HAGB Kararına İtiraz Dilekçesi: 7499 Sonrası İstinaf Yolu, Süre ve Örnek

HAGB kararına itiraz dilekçesi ifadesi uygulamada hâlâ yaygın olsa da hukuki durum 1 Haziran 2024'te değişti: 7499 sayılı Kanun ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı kanun yolu itiraz olmaktan çıkıp istinaf oldu (CMK m.231/12) ve sanığın kabulü şartı kaldırıldı. 2026 yazında 7589 sayılı Kanun ise m.231'in beş ilâ on dördüncü fıkralarını yeniden yazdı. Bu yazıda kurumun güncel şartlarını, hangi tarihli karara hangi kanun yolunun uygulanacağını, iki haftalık süreyi ve istinaf dilekçesinin kurgusunu ele alıyoruz.

HAGB Nedir: CMK m.231 Güncel Şartları

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün, müsadereye ilişkin hükümler hariç, sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (m.231/5). Karar verilebilmesi için yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. m.231/6'daki şartlar şunlardır:

1. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması.
2. Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması.
3. Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi. 7589 sayılı Kanunla zararın derhâl giderilemediği hâllerde denetim süresi içinde taksitlerle giderilmesinin taahhüt edilmesi de yeterli sayılmıştır.

7499 ile kaldırılan ve 7589'da da geri gelmeyen şart sanığın kabulüdür: mahkeme şartlar oluşmuşsa sanığın rızasını aramaz. Bunun karşılığı olarak kanun yolu genişletilmiştir; beraat etmesi gerektiğini düşünen sanık artık "kabul etmeyerek" hükmün açıklanmasını sağlamak yerine kararı istinafa taşır.

7589 ayrıca işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB uygulanmasını yasaklamıştır (m.231/14). Bu düzenlemenin arkasında Anayasa Mahkemesi'nin 10/7/2025 tarihli, yürürlüğü 30/9/2026'ya ertelenen iptal kararı vardır.

Kanun Yolu Değişti: İtirazdan İstinafa

Değişikliğin zinciri üç adımdır:

• Anayasa Mahkemesi, HAGB kararına karşı yalnız itiraz yolunu öngören eski m.231/12'yi 20/7/2022 tarihli kararıyla, kurumun 5-14. fıkralarını ise 1/6/2023 tarihli kararıyla iptal etti; gerekçe, itiraz incelemesinin dar kapsamı nedeniyle etkili bir başvuru yolu sunmamasıydı.
• 7499 sayılı Kanun (Resmî Gazete 12/3/2024) m.231'i yeniden düzenledi: kanun yolu istinaf oldu, sanığın kabulü şartı kaldırıldı, müsadere istisnası eklendi. Geçiş hükmü uyarınca yeni kurallar 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önceki HAGB kararları için itiraz yolu devam eder.
• 7589 sayılı Kanun (Resmî Gazete 31/7/2026) fıkraları bir kez daha yazdı; istinaf yolu korundu.

Güncel m.231/12 şöyledir: 272. maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286. madde hükümleri uygulanır. İki sonucu vardır:

1. Bölge adliye mahkemesi kararı usul ve esas yönünden inceler; eski itiraz incelemesinin "şartlar var mı" ile sınırlı denetimi geride kalmıştır.
2. m.272/3'teki istinaf edilemeyen hükümler saklıdır: hapisten çevrilenler hariç, belirli tutarın altındaki adli para cezasına mahkûmiyetler (tutar yeniden değerlemeyle güncellenir), üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümleri ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler. Kesin nitelikteki bir cezaya dayanan HAGB kararı bu yüzden istinafa götürülemez.

Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz, m.286'nın genel sınırları içinde mümkündür; temyiz kurgusu için temyiz dilekçesi yazımıza bakınız.

Süre ve Usul: İki Hafta, Tebliğden İtibaren

CMK m.273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylattırılır. Bu süre de 7499 ile düzenlenmiştir; daha önce yedi gündü ve tefhimden başlıyordu.

Usulde dikkat edilecekler:

• Süre gerekçeli kararın tebliğinden işler; duruşmada yalnız kısa karar tefhim edilmişse takvimi tebliğden kurun.
• Dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir, bölge adliye mahkemesine değil.
• Sanık ve katılan, dilekçede başvuru nedenlerini göstermek zorunda değildir (m.273/4); ancak HAGB'de nedenlerin yazılması, incelemenin yönünü belirlediği için fiilen gereklidir.
• Tutuklu sanık için m.263'teki özel hükümler saklıdır; tutukluluk için ayrıca tutukluluğa itiraz yolu işler.
• Cumhuriyet savcısı, sanık lehine de aleyhine de istinafa başvurabilir; savcı nedenlerini gerekçeleriyle yazılı göstermek zorundadır (m.273/5).

