Mal Beyanı Dilekçesi Örneği: İİK m.74, Süreler ve Yaptırımlar

Mal beyanı dilekçesi örneği arayan meslektaşın önce süreyi ve takip türünü doğru tespit etmesi gerekir; çünkü İcra ve İflas Kanunu'nda mal beyanı tek bir süreye bağlı değildir ve süre kaçırıldığında sonuç bir para cezası değil, hapisle tazyiktir. Bu yazıda önce İİK m.74'ün beyanın içeriği için çizdiği çerçeveyi, sonra takip türüne göre süreleri, yaptırımları ve beyanın icra dairesine nasıl sunulacağını ele alıyor, ardından hazır bir iskelet veriyoruz.

Mal Beyanı Nedir: İİK m.74'ün İçeriği

İİK m.74, mal beyanını tanımlayan tek hükümdür. Buna göre mal beyanı, borçlunun gerek kendisinde gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal, alacak ve haklarında borcuna yetecek miktarın nevi, mahiyet ve vasıflarını, her türlü kazanç ve gelirlerini, yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve buna göre borcunu ne suretle ödeyebileceğini yazı ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir.

Maddeden dört sonuç çıkar:

1. Beyan, borçlunun bütün malvarlığının dökümü değildir; borca yetecek miktar yeterlidir. Ancak borca yetecek mal gösterilmezse beyan eksik sayılır ve m.77 devreye girer.
2. Üçüncü kişilerde bulunan alacak ve haklar da (banka hesabı, kira alacağı, maaş) beyana girer.
3. Malı olmayan borçlu da beyan vermek zorundadır; bu hâlde kazanç, gelir ve geçim kaynağı bildirilir. "Malım yoktur" tek başına beyan değildir; geçim kaynağı ve ödeme biçimi de yazılmalıdır.
4. Beyan yazılı olabileceği gibi icra dairesinde sözlü olarak tutanağa da geçirilebilir.

Süreler: Takip Türüne Göre Başlangıç

Sürenin kaynağı, borçluya tebliğ edilen emirdir. Kanun her takip türü için ihtarı ayrı düzenlemiştir:

• Genel haciz yoluyla ilamsız takip (m.60/4): borçlu, senet veya borca itirazını bildirmediği takdirde yedi günlük süre içinde m.74'e göre mal beyanında bulunur. Süre ödeme emrinin tebliğiyle başlar ve itiraz süresiyle (m.62) aynıdır. İtiraz yolu için ödeme emrine itiraz dilekçesi yazımıza bakınız.
• Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu (m.168/6): itiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün içinde m.74'e göre, itiraz edilip de reddedildiği takdirde üç gün içinde m.75'e göre beyanda bulunulur. Bu takipte itiraz süresi beş gün, ödeme süresi on gündür; ayrıntı için kambiyo senedine itiraz rehberimize bakabilirsiniz.
• İlamlı icra (m.32): icra emrinde borcun yedi gün içinde ödenmesi ve bu süre içinde m.74 uyarınca mal beyanında bulunulması ihtar edilir.
• İtirazın iptali veya kaldırılması (m.75): itirazının iptaline ya da kesin veya geçici olarak kaldırılmasına karar verilen borçlu, kararın kendisine tebliğinden itibaren üç gün içinde beyanda bulunmaya mecburdur; karar borçlunun yüzüne karşı verilmişse süre tefhimden başlar. İtirazın iptali davasının seyri için itirazın iptali davası dilekçesi yazımıza bakınız.

Süresinde itiraz eden borçlu bakımından takip durur; itiraz kaldırılmadıkça beyan yükümlülüğü doğmaz. Bu yüzden itiraz dilekçesiyle birlikte "ihtiyaten" mal beyanı vermek gerekmez; itiraz reddedilirse m.75'teki üç günlük süre ayrıca işler.

Yaptırımlar: Tazyik Hapsi ve Ceza

Kanun beyan yükümlülüğünü üç ayrı yaptırımla korur ve bunlar birbirinden farklı niteliktedir:

• Hapisle tazyik (m.76): mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez. Tazyik bir ceza değil zorlama aracıdır: borçlu beyanda bulunduğu anda sona erer.
• Gerçeğe aykırı beyan (m.338/1): kanuna göre istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimse, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu gerçek bir suçtur; eksik ya da yanıltıcı beyan borçluyu beyan vermemekten daha ağır bir sonuçla karşı karşıya bırakır.
• Sonradan kazanılan malı bildirmemek (m.77 ve m.339): malı olmadığını bildiren, borcuna yetecek mal göstermeyen veya beyandan kaçınan borçlu, sonradan kazandığı malları ve kazanç ile gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine taahhütlü mektupla veya sözlü olarak bildirmeye mecburdur. Bildirmezse mal veya kazanç mevcutsa on güne kadar, makbul sebep olmaksızın elden çıkarılmışsa bir aya kadar disiplin hapsi verilir; borcun tamamı ödenirse bu ceza düşer (m.339).

