Memur Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi: 657 m.135, Yedi Gün İtiraz ve Altmış Gün İptal Davası

Memur disiplin cezasına itiraz dilekçesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.135'te düzenlenen idari itiraz ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre açılacak iptal davasının birlikte planlanmasını gerektirir: itiraz süresi yedi gün, dava süresi altmış gündür ve iki takvim birbirine bağlıdır. Dosyaların önemli bir bölümü esastan değil usulden kazanılır; savunma alınmaması, zamanaşımının geçmesi ve yetkisiz amirin ceza vermesi bu usul hatalarının başında gelir. Aşağıda ceza türlerini, itiraz mekanizmasını, usul denetimini, dava yolunu ve dilekçe iskeletini ele alıyoruz.

Disiplin Cezaları ve Yetkili Merciler: 657 m.125-126

657 m.125 beş ceza türü sayar: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Her cezayı gerektiren fiil ve hâller maddede bent bent yazılıdır; cezaya konu fiilin hangi bende girdiği dilekçenin ilk kontrol noktasıdır. Aynı maddeye göre disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya hâlin, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır.

Yetki m.126'da dağıtılmıştır:

• Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler, il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hâllerde valiler tarafından verilir.
• Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin bu yoldaki isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
• Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur; cezayı kabul veya reddeder. Ret hâlinde atamaya yetkili amirler on beş gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir.
• Özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümleri saklıdır; kolluk, akademik personel ve hâkim-savcılar gibi gruplar kendi kanunlarına tabidir.

Cezayı veren makamın yetkisi dilekçede ilk sırada denetlenir: disiplin amiri olmayan bir yöneticinin verdiği kınama ya da disiplin kurulu kararı alınmadan uygulanan kademe durdurma, yetki yönünden hukuka aykırıdır.

İtiraz Mekanizması: 657 m.135

m.135 iki kademeli bir itiraz düzeni kurar:

1. Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir.
2. İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir.
3. İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır.
4. İtirazın kabulü hâlinde disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
5. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir.

Devlet memurluğundan çıkarma cezası için m.135'te bir itiraz mercii öngörülmemiştir; bu ceza zaten en üst kurul olan yüksek disiplin kurulunca verildiğinden yol doğrudan iptal davasıdır.

İtiraz dilekçesi cezayı veren amire değil itiraz merciine hitaben yazılır; uygulamada dilekçe kurum aracılığıyla kurula iletilir. Yedi günlük süre tebliğden başlar; tebligatın usulsüz olduğu iddiası varsa öğrenme tarihi dilekçede ayrıca belirtilir.

Usul Denetimi: Zamanaşımı, Savunma, Karar Süresi

Cezanın esasına girmeden önce üç usul kuralı kontrol edilir; ihlali tek başına iptal sebebidir:

• Zamanaşımı (m.127): Fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmemişse yetki her hâlde düşer.
• Savunma hakkı (m.130): Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun yedi günden az olmamak üzere verdiği süre içinde ya da belirtilen tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Anayasa m.129 de savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini güvence altına alır. Savunma istem yazısında isnat edilen fiilin açıkça yazılmamış olması da bu kapsamda değerlendirilir.
• Karar süresi (m.128): Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır. Kademe durdurma dosyası on beş gün içinde disiplin kuruluna verilir ve kurul otuz gün içinde karar bildirir; çıkarma dosyası yüksek disiplin kuruluna tevdiinden itibaren en çok altı ay içinde karara bağlanır.

Yüksek disiplin kurulunda memurluktan çıkarma cezası istenen memurun soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve kurulda sözlü veya yazılı savunma yapma hakkı vardır (m.129). Soruşturma dosyasına erişim için gerekirse bilgi edinme başvurusu yapılır.

Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez; memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması ayrıca disiplin cezası uygulanmasına engel olmaz (m.131). Ancak Danıştay uygulamasında fiilin hiç işlenmediğine ilişkin kesinleşmiş bir beraat kararı, disiplin cezasının maddi temelini de ortadan kaldırır.

