Yapay Zekâ ile Dilekçe Yazılır mı? Avukat İçin Kontrol Listesi

Yapay zekâ ile dilekçe yazılır mı? Yazılır; ama bu, avukatın işini ortadan kaldırmaz, işin ağırlık merkezini yazmaktan denetlemeye kaydırır. Belgeleri okuyan, emsal arayan ve ilk taslağı çıkaran bir sistem saatler alan ilk turu kısaltabilir. Ancak mahkemeye sunulan metnin olguları, dayanakları ve talebi imzalayan avukatındır. Bu yazıda sorumluluğun hukuki çerçevesini, uydurma içtihat riskini, müvekkil verisi açısından sorulması gereken soruları ve bir kontrol listesini ele alıyoruz.

Yapay zekâ dilekçede neyi değiştirir, neyi değiştirmez

Yapay zekânın bugün güvenle üstlenebildiği işler, doğrulanabilir çıktı üreten işlerdir:

• Uzun dosyadaki olguları tarih sırasına koymak ve taraf beyanlarını ayırmak,
• İlgili kanun maddelerini ve emsal kararları aday olarak önermek,
• Belirli bir dilekçe türünün iskeletini dosyaya uyarlanmış bir ilk taslağa dönüştürmek,
• Karşı tarafın sözleşmesinde gözden kaçabilecek hükümleri işaretlemek.

Değişmeyen işler ise avukatın takdirine ait olanlardır: hangi talebin asli, hangisinin fer'i kurulacağı, hangi olgunun öne çıkarılacağı, müvekkilin hangi riski göze alacağı, dava stratejisi ve üslup. Sistem bu kararları öneri olarak getirebilir; kararı veremez.

Sorumluluk avukatta kalır: Av.K. m.34 ve m.36

Avukatlık Kanunu m.34: "Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler."

Maddede taslağın kimin tarafından hazırlandığına dair bir ayrım yoktur. Dilekçeyi stajyer yazmış olsa da, bir yazılım üretmiş olsa da özen ve doğruluk yükümlülüğü, metni imzalayıp sunan avukatındır. Uydurma bir künye ya da belgede karşılığı olmayan bir olgu iddiası, kaynağı ne olursa olsun, dilekçenin güvenilirliğini ve avukatın mesleki itibarını zedeler.

m.36 ise sır saklama yükümlülüğünü düzenler: avukatların kendilerine tevdi edilen veya görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Müvekkil belgesini bir yazılıma yüklemek bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; hangi aracın kullanılacağı sorusunu mesleki bir soruya dönüştürür.

Halüsinasyon: uydurma içtihat ve künye doğrulama

Dil modelleri metni olasılıkla üretir. Bu yüzden biçim olarak kusursuz, içerik olarak var olmayan bir çıktı verebilirler: gerçek bir daireye, gerçekçi bir esas-karar numarasına ve inandırıcı bir alıntıya sahip ama hiç verilmemiş bir karar. Risk yalnız uydurma kararla sınırlı değildir:

• Gerçek karar, yanlış alıntı: Künye doğrudur ama alıntılanan cümle o kararda geçmez.
• Gerçek cümle, yanlış ses: Alıntı karşı oy yazısından ya da ilk derece mahkemesinin bozulan gerekçesinden alınmıştır; kararın hükmü değildir.
• Bozulmuş karar: İlk derece ya da istinaf kararı Yargıtay'da bozulmuş, ama taslakta yerleşik görüş gibi sunulmuştur.
• Eskimiş kanun metni: Madde değişmiştir. Örneğin İYUK m.10 ve m.11'deki idari başvuruya cevap süresi 7331 sayılı Kanunla 2021'de altmış günden otuz güne indi; TMK m.506'daki kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanunla 2007'de kaldırıldı. Eski metinle eğitilmiş ya da eski bir örneği okuyan model bunları bilmeyebilir.

Daha az konuşulan bir risk de yokluk iddiasıdır. "Davalı idare savunma almamıştır", "bilirkişi raporunda bu husus değerlendirilmemiştir" gibi cümleler olumsuz göründükleri için zararsız sanılır; oysa her biri bir olgu iddiasıdır ve dosyadan gösterilmek zorundadır. Model, kendisine yüklenmeyen ya da okuyamadığı bir sayfada o hususun bulunmadığını bilemez. Bu nedenle taslakta geçen her "gösterilmemiştir", "araştırılmamıştır", "dikkate alınmamıştır" ifadesi için dayanılan belge ve sayfa tek tek bulunmalıdır; bulunamıyorsa cümle çıkarılmalı ya da "dosyaya sunulan belgeler arasında bulunmamaktadır" gibi doğrulanabilir bir biçime çevrilmelidir.

Künye doğrulamanın asgari adımları:

1. Karar metnini açın; özet ya da derleme paragrafına güvenmeyin.
2. Dilekçedeki alıntıyı karar metninin içinde arayın.
3. Alıntının çoğunluk görüşüne mi, karşı oya mı ait olduğuna bakın.
4. Kararın sonucunu (onama, bozma, düzelterek onama) kontrol edin.
5. Kanun maddesini güncel metninden okuyun; resmî kaynak mevzuat.gov.tr adresidir.

Bir aracın her dayanağı künyesiyle vermesi bu işi kolaylaştırır, ama doğrulamanın yerine geçmez. Doğrulanan kararın dosyaya nasıl sunulacağını emsal karar sunma dilekçesi yazısında anlattık.