Beyanda bulunmamanın ayrı bir disiplin hapsini düzenleyen m.337'nin birinci fıkrası Anayasa Mahkemesi'nin 2008 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; bugün beyan vermemenin yaptırımı yalnız m.76'daki tazyik hapsidir.

Beyanın Kapsamı: Neler Yazılır, Neler Ayrı Yoldan İleri Sürülür

Dilekçenin gövdesi m.74'teki dört kalemi izler. Her kalem için önerilen içerik:

• Taşınmazlar: il, ilçe, ada, parsel, bağımsız bölüm, tapu kaydındaki pay; üzerindeki ipotek ve haciz şerhleri.
• Taşınırlar ve araçlar: plaka, marka, model; rehin kaydı.
• Alacaklar ve haklar: banka hesapları (banka ve şube adı), üçüncü kişilerden alacaklar, kira alacağı, şirket payı.
• Kazanç ve gelir: maaş, serbest meslek geliri, kira geliri; işveren adı ve aylık net tutar.
• Geçim kaynakları ve ödeme biçimi: gelirin borcun ödenmesine ne oranda ayrılabileceği, varsa taksit önerisi.

Beyanda gösterilen malın haczedilemez olduğu iddiası, beyanın kendisiyle değil ayrı bir yolla ileri sürülür: İİK m.82 haczolunamayan malları sayar ve bu iddia icra mahkemesine şikâyet konusudur. Konut için meskeniyet şikâyeti, ücret kesintisi için maaş haczine itiraz yazılarımız bu ayrımı anlatır. Beyanda "bu mal haczedilemez" notu düşmek serbesttir, ama haczedilmezlik şikâyeti süresini durdurmaz.

Ödeme taahhüdü de beyandan ayrı bir işlemdir: borçlunun icra dairesinde alacaklı huzurunda borcu taksitle ödemeyi taahhüt etmesi ayrı bir tutanakla yapılır ve ihlali m.340'a göre ayrıca yaptırıma bağlıdır. Beyan dilekçesine yazılan taksit önerisi, alacaklı kabul etmedikçe taahhüt hükmünde değildir.

Usul: Dilekçenin Sunulması

Beyan, takibin yürütüldüğü icra dairesine verilir. Pratik kurallar:

1. Dilekçeye icra dairesi adı ve dosya numarası yazılır; süre tebligat tarihinden hesaplandığı için ödeme emrinin tebliğ tarihini de belirtin.
2. Vekil aracılığıyla sunuluyorsa vekâletname eklenir; beyanın borçlu adına verildiği açıkça yazılır.
3. UYAP üzerinden gönderilen beyanlar için gönderim kaydı saklanır; dilekçenin daireye ulaşma tarihi tartışma konusu olabileceğinden sürenin son gününü beklemeyin.
4. Sözlü beyan tercih ediliyorsa icra dairesinde tutanağa geçirilir ve borçlu imzalar; tutanağın bir örneği alınır.
5. Beyan sonrası malvarlığında artış olursa m.77 uyarınca yedi gün içinde ek beyan verilir.

Mal Beyanı Dilekçesi Örneği

Beyanda gösterilen her kalem, ileride m.338 kapsamında değerlendirilebileceği için belgeyle uyumlu olmalıdır; bilinmeyen bir hesap ya da unutulmuş bir araç, "eksik beyan" iddiasına zemin hazırlar.

Borçlu mallarını takipten önce üçüncü kişilere devretmişse mal beyanı tek başına sonuç vermez; bu tasarruflara karşı yol tasarrufun iptali davası yazımızda anlatılır.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi takip türüne göre değil, her dosyada yedi gün sanarak hesaplamak; kambiyo takibinde süre on, itiraz reddinde üç gündür.
• İtiraz edilen takipte itirazla birlikte beyan vermek ya da itiraz reddedildikten sonra üç günlük süreyi kaçırmak.
• "Malım yoktur" yazıp kazanç, gelir ve geçim kaynağını boş bırakmak; m.74 bu kalemleri de ister.
• Haczedilmezlik şikâyetini beyan dilekçesinin içine gömüp icra mahkemesine ayrıca başvurmamak.
• Banka hesaplarını veya üçüncü kişilerdeki alacakları beyan dışı bırakmak; m.338 gerçeğe aykırı beyanı hapis cezasıyla karşılar.
• Sonradan edinilen malı veya maaş artışını yedi gün içinde bildirmemek (m.77, m.339).
• Sözlü beyanda tutanağın imzalı örneğini almamak; beyanın verildiği tarih ispatsız kalır.

Beyan ile Mal Beyanı Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne ödeme emrini, tebliğ belgesini, tapu ve araç kayıtlarını, maaş bordrosunu PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyebilirsiniz; taranmış belgeler OCR ile okunur. Takip türünü ve süreyi talimat olarak yazarsınız; taslak, m.74'teki dört kalemi belgelerden doldurarak hazırlanır ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.