Hukuk Genel KuruluBOZMA
T.C. YARGITAY

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

2023/659 Esas · 2025/420 Karar

Kelime ve Kanun Dizini

Yargıtay Karar Künyesi

Yargı MerciiYargıtay Hukuk Genel Kurulu
Esas Numarası2023/659
Karar Numarası2025/420
Karar Tarihi2 Temmuz 2025
Hüküm TürüBOZMA

Dava Konusu ve Uyuşmazlık

Kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin

Yargılama Aşamaları Haritası

  1. 1. Aşama

    İlk Derece Mahkemesi

    davanın kabulüne
  2. 2. Aşama

    Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

    Direnme hükmü
  3. 3. Aşama · bu karar

    YARGITAY

    BOZMA

Süreç kaydındaki diğer halkalar: İstinaf · ilk derece hükmü · İnceleme konusu karar

Mahkemesi
Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
Sayısı
2022/3741 E., 2023/265 K.
Hüküm kalemleri (2)
  • 1- A bendinde (§1-9) belirtilen gerekçelerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA,
  • 5. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,
Karardan Alıntı (Uyuşmazlık Tanımı)
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılan hesaplamada, değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre münavebeye esas alınan dolmalık biber ve arpacık soğan ürünlerinin minimum ve maksimum olarak belirtilen kg başına dekara ortalama verim miktarlarının 5750 kg ve 1500 kg üzerinden hesaplanarak m² birim fiyatının 50,42 TL olarak mı yoksa 5000 kg ve 1300 kg…
* Bu metin doğrudan karar tutanağından alıntılanmış olup, mahkemenin uyuşmazlığa ilişkin tespitini içerir.

Dilekçede Kullanılabilir İçtihat ve Gerekçe Pasajları

Bu kararda mahkemenin hükmüne esas teşkil eden 12 gerekçe pasajı tespit edilmiştir.

Gerekçe Pasajı 1708 karakter
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılan hesaplamada, değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre münavebeye esas alınan dolmalık biber ve arpacık soğan ürünlerinin minimum ve maksimum olarak belirtilen kg başına dekara ortalama verim miktarlarının 5750 kg ve 1500 kg üzerinden hesaplanarak m² birim fiyatının 50,42 TL olarak mı yoksa 5000 kg ve 1300 kg üzerinden hesaplanarak m² birim fiyatının 45,42 TL olarak mı belirlenmesi gerektiği noktasında toplanmaktadır.
Gerekçe Pasajı 41283 karakter
g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini, h) Yapılarda, (…) resmi birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını, ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27 md.) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 sayılı kararı ile) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 sayılı kararı ile) her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri, Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da dikkate alarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarına uygun, gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz malın değerini tespit ederler. Taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz. Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.
Gerekçe Pasajı 5500 karakter
Bu maddeye göre tarım arazisi niteliğindeki taşınmazın mevkii ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması hâlinde ekilecek ürünler ve münavebeye alınan bu ürünlerin elde edilmesi için yapılacak harcamalar göz önünde tutularak net gelirin hesaplanması ve bilimsel yolla değerinin bulunması, bedel tespitinde etkisi olan diğer tüm unsurlar da dikkate alınarak her unsurun gerekçeleri ve değere katkı oranları ayrı ayrı belirtilip gösterilmek suretiyle kamulaştırma karşılığının tespit edilmesi gerekir.
Gerekçe Pasajı 7617 karakter
Sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların net gelir yöntemine göre bedelinin hesaplanmasında, İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü verilerinde hatalı olarak belirtilen şekilde dolmalık biberin ortalama verim miktarının 5000 kg, arpacık soğanın ortalama verim miktarının 1300 kg üzerinden hesaplanması hâlinde 45,42 TL metrekare birim fiyatı; minimum ve maksimum verilerin aritmetik ortalaması olan dolmalık biberin ortalama verim miktarının 5750 kg, arpacık soğanın ortalama verim miktarının 1500 kg üzerinden hesaplanması hâlinde 50,42 TL metrekare birim fiyatı sonucuna ulaşılacağı görülmüştür.
Gerekçe Pasajı 12727 karakter
Temyize konu bozma kararında yer alan ve “…2) Bölge adliye mahkemesince resen yapılan hesaplamada 204 parselin tapu kaydında yer alan irtifak şerhinin hesaplanacak değere etkisinin dikkate alınmaması” ve “3) Davacı idare harçtan muaf olduğu hâlde, davalılar tarafından yatırılan istinaf başvuru harcının davalı taraf üzerinde bırakılması gerektiği düşünülmeksizin davacı idarenin istinaf yargılama giderleri içerisinde harçtan sorumlu tutulması” gereğine işaret eden bozma nedenlerine Bölge Adliye Mahkemesince uyularak bozma doğrultusunda işlem yapılmıştır. Bu durumda bozma kararına uyularak oluşturulan hüküm Özel Dairece incelenmesi gerektiğinden bu hükme yönelik inceleme yapılması için dosya Özel Daireye gönderilmelidir.

