İhtiyati Haciz Talebi Dilekçesi: İİK m.257 Şartları, Teminat ve Yedi Günlük Tamamlama

İhtiyati haciz talebi dilekçesi, alacaklının borçluyu haberdar etmeden malvarlığını dondurmasını sağlayan tek araçtır ve tam da bu yüzden kanun onu bir süre zinciriyle çevrelemiştir: karar on gün içinde infaz ettirilmezse düşer, haciz yedi gün içinde takip veya davayla tamamlanmazsa hükümsüz kalır, borçlunun itirazı için de yedi gün vardır. Dilekçe bu zincirin ilk halkasıdır; eksik yazılırsa ya karar çıkmaz ya da çıkan karar süre kaçırıldığı için elden gider. Aşağıda İİK m.257-268 çerçevesinde şartları, teminatı, süreleri ve dilekçenin kurgusunu ele alıyoruz.

İhtiyati Haciz Nedir, İhtiyati Tedbirden Farkı Ne?

İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak için borçlunun malvarlığına takipten veya davadan önce ya da bunlar sırasında geçici olarak el konulmasıdır (İİK m.257). Konusu para alacağı olmayan taleplerde (taşınmazın devri, bir şeyin yapılmaması) bu yol kapalıdır; orada HMK'nın ihtiyati tedbiri devreye girer. İki kurumun şartları, teminat rejimi ve itiraz yolları farklıdır; karşılaştırma için ihtiyati tedbir rehberine bakabilirsiniz.

Talep genel mahkemeden istenir; icra mahkemesinden değil. Karar verildikten sonra infaz icra dairesince yapılır ve haczedilen mallar, borçlu itiraz etmez veya itirazı kesin olarak kaldırılırsa kendiliğinden icrai hacze dönüşür (m.264/5).

Şartlar: İİK m.257

m.257/1'e göre rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Üç unsur ayrı ayrı gösterilmelidir:

1. Para alacağı: yabancı para alacağı da olabilir; Türk lirası karşılığı dilekçede yazılır.
2. Rehinle temin edilmemiş olma: alacak için rehin varsa önce rehnin paraya çevrilmesi yolu izlenir; rehin açığı için ihtiyati haciz istenebilir.
3. Muacceliyet: vade tarihi belgeden okunmalıdır. Kambiyo senedinde vade, sözleşmede ifa tarihi, faturada ödeme süresi.

Vadesi gelmemiş alacakta ihtiyati haciz yalnız iki hâlde istenebilir (m.257/2): borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanır ya da kaçar yahut alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa. Bu hâlde borç yalnız borçlu hakkında muaccel hâle gelir (m.257/3). Mal kaçırma iddiası soyut bırakılmamalıdır: tapu devirleri, şirket hisse devirleri, adres değişikliği, ticaret sicilindeki tasfiye kaydı gibi belgelerle desteklenmelidir.

Alacağın dayanağı bakımından kanun sınırlama koymaz; ancak m.258/1 alacaklının alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermesini ister. Bu bir yaklaşık ispat ölçüsüdür: senet, sözleşme, fatura, cari hesap ekstresi, ihtarname. Yalnız bir tanık listesiyle ihtiyati haciz alınmaz. Kambiyo senedine dayanan taleplerde imza itirazı riskini göz önünde tutun; senedin sonrası için kambiyo senedine itiraz rehberi yol gösterir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, İnceleme Usulü

m.258/1, ihtiyati hacze İİK m.50'ye göre yetkili mahkemenin karar vereceğini söyler; m.50 ise para alacaklarında yetkiyi HMK'nın yetki kurallarına gönderir ve sözleşmenin ifa yeri mahkemesini de yetkili kılar. Görev, alacağın niteliğine göre genel hükümlerle belirlenir: ticari alacakta asliye ticaret, diğerlerinde asliye hukuk mahkemesi. Uygulamada yanlış mahkemeye verilen dilekçe görevsizlikle geri döner ve baskın etkisi kaybolur.

Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (m.258/1); kurum niteliği gereği borçlu çoğunlukla dinlenmez. Ret kararı gerekçeli olmak zorundadır ve alacaklı bu karara karşı istinaf yoluna başvurabilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (m.258). Karar m.260'taki unsurları taşır: tarafların kimliği, haczin hangi belgelere dayanarak ve ne miktar alacak için konulduğu, sebebi, haczolunacak şeyler ve alacaklının zararı tazminle yükümlü olduğu ile teminatın nelerden ibaret bulunduğu. Dilekçenin talep sonucu bu beş unsura göre yazılırsa mahkemenin kararı kurması kolaylaşır.