1/6/2024 öncesi kararlar için eski rejim geçerlidir: karar itiraza tabidir, süre tefhim veya tebliğden itibaren yedi gündür ve merci, CMK m.268'e göre belirlenir. Katılan ve suçtan zarar gören bakımından da aynı ayrım uygulanır; şikâyetçi olarak yolunuzu belirlerken önce kararın tarihine bakın.

İstinaf Dilekçesinde İleri Sürülecek Hukuka Aykırılıklar

Bölge adliye mahkemesi hem HAGB kararını hem de temelindeki mahkûmiyet hükmünü inceler. Dilekçenin gerekçesi bu iki katmanı ayırmalıdır:

Mahkûmiyet hükmüne yönelik (esas):

• Suçun unsurlarının oluşmadığı, delillerin mahkûmiyete yetmediği, beraat kararı verilmesi gerektiği.
• Delillerin hukuka aykırı yolla elde edildiği (CMK m.217/2, m.206).
• Suç vasfının yanlış belirlendiği; lehe hükümlerin, indirim nedenlerinin uygulanmadığı.
• Savunma hakkının kısıtlandığı, tanıkların dinlenmediği. Esas hakkında savunma kurgusu için savunma dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz.

HAGB kararına yönelik (usul ve şartlar):

• Sanık beraat isterken hükmün geri bırakılmasının sanığın lekelenmeme hakkını ihlal ettiği; esasın incelenmesi talebi.
• Katılan yönünden: zararın tamamen giderilmediği hâlde karar verildiği, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin gerekçesiz olduğu, sanığın kasıtlı suçtan sabıkasının bulunduğu.
• Denetimli serbestlik yükümlülüklerinin ölçüsüz belirlendiği; denetim süresinin veya müsadere hükmünün kanuna aykırı olduğu.

Talep sonucu, sanık bakımından "kararın kaldırılarak beraate hükmedilmesi, olmadığı takdirde hükmün yeniden kurulması"; katılan bakımından "HAGB kararının kaldırılarak hükmün açıklanması" biçiminde yazılır.

Denetim Süresi ve Sonuçları

HAGB kararı verildiğinde sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur (m.231/8); çocuklar için 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23 uyarınca bu süre üç yıldır. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur; mahkeme en çok bir yıl süreyle meslek edindirme, çalıştırılma veya belli yerlere gitmekten yasaklanma gibi denetimli serbestlik tedbirlerine karar verebilir.

• Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (m.231/10).
• Süre içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.
• Kasıtlı yeni suç işlenir veya yükümlülüklere aykırı davranılırsa hüküm açıklanır (m.231/11); yükümlülükleri yerine getiremeyen sanık için mahkeme cezanın yarısına kadar infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma çevirmeye karar verebilir.
• Karar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; kayıt yalnız soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkemece istenebilir (m.231/13). Adli sicil kaydı ile karıştırılmamalıdır; bkz. adli sicil kaydının silinmesi.

Şikâyete bağlı suçlarda katılanın şikâyetten vazgeçmesi, denetim süresi içinde de sonuç doğurabilir; bkz. şikâyetten vazgeçme dilekçesi.

HAGB Kararına Karşı İstinaf Dilekçesi Örneği

Sık Yapılan Hatalar

• Karar tarihine bakmadan kanun yolu seçmek; 1/6/2024 öncesi kararlar itiraza, sonrası istinafa tabidir.
• İki haftalık süreyi tefhimden hesaplamak; süre gerekçeli kararın tebliğinden işler.
• Dilekçeyi doğrudan bölge adliye mahkemesine göndermek; hükmü veren mahkemeye verilir.
• Yalnız HAGB şartlarını tartışıp mahkûmiyetin esasına hiç girmemek; istinaf incelemesi esası da kapsar.
• Eski uygulamadaki "sanık kabul etmediği için hüküm açıklansın" mantığıyla dilekçe kurmak; kabul şartı 1/6/2024'ten beri yoktur.
• m.272/3 kapsamındaki kesin nitelikli cezalarda istinaf yolunun kapalı olduğunu gözden kaçırmak.
• Katılan vekili olarak zararın giderilmediğini belgeyle göstermemek.
• Müsadere hükmünün HAGB kararıyla birlikte sonuç doğurduğunu (m.231/5) atlamak.

Beyan ile HAGB İstinaf Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne gerekçeli kararı, iddianameyi ve duruşma tutanaklarını PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip hangi hukuka aykırılıkları ileri sürmek istediğinizi talimat olarak yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve tür seçmek zorunlu değildir. Taslak, dosyadaki delil ve gerekçe sayfalarına atıfla kurulur ve DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.