Karar Özeti ve Gerekçe Analizi

Dosya sırasıyla İlk Derece Mahkemesi ve Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi aşamalarından geçmiştir. Yargıtay, direnme hükmünü bozmuştur. Hüküm 2 kalemden oluşmaktadır (1 bozma, 1 gönderme). Gerekçe (karar metninden): “C. Uyuşmazlık Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılan hesaplamada, değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre münavebeye esas alınan dolmalık biber ve arp…”

Kararın Tam Metni

19.837 karakter · metni göster

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/3741 E., 2023/265 K.

ÖZEL DAİRE KARARI : Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 01.11.2022 tarihli ve

2022/1612 Esas, 2022/15080 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince objektif değer artışı oranı yönünden düzeltme yapılmak suretiyle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 5. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararının bir numaralı bendi yönünden direnme kararı verilmiştir.

Direnme kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra temyiz incelemesi sırasında duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 369. maddesinin direnme kararının temyizini kapsamadığı, direnmenin düzenlendiği aynı Kanun'un 373. maddesinde ise duruşmaya yer verilmediği gözetildiğinde direnme kararlarının temyiz incelemesinde duruşma yapılamayacağı kabul edilerek davalı vekilinin duruşma isteğinin reddine karar verilerek, Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde; davalıya ait Bursa ili Karacabey ilçesi... Mahallesi 361 ada 56, 57, 176 ve 204 parsel sayılı taşınmazlar hakkında acele el koyma kararı verildiğini ileri sürerek taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespitine ve yol olarak terkinine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; taşınmazların arsa niteliğinde olduğunu, tarla niteliğinde olduğu düşünülse dahi Karacabey ve Nilüfer ilçe verilerinin esas alınmaması gerektiğini, kapitalizasyon faiz oranının en fazla %4 ve objektif değer artışının yüksek uygulamasının yerinde olacağını belirterek kısmi kamulaştırmada değer kaybının raporda dikkate alınmasını savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 09.01.2018 tarihli ve 2017/402 Esas, 2018/23 Karar sayılı kararıyla; davanın kabulü ile dava konusu 361 ada 56 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 178.480,60 TL, 361 ada 57 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 337.598,36 TL, 361 ada 176 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 89.437,88 TL ve 361 ada 204 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 150.373,86 TL olarak tespitine, dava konusu taşınmazların yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 14.12.2018 tarihli ve 2018/1161 Esas, 2018/1467 Karar sayılı kararıyla; sulu tarım arazisi olarak belirtilen taşınmazların sulama yöntemi ve giderlerine ilişkin bilirkişi heyetinden ek rapor alınması, 2017 yılı ilçe tarım müdürlüğü verilerinde dolmalık biber ve arpacık soğan ürünlerinin minimum ve maksimum verim miktarlarının ortalamasının hatalı olması nedeniyle alınacak ek raporda minimum ve maksimum verilerin ortalamasının esas alınması, kısmi kamulaştırmadan dolayı değer azalışına yönelik tarafların itirazları ile ilgili olarak taşınmazların ifrazdan önceki tapu kayıtlarının dosyaya getirtilmesi, taşınmazların ifraz öncesindeki geometrik şekillerinin fen bilirkişisi tarafından düzenlenecek bir ek rapor ile gösterilmesi, ifraz işlemi yol kamulaştırması sebebiyle yapılmışsa taşınmazların geometrik şekilleri kullanılış amaçları, arta kalan kısmın yüzölçümü gibi hususların fen bilirkişisi tarafından düzenlenecek rapor da dikkate alınarak değerlendirilmesi, davalı tarafın kot farkına ilişkin itirazlarının da bilirkişi heyetince irdelenmesi gerektiği, taşınmazların ilçe merkezindeki bir mahallede bulunması ve konumu gereği %50 oranında objektif değer artışı uygulanması, taşınmazların güncel tapu kaydı getirilerek üzerinde takyidat olup olmadığının kontrol edilmesi, faiz başlangıç tarihinin dava tarihinden itibaren dört aylık sürenin bitiş tarihi olan 25.07.2017 olarak esas alınması gerektiği gerekçesiyle tarafların istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

V. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 06.11.2019 tarihli ve 2018/660 Esas, 2019/603 Karar sayılı kararıyla; davanın kabulü ile dava konusu 361 ada 56 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 204.957,30 TL, 361 ada 57 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 387.679,38 TL, 361 ada 176 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 102.705,54 TL ve 361 ada 204 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin 185.335,32 TL olarak tespitine, dava konusu taşınmazların yol olarak terkinine karar verilmiştir.

