Kambiyo Senedine İtiraz Dilekçesi: Beş Gün, İcra Mahkemesi ve Sebepler

Kambiyo senedine itiraz dilekçesi, genel haciz yolundaki ödeme emrine itirazdan üç noktada ayrılır ve üçü de dosyayı kaybettirecek kadar önemlidir: süre yedi gün değil beş gündür, itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Çek, bono ve poliçeye dayanan takiplerde İİK m.167 ve devamı hükümleri uygulanır; alacaklı bu yolu seçtiğinde borçlunun savunma imkânları daraltılmış, süreler kısaltılmıştır. Aşağıda ödeme emrinin içeriğini, üç itiraz türünü, icra mahkemesinin inceleme ölçütünü, tazminat ve ceza riskini ve dilekçenin kurgusunu ele alıyoruz.

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip: Ödeme Emrinin İçeriği

İİK m.167 uyarınca alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir; takip talebine senedin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini eklemek zorundadır. İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir (m.168). Ödeme emrinde şu kayıtlar bulunur:

1. Borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı icra dairesi hesabına ödenmesi ihtarı.
2. Senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet zorunluluğu.
3. Senetteki imza kendisine ait değilse bunu beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirmesi; bildirmezse imzanın kendisinden sadır sayılacağı ve haksız itirazda tazminat ile para cezasına mahkûm edileceği ihtarı.
4. Borçlu olmadığı, borcun itfa veya imhal edildiği ya da zamanaşımına uğradığı gibi sebeplerle beş gün içinde icra mahkemesine itiraz hakkı.
5. İtiraz edilmediği veya reddedildiği takdirde mal beyanında bulunma zorunluluğu ve buna bağlı yaptırımlar.

Ödeme emrinin tebliğ tarihi dilekçenin ilk cümlesinde yazılmalıdır; beş günlük sürenin başlangıcı odur. Tebligat usulsüzse bu iddia ayrı bir şikâyet sebebidir ve öğrenme tarihinden itibaren ileri sürülür; genel haciz yolundaki itiraz kurgusu için ödeme emrine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Üç Ayrı Yol: Borca İtiraz, İmzaya İtiraz, Kambiyo Vasfı Şikâyeti

Borca itiraz (m.169): borçlu, borçlu olmadığı, borcun ödendiği, ertelendiği ya da zamanaşımına uğradığı iddiasını beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirir. İtiraz, satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz; yani haciz devam eder, yalnız satış bekler. Sebepler dilekçede açıkça ve belgesiyle yazılmalıdır, çünkü icra mahkemesinin inceleme yetkisi belgeyle sınırlıdır.

İmzaya itiraz (m.170): borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz da satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz; ancak icra mahkemesi dilekçe ve eklerini inceleyerek itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebliğ etmeksizin takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. İmza incelemesi HMK'nın belgede sahtelik hükümlerine göre bilirkişi marifetiyle yapılır; borçlunun karşılaştırma imzaları ve imza sirküleri delil olarak sunulur.

Kambiyo vasfı ve takip hakkı şikâyeti (m.170/a): senet çek, bono ya da poliçe için kanunun aradığı zorunlu unsurları taşımıyorsa ya da alacaklı kambiyo hukuku bakımından takip hakkına sahip değilse (ibraz süresi geçmiş çek, ciro zinciri kopuk senet, vadesi gelmemiş bono) borçlu beş gün içinde şikâyet yoluyla takibin iptalini ister. İcra mahkemesi, süresinde yapılmış itiraz ya da şikâyet üzerine bu hususları re'sen de dikkate alır. Bononun zorunlu unsurları TTK m.776'da sayılır: "bono" veya "emre yazılı senet" ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası; m.777 uyarınca bu unsurlardan birini taşımayan senet bono sayılmaz (vade yazılmamışsa görüldüğünde ödenecek sayılır; düzenleme yeri yoksa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır). Çekte ibraz süresi düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka yerde ödenecekse bir aydır (TTK m.796); süresinde ibraz edilmeyen çek kambiyo takibine dayanak olamaz.

Üç yol tek dilekçede, ayrı başlıklar altında birlikte ileri sürülebilir ve genellikle sürülmelidir; hangi sebebin kabul göreceği duruşmada belli olur.

İcra Mahkemesinin İnceleme Ölçütü: Belge Şartı

İİK m.169/a uyarınca icra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin tahkiki için iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Hâkim, borcun olmadığının ya da itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatı hâlinde itirazı kabul eder. Bu ölçüt kambiyo itirazının kalbidir: tanık dinlenmez, yemin teklif edilemez; elinde belge olmayan borçlu icra mahkemesinde kazanamaz ve yolu genel mahkemede menfi tespit davasıdır.

