dökmek; gizlenen mal m.680 yoluyla sözleşmeyi aldatma sebebiyle iptale açık hâle getirir.
• Adi yazılı şekille yetinip tescil yetkisini noter düzenlemesine bağlamamak; kaçınan mirasçıya karşı tescil davası açmak zorunda kalınır.
• Denkleştirme tutarını, vadesini ve teminatını yazmamak; sözleşme geçerli kalır ama alacak tahsil edilemez.
• Sağlararası kazandırmaları hiç anmamak; m.669 talebi paylaşmadan sonra ileri sürülür.
• Tereke borçlarını dağıtmayı unutmak; alacaklıya karşı müteselsil sorumluluk sürer, iç ilişki belirsiz kalır.
• Mirasbırakan sağken yapılan protokolü paylaşma sözleşmesi sanmak; m.678 bu sözleşmeleri geçersiz sayar.
• Paylaşma davasını arabuluculuk başvurusu yapmadan açmak; dava şartı yokluğundan usulden ret alınır.
• Garanti davasının bir yıllık zamanaşımını (m.679/3) gözden kaçırmak.

Beyan ile Miras Taksim Sözleşmesi Hazırlamak

Beyan'da sözleşme üretmek için belge yüklemek zorunlu değildir: mirasçıları, pay oranlarını, tereke dökümünü ve özgüleme tercihlerini talimat olarak yazmanız taslak için yeterlidir; mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ve değerleme raporu varsa PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyebilirsiniz. Diğer mirasçının avukatından gelen bir taslağı "Belge İnceleme" TMK m.676-680 karşısında denetler ve her bulguyu metne çapalar. Çıktı DOCX, PDF veya UDF olarak alınır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.