Teminat: İİK m.259

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü kişinin uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır (m.259/1). İki istisna vardır: alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa mahkeme teminata gerek olup olmadığını takdir eder (m.259/2-3). Kanun oran yazmaz; uygulamada mahkemeler alacağın belli bir yüzdesini nakit veya banka teminat mektubu olarak istemektedir. Dilekçede teminatın türünü ve hazır olduğunu belirtmek, kararın aynı gün çıkmasını sağlar.

Haksız ihtiyati hacizden doğan tazminat davası, haczi koyan mahkemede görülür (m.259/son). Bu sorumluluk kusursuzdur: alacaklı takipte veya davada haksız çıktığında kusuru aranmaksızın zarardan sorumlu olur. Alacağın tartışmalı olduğu dosyalarda bu risk müvekkile yazılı olarak anlatılmalıdır.

Karardan Sonra: On Gün, Yedi Gün ve İtiraz

Süre zinciri şöyledir:

• On gün (m.261): alacaklı, kararın infazını kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde istemek zorundadır; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar. Haciz, m.79-99 hükümlerine göre uygulanır.
• Yedi gün (m.264/1): takipten veya davadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz gıyabında yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır.
• Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek ya da mahkemede itirazın iptali davası açmak zorundadır (m.264/2). İki yolun karşılaştırması için itirazın iptali davası ve icra takibine itiraz rehberlerine bakın.
• Dava mahkemede görülürken haciz konulmuşsa alacaklı, esas hakkındaki hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunur (m.264/3).
• Alacaklı bu süreleri geçirir veya davasından vazgeçerse ihtiyati haciz hükümsüz kalır (m.264/4).

Borçlunun itirazı m.265'te düzenlenir: kendisi dinlenmeden verilen haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı, hacizde hazırsa o tarihten, değilse tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde sebeplere veya teminata itiraz edebilir. Mahkeme gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; itiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır, bölge adliye mahkemesi kararı kesindir ve istinaf, haczin uygulanmasını durdurmaz. Borçlu ayrıca m.266 uyarınca para, rehin, esham veya tahvilat depo ederek ya da taşınmaz rehni veya banka kefaleti göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilir; takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer. Haczedilen malların borçlunun elinde bırakılması için gösterilecek teminat m.263'te ayrıca düzenlenmiştir. Alacağın esasını tartışmak isteyen borçlunun yolu ise menfi tespit davasıdır.

Dilekçenin Kurgusu ve Örnek

Dilekçe kısa ve belge odaklı olmalıdır: mahkeme yaklaşık ispatla yetineceğinden uzun hukuki tartışma yerine alacağın dayanağı, vade ve haciz sebebi somut belgelere bağlanır. Talep sonucu m.260'ın beş unsurunu karşılar; haczedilecek malvarlığı biliniyorsa (tapu, araç plakası, banka) yazılır, bilinmiyorsa "borçlunun taşınır ve taşınmaz malları, üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları" şeklinde genel ifade kullanılır.

Karar çıktığında takvimi hemen kurun: karar tarihi + 10 gün infaz talebi; haciz tarihi (veya tutanak tebliği) + 7 gün takip ya da dava; ödeme emrine itiraz tebliği + 7 gün itirazın kaldırılması ya da iptali. Bu tarihleri müvekkile yazılı bildirmek, sorumluluğu paylaştırır. Alacağın esası için açılacak davanın kurgusunda alacak davası dilekçesi rehberi kullanılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Vadesi gelmemiş alacakta m.257/2 hâllerinden birini belgelemeden "mal kaçırıyor" demek.
• Rehinle temin edilmiş alacak için ihtiyati haciz istemek.
• Görevsiz mahkemeye başvurmak; ticari alacakta asliye hukuk, adi alacakta asliye ticaret mahkemesine gitmek.
• On günlük infaz süresini kararın tebliğinden sayıp kaçırmak; süre kararın verildiği tarihten işler.
• Gıyapta yapılan hacizde tutanağın tebliğini takip etmemek; yedi gün oradan başlar.
• Ödeme emrine itiraz gelince yedi gün içinde itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gitmemek; haciz hükümsüz kalır.
• Talep sonucunu m.260'ın unsurlarına göre yazmamak; mahkeme teminatı ve haczolunacak şeyleri belirleyemez.
• Teminat türünü dilekçede belirtmeyip kararın çıkmasını geciktirmek.
• Haksız ihtiyati haciz tazminatı riskini müvekkile anlatmamak.

Beyan ile İhtiyati Haciz Talebi Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne senedi, sözleşmeyi, ihtarnameyi ve tapu veya sicil kayıtlarını PDF, UDF, DOCX ya da görsel olarak yükleyip talimatınızı yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve türü sistem belgelerden tespit eder. Taslak DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır ve UDF çıktısı UYAP'a doğrudan yüklenebilir. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.