VI. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 02.12.2021 tarihli ve 2020/1291 Esas, 2021/2663 Karar sayılı kararıyla; taşınmazların konum ve özelliklerine, imar parsellerine yakınlığına göre %100 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiği gerekçesiyle davacı tarafın istinaf başvurusunun reddine, davalı tarafın istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulü ile kamulaştırma bedelinin 1.069.502,51 TL olarak tespitine, dava konusu taşınmazların yol olarak terkinine karar verilmiştir.

VII. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

''... Dosyada bulunan kanıt ve belgelere, kararın dayandığı gerekçelere göre; arazi niteliğindeki Bursa İli, Karacabey İlçesi, ... Mahallesi, 361 ada, 204, 56, 57, 176 parsel sayılı taşınmazlara 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 11/1-f maddesi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesine ve tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile yol olarak terkinine ilişkin ilk derece mahkemesinden verilen karara karşı taraf vekillerince yapılan istinaf başvurusunun davacı idare yönünden esastan reddine, davalı yönünden kısmen kabulü ile bölge adliye mahkemesince resen hesaplama yapılarak ve objektif değer artırıcı unsurun %100 olarak belirlenerek tespit edilen bedel üzerinden HMK’nın 353/1-b-3 maddesi uyarınca yeniden hüküm kurulmasında yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak;

1)İş bu davada Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin 14.12.2018 tarihli ve 2018/1161 Esas, 2018/1467 Karar sayılı kaldırma kararında "Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2017 yılı verileri incelendiğinde dolmalık biber ve arpacık soğanda minimum ve maksimum veriler esas alındığında bulunan ortalama verim miktarları hatalı olduğundan minimum ve maksimum verilerin ortalaması esas alınması gerektiğinin" belirtildiği, kaldırma kararı gerekçesine uygun yapılan hesaplama içerir dosyaların Dairemiz denetiminden de geçtiği; kaldırma kararı sonrasında ilk derece mahkemesince alınan 01.05.2019 tarihli ek raporda bölge adliye mahkemesi kaldırma kararı doğrultusunda doğru şekilde hesaplama yapılarak dava konusu taşınmazların çıplak m² değerinin 50,42 TL/m² olarak belirlendiği gözetildiğinde, 50,42 TL/m² değere %100 objektif değer artışı uygulanması gerekirken Bölge Adliye Mahkemesince hatalı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri esas alınarak eksik bedele hükmedilmesi,

2)Bölge adliye mahkemesince resen yapılan hesaplamada 204 parselin tapu kaydında yer alan irtifak şerhinin hesaplanacak değere etkisinin dikkate alınmaması,

3)Davacı idare harçtan muaf olduğu halde, davalılar tarafından yatırılan istinaf başvuru harcının davalı taraf üzerinde bırakılması gerektiği düşünülmeksizin davacı idarenin istinaf yargılama giderleri içerisinde harçtan sorumlu tutulması,

Doğru görülmemiştir....'' gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dava konusu taşınmazlar ile aynı bölgede bulunan, benzer özellikleri taşıyan ve aynı yıl içinde dava açılan taşınmazlar için de 45,42 TL/m2 birim bedeline %100 objektif değer artış oranı uygulanmak suretiyle bulunan sonuç m2 birim değeri üzerinden hesaplama yapılarak kamulaştırma bedelleri tespit edildiği, bahsi geçen kararların Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği, aynı yılda açılan davalarda aynı nitelikteki taşınmazlar için benimsenen metrekare değerlerinin bir kısmının onanıp diğerlerinin bozulması adil yargılama ilkesine aykırı olacağı gerekçesiyle bozma kararının bir numaralı bendi yönünden direnme kararı verilmiştir.