Müvekkil verisi ve KVKK: sağlayıcıya sorulacak sorular

Müvekkil belgesi çoğu zaman kişisel veri, bazen özel nitelikli kişisel veri içerir. KVKK m.4/2 işlemenin "işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü" olmasını ve verilerin "ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar" muhafaza edilmesini ister. m.12/2'ye göre veri sorumlusu, verilerin kendi adına başka bir kişi tarafından işlenmesi hâlinde güvenlik tedbirleri konusunda o kişiyle birlikte müştereken sorumludur. Yurt dışına aktarım ise 2024'te değişen m.9'daki şartlara bağlıdır.

Bir aracı büroya almadan önce şu soruların yazılı cevabı istenmelidir:

• Belgeler ve çıkarılan metin hangi ülkede, hangi alt hizmet sağlayıcılar tarafından işleniyor?
• Veriler yurt dışına aktarılıyorsa KVKK m.9'daki hangi dayanağa göre aktarılıyor?
• Yüklenen belgeler model eğitiminde kullanılıyor mu?
• Belgeler ne kadar saklanıyor; bu süreyi kim belirliyor ve süre dolunca ne siliniyor?
• Büro içinde kimler hangi dosyaya erişebiliyor?
• Bir veri ihlalinde büroya nasıl ve ne sürede bildirim yapılıyor?

"KVKK uyumludur" gibi genel bir beyan bu soruların cevabı değildir.

Taslak iş akışına nasıl yerleşir

Yapay zekâ taslağı, iş akışında stajyer taslağının durduğu yere oturur: ilk metin gelir, avukat onu doğrular ve dönüştürür.

1. Dosya hazırlığı. Belgeleri eksiksiz ve okunaklı toplayın; talimatta talebi, müvekkilin konumunu ve varsa kanun yolu aşamasını açıkça yazın.
2. Taslak. Sistem belgeleri okur, dayanak arar ve ilk metni üretir.
3. Doğrulama turu. Olgular belgelerle, künyeler karar metinleriyle, maddeler güncel metinle karşılaştırılır; süreler elle hesaplanır.
4. Hukuki dönüşüm. Strateji, talep sırası, üslup ve vurgu avukat tarafından yeniden kurulur.
5. Son okuma ve imza. Sonuç ve istem, harç ve ekler kontrol edilir.

Aracın kendi içindeki kapılar da bu akışın parçasıdır ve bir aracı değerlendirirken sorulmalıdır. Sistem okuyamadığı belgeyi size söylüyor mu, yoksa sessizce atlayıp eksik dosyadan metin mi üretiyor? Türü siz seçmediğinizde belgelerden tespit ettiği türü neye göre belirliyor ve kanun yolu şüphesi olan bir dosyada tespitle belgeler çeliştiğinde size soruyor mu? Bir istinaf başvurusuna ilk derece dava dilekçesi yazmak eksik değil yanlış türde belgedir ve süre hak düşürücüdür. Dayanaklar künyeli mi veriliyor, yoksa yalnız kanaat cümlesi mi? Hazır bir sözleşmeyi incelettiğinizde her bulgu belgedeki metne çapalanıyor mu? Bu soruların cevabı, doğrulama turunda ne kadar zaman harcayacağınızı belirler.

Türlerine göre özel dikkat isteyen noktalar için cevap dilekçesi nasıl yazılır yazısına bakabilirsiniz. Madde ve süre ağırlıklı iki örnek: tenkis davası dilekçesi ve iptal davası dilekçesi.

Yapay zekâ taslağı için avukat kontrol listesi

Aşağıdaki listeyi her taslakta, imzadan önce uygulayabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Taslağı olduğu gibi imzalamak. Taslak bir başlangıçtır; doğrulama turu atlanamaz.
• Künyeyi özetten doğrulamak. Sadece karar metni doğrulama sayılır.
• Süreyi modele sormak. Hak düşürücü süreler elle, güncel madde metninden hesaplanmalıdır.
• Eksik dosya yüklemek. Sistem görmediği belgeyi değerlendiremez; eksik belgeden kurulan "yokluk" iddiası en tehlikeli hatadır.
• Müvekkil verisini genel amaçlı sohbet araçlarına yapıştırmak. Verinin nerede işlendiği ve saklandığı bilinmeyen araç, m.36 ve KVKK açısından risk üretir.
• Sonuç ve istemi okumamak. Açıklamalar doğru, talep eksik bir dilekçe amacına ulaşmaz.

Beyan ile yapay zekâ destekli taslak

Beyan'da taslak çok aşamalı bir boru hattıyla hazırlanır: bilgi çıkarma, 10,8 milyon karar üzerinde emsal arama, planlama, yazım ve ayrı bir modelle inceleme. Sistem belgede karşılığı olmayan olgu iddiasını yasaklayan kurallarla çalışır; bu bir garanti değildir, doğrulama avukattadır. Okunamayan belge sessizce atlanmaz, size söylenir. Belge İnceleme her bulguyu metne çapalar; saklama süresini büronuz belirler. WhatsApp ve Google Drive girişleri beta aşamasındadır. Akışın adımları ve ölçülmüş hazırlık süresi yapay zekâ dilekçe yazma programı sayfasında, deneme ve ücretli planlar fiyatlandırma sayfasındadır.