Belgenin niteliğine göre üç kural daha vardır:

• Borçlunun sunduğu belgedeki imza alacaklı tarafından inkâr edilirse, hâkim imzanın alacaklıya ait olduğuna kanaat getirdiğinde itirazı kabul eder ve alacaklıyı belge değerinin yüzde onundan az olmamak üzere para cezasına mahkûm eder.
• Zamanaşımı itirazında hâkim, alacaklının sunduğu senet üzerindeki tarihe göre değerlendirme yapar; alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu resmî ya da imzası ikrar edilmiş belgeyle ispat edemezse itiraz kabul edilir. Bonoda zamanaşımı vadeden itibaren üç yıldır; çekte ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıldır (TTK m.814).
• Borcun ödendiğine, zamanaşımına uğradığına ya da alacaklının takip hakkı bulunmadığına ilişkin belge dilekçeye eklenmişse hâkim takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir; bu talep dilekçede açıkça yer almalıdır.

İtirazın kabulü kararıyla takip durur; alacaklı genel hükümlere göre dava açabilir. İtirazın reddi kararına karşı istinaf yoluna gidilmesi hiçbir icra işlemini durdurmaz; takibin durması için icra mahkemesinden ayrıca teminat karşılığı karar alınması ya da genel mahkemede ihtiyati tedbir istenmesi gerekir.

Tazminat ve Para Cezası: Haksız İtirazın Bedeli

Kambiyo takibinde itiraz bir yatırımdır ve kaybedildiğinde faturası vardır:

• Borca itirazda (m.169/a): itiraz esasa ilişkin sebeplerle kabul edilirse ve alacaklı kötü niyetli ya da ağır kusurluysa alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Takip geçici olarak durdurulmuş ve itiraz reddedilmişse borçlu, karşı tarafın talebi üzerine aynı oranda tazminata mahkûm edilir.
• İmzaya itirazda (m.170/3): imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. İtiraz kabul edildiğinde alacaklının kötü niyeti ya da ağır kusuru varsa aynı yaptırımlar alacaklıya uygulanabilir.

Bu yüzden imzaya itiraz yalnız imzanın gerçekten müvekkile ait olmadığı kesinse yazılmalıdır; "belki inkâr ederiz" mantığıyla eklenen imza itirazı, borcun yüzde otuzu kadar ek yük doğurabilir. Tazminat talebi karşı tarafın talebine bağlı olduğundan, borçlu vekili itirazın kabulü hâlinde alacaklı aleyhine tazminat istemeyi de dilekçeye yazmalıdır.

Genel Haciz Yoluyla Fark ve Arabuluculuk Sorusu

• Süre: genel haciz yolunda yedi gün; kambiyo yolunda beş gün.
• Mercii: genel haciz yolunda icra dairesi; kambiyo yolunda icra mahkemesi.
• Etkisi: genel haciz yolunda itiraz takibi durdurur; kambiyo yolunda satış dışında durdurmaz.
• İnceleme: genel haciz yolunda icra dairesi inceleme yapmaz, alacaklı itirazın kaldırılmasını ya da iptalini ister; kambiyo yolunda icra mahkemesi belgeyle sınırlı bir yargılama yapar.
• Haksız itirazın bedeli: genel haciz yolunda itirazın iptali davasında yüzde yirmi tazminat; kambiyo yolunda yüzde yirmi tazminat ve imzaya itirazda ayrıca yüzde on para cezası.

İcra mahkemesine yapılan itiraz bir dava değil takip hukuku başvurusudur; TTK m.5/A'daki arabuluculuk dava şartı, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalarda aranır. Bu şart, alacaklının itirazın kabulünden sonra genel mahkemede açacağı alacak davası ya da borçlunun açacağı menfi tespit davası ticari nitelik taşıyorsa orada gündeme gelir; itiraz dilekçesi için arabuluculuk tutanağı aranmaz. Alacaklının itiraz sonrası izleyeceği yol için itirazın iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

Kambiyo Senedine İtiraz Dilekçesi Örneği

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi genel haciz yolundaki gibi yedi gün sanıp altıncı günde dilekçe vermek.
• İtirazı icra dairesine sunmak; kambiyo takibinde icra dairesine verilen itiraz hüküm doğurmaz.
• Sebep göstermeden "borca itiraz ediyoruz" yazmak; icra mahkemesi belgesiz sebebi inceleyemez.
• Ödeme belgesini dilekçeye eklemeden takibin durdurulmasını istemek.
• Kambiyo vasfını, imza ve borç itirazıyla birlikte değil ayrı dilekçeyle ve süre geçtikten sonra ileri sürmek.
• İmzanın müvekkile ait olma ihtimali varken imzaya itiraz edip yüzde yirmi tazminat ve yüzde on cezayı göze almak.
• İtirazın kabulü hâlinde alacaklı aleyhine tazminat talebini yazmayı unutmak; tazminat talebe bağlıdır.
• Tebliğ tarihini ve dosya numarasını dilekçenin başına yazmamak.

Beyan ile Kambiyo Senedine İtiraz Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne ödeme emrini, senet fotokopisini, banka dekontunu ve imza beyannamesini PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyebilirsiniz; taranmış belgeler OCR ile okunur. Hangi itiraz yollarını kullanmak istediğinizi talimat olarak yazarsınız; tür seçmek zorunlu değildir, sistem türü belgelerden tespit eder. Taslak DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır; son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.