VIII. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili; objektif değer artış oranının yüksek uygulandığını, bilirkişi raporunda kapitalizasyon faizi içerisinde değerlendirilen hususların mükerrer değerlendirme yapılarak bedelin fahiş derecede artırıldığını, taşınmazın yola cepheli ve şehir merkezine yakın olmadığını, davalı lehine yeniden faize hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu, dava konusu 361 ada 56 sayılı parselin tamamı 2710 m2 olduğu hâlde maddi hata ile 2711 ,00 m2 olarak yazıldığını, aynı zamanda dava konusu 361 ada 204 No.lu parsel üzerindeki irtifak hakkı değer düşüklüğü ilk derece mahkemesinde hesap edildiği hâlde, istinaf kararında bahsedilmemesinin hatalı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili; direnme kararının kamulaştırmanın ruhuna aykırı olduğunu, gerçek değere ulaşırken her taşınmazın kendine özgü olarak değerlendirildiğini, aynı bölgede bazı taşınmazlar arasında fahiş derecede olmayacak şekilde fiyat farklılıkları oluşabileceğini, Yargıtay tarafından takdir edilen bedelin taşınmaza özgü olarak gerçek değeri yansıtacak şekilde belirlendiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Uyuşmazlık

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin istemine ilişkin eldeki davada; sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılan hesaplamada, değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre münavebeye esas alınan dolmalık biber ve arpacık soğan ürünlerinin minimum ve maksimum olarak belirtilen kg başına dekara ortalama verim miktarlarının 5750 kg ve 1500 kg üzerinden hesaplanarak m² birim fiyatının 50,42 TL olarak mı yoksa 5000 kg ve 1300 kg üzerinden hesaplanarak m² birim fiyatının 45,42 TL olarak mı belirlenmesi gerektiği noktasında toplanmaktadır.

D. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 11. maddesi,

2. Değerlendirme

A- Direnme konusu uyuşmazlık yönünden yapılan incelemede

1. Konunun açıklığa kavuşturulması için öncelikle 2942 sayılı Kanun'un “Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları” başlıklı 11. maddesine değinmek gerekmektedir.

2. Anılan maddede; “15 inci madde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;

a) Cins ve nevini,

b) Yüzölçümünü.

c) Kıymetini ektileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

d) Varsa vergi beyanını,

e) Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,

f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağın (…) mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirini.

g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

h) Yapılarda, (…) resmi birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27 md.) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 sayılı kararı ile) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 sayılı kararı ile) her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,

Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da dikkate alarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarına uygun, gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz malın değerini tespit ederler.

Taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz.

Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

3. Bu maddeye göre tarım arazisi niteliğindeki taşınmazın mevkii ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması hâlinde ekilecek ürünler ve münavebeye alınan bu ürünlerin elde edilmesi için yapılacak harcamalar göz önünde tutularak net gelirin hesaplanması ve bilimsel yolla değerinin bulunması, bedel tespitinde etkisi olan diğer tüm unsurlar da dikkate alınarak her unsurun gerekçeleri ve değere katkı oranları ayrı ayrı belirtilip gösterilmek suretiyle kamulaştırma karşılığının tespit edilmesi gerekir.

4. Somut olayda İlk Derece Mahkemesince sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılacak değerlendirmeye esas olmak üzere Karacabey İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 2017 yılına ait maliyet ve münavebe ürünleri tablosu dosya içerisine getirtilmiştir. İlk Derece Mahkemesince mahallinde yapılan keşif sonucu alınan bilirkişi kurulu raporunda, münavebe ürünleri olarak salçalık domates, dolmalık biber ve arpacık soğan ürünleri esas alınarak değerlendirme yapılmıştır. Değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü veri tablosunun incelenmesinde, ürünlerin kilogram başına dekara ortalama verim miktarlarının minimum, maksimum ve ortalama olmak üzere üç sütun hâlinde belirtildiği, bilirkişi kurulunca münavebeye esas alınan ürünlerden dolmalık biberin minimum 3500 kg, maksimum 8000 kg olan verim miktarlarının aritmetik ortalamasının 5750 kg olması gerekirken 5000 kg olarak yazıldığı, aynı şekilde arpacık soğanın minimum 1000 kg, maksimum 2000 kg olan verim miktarlarının aritmetik ortalamasının 1500 kg olması gerekirken 1300 kg olarak yazıldığı anlaşılmıştır. Bu hâliyle Karacabey İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 2017 yılına ait veri tablosunda ortalama verim miktarlarının hatalı olduğu değerlendirilmiştir.

5. Sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların net gelir yöntemine göre bedelinin hesaplanmasında, İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü verilerinde hatalı olarak belirtilen şekilde dolmalık biberin ortalama verim miktarının 5000 kg, arpacık soğanın ortalama verim miktarının 1300 kg üzerinden hesaplanması hâlinde 45,42 TL metrekare birim fiyatı; minimum ve maksimum verilerin aritmetik ortalaması olan dolmalık biberin ortalama verim miktarının 5750 kg, arpacık soğanın ortalama verim miktarının 1500 kg üzerinden hesaplanması hâlinde 50,42 TL metrekare birim fiyatı sonucuna ulaşılacağı görülmüştür.

6. Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde, Bölge Adliye Mahkemesinin 14.12.2018 tarihli ve 2018/1161 Esas, 2018/1467 Karar sayılı kaldırma kararında "Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2017 yılı verileri incelendiğinde dolmalık biber ve arpacık soğanda minimum ve maksimum veriler esas alındığında bulunan ortalama verim miktarları hatalı olduğundan minimum ve maksimum verilerin ortalamasının esas alınması gerektiği" belirtilmiş, kaldırma kararı sonrasında İlk Derece Mahkemesince alınan 01.05.2019 tarihli bilirkişi kurulu ek raporunda belirtilen ürünlerin verim miktarlarının aritmetik ortalaması üzerinden hesaplama yapılmak suretiyle metrekare birim fiyatı 50,42 TL olarak tespit edilmiştir. Anılan bilirkişi raporunun hükme esas alındığı İlk Derece Mahkemesi kararının istinaf incelemesi sırasında Bölge Adliye Mahkemesince Karacabey İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün hatalı olduğu belirtilen 2017 yılına ait veri tablosundaki ortalama verim miktarları esas alınmak suretiyle resen yapılan hesaplama sonucunda, dava konusu taşınmazların metrekare birim fiyatının 45,42 TL olması gerektiği belirtilerek yeniden hüküm kurulmuştur. Özel Daire bozma kararında bu husus da belirtilerek, 50,42 TL metrekare birim fiyatı üzerinden %100 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiğine değinilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince direnme kararı verilmiştir.

7. Bu durumda sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti amacıyla yapılan hesaplamada, değerlendirme yılı olan 2017 yılı Karacabey İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre münavebeye esas alınan dolmalık biber ve arpacık soğan ürünlerinin minimum ve maksimum olarak belirtilen kg başına dekara ortalama verim miktarlarının aritmetik ortalamaları olan 5750 kg ve 1500 kg üzerinden hesaplanarak metrekare birim fiyatının 50,42 TL olarak belirlenmesi gerekirken hatalı veriler olan 5000 kg ve 1300 kg üzerinden hesaplanarak metrekare birim fiyatının 45,42 TL olarak belirlenmesi doğru görülmemiştir.

8. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, Özel Daire bozma kararının bir numaralı bendi yönünden önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

9. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

10. Öte yandan dava konusu 361 ada 56 parsel sayılı taşınmazın tapu kaydındaki yüzölçümü 2710 m2 olmasına rağmen, hüküm fıkrasında 2711 m2 olarak yazılmış ise de bu yanlışlık mahallinde her zaman düzeltilebilecek nitelikte maddi hata kabul edilerek işin esasına etkili olmadığından bozma nedeni yapılmamış, işaret edilmekle yetinilmiştir.

B- Uyulan kısımlara yönelik temyiz talepleri yönünden yapılan incelemede

11. Temyize konu bozma kararında yer alan ve “…2) Bölge adliye mahkemesince resen yapılan hesaplamada 204 parselin tapu kaydında yer alan irtifak şerhinin hesaplanacak değere etkisinin dikkate alınmaması” ve “3) Davacı idare harçtan muaf olduğu hâlde, davalılar tarafından yatırılan istinaf başvuru harcının davalı taraf üzerinde bırakılması gerektiği düşünülmeksizin davacı idarenin istinaf yargılama giderleri içerisinde harçtan sorumlu tutulması” gereğine işaret eden bozma nedenlerine Bölge Adliye Mahkemesince uyularak bozma doğrultusunda işlem yapılmıştır. Bu durumda bozma kararına uyularak oluşturulan hüküm Özel Dairece incelenmesi gerektiğinden bu hükme yönelik inceleme yapılması için dosya Özel Daireye gönderilmelidir.

IX. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1- A bendinde (§1-9) belirtilen gerekçelerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı BOZULMASINA,

II- B bendinde (§11) gösterilen gerekçelerle, uyulan kısımlara yönelik temyiz incelemesi yapılması için dosyanın YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

02.07.2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.

Beyan.pro Hukuk Asistanı

Bu Emsal Kararı Dilekçenize Eklemek İster misiniz?

Beyan.pro yapay zekâsı, dava dosyanızı inceleyip bu karardaki hukuki ilkeleri ve gerekçe pasajlarını savunma stratejinize en uygun usulle dilekçenizin içerisine yerleştirir.

İlgili ve Benzer Emsal Kararlar