Esas Denetimi: Fiil, Bent ve Ölçülülük

Usul temizse esas tartışılır:

• Fiilin sübutu: İsnat edilen fiil somut delille kanıtlanmış mı? Soyut tanık beyanı ve varsayıma dayanan ceza hukuka aykırıdır.
• Bent eşleşmesi: Fiil m.125'te yazılı hangi bende giriyor? Bendin unsurlarını taşımayan fiile o ceza verilemez.
• Ölçülülük: m.125 uyarınca geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir; bu takdirin gerekçesiz kullanılmaması iptal sebebidir.
• Tekerrür: Bir derece ağır ceza, ancak önceki cezanın silinme süresi içinde işlenen aynı nitelikteki fiil için uygulanabilir.

İptal Davası: Görev, Yetki, Süre ve Yürütmeyi Durdurma

Anayasa m.129/3 uyarınca disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; 2010 değişikliğinden bu yana uyarma ve kınama cezaları da dava konusu yapılabilir.

• Görevli mahkeme idare mahkemesidir. 2577 m.33 uyarınca görevle ilişkinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezalarında yetkili mahkeme, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.
• Süre altmış gündür (2577 m.7). Danıştay uygulamasında m.135 itirazı yapılmışsa dava süresi, itiraz sonucunun tebliğinden itibaren işler; itiraz zorunlu bir başvuru yolu olmadığından ceza tebliğinden itibaren doğrudan dava da açılabilir. 2577 m.11'deki üst makama başvuru da dava süresini durdurur; ancak iki yolu birlikte kullanırken süre hesabını en aleyhe ihtimale göre yapın.
• Yürütmenin durdurulması (2577 m.27) aylıktan kesme ve kademe durdurma gibi mali sonuç doğuran cezalarda ayrıca istenir; telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleştiği somut olarak gösterilmelidir.
• Cezanın aylıktan kesme gibi parasal sonuçları varsa iptalle birlikte kesilen tutarın yasal faiziyle iadesi de talep edilir; ayrıca uğranılan zarar için tam yargı davası yolu açıktır.

Dava dilekçesinin genel kurgusu, ön koşulları ve yürütmeyi durdurma talebi için iptal davası dilekçesi rehberimize bakabilirsiniz. Disiplin cezasının idari para cezasından farkı, itiraz yolunun sulh ceza hâkimliği değil idare mahkemesi olmasıdır; para cezaları için bkz. idari para cezasına itiraz.

Cezanın Uygulanması ve Sicilden Silinmesi

Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; aylıktan kesme cezası, cezanın veriliş tarihini izleyen aybaşında uygulanır (m.132). Aylıktan kesme cezası alanlar beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar on yıl boyunca daire başkanı ve dengi ile daha üst kadrolara, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz.

Cezalar memurun özlük dosyasına işlenir. Memurluktan çıkarma dışında ceza alan memur, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından beş yıl, diğer cezaların uygulanmasından on yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir (m.133). Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde disiplin kurulunun mütalaası alınır.

Memur Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi Örneği

İtiraz reddedilirse aynı gerekçeler, altmış gün içinde açılacak iptal davasının dilekçesine taşınır; dilekçeye itiraz kararı ve tebliğ belgesi eklenir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yedi günlük itiraz süresini tebliğden değil karar tarihinden hesaplamak ya da itirazı cezayı veren amire hitaben yazmak.
• Uyarma ve kınama cezalarının dava edilemeyeceğini sanmak; Anayasa m.129 2010'dan beri aksini söyler.
• Memurluktan çıkarma cezasında m.135 itirazı bekleyip altmış günlük dava süresini kaçırmak.
• Zamanaşımını yalnız iki yıllık mutlak süre üzerinden kontrol edip bir aylık soruşturmaya başlama süresini atlamak.
• Savunma istem yazısındaki süre ve fiil belirsizliğini ileri sürmemek.
• Fiili m.125'in hangi bendine girdiği tartışılmadan yalnız "haksız" demek.
• Aylıktan kesme cezasında yürütmenin durdurulmasını ve kesilen tutarın faiziyle iadesini istememek.
• Cezanın silinme süresini müvekkile bildirmemek; tekerrür hesabı bu süreye bağlıdır.

Beyan ile Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi Hazırlamak

Beyan'ın web editörüne disiplin cezası kararını, savunma istem yazısını, savunmanızı ve soruşturma raporunu PDF, UDF, DOCX veya görsel olarak yükleyip hangi usul ve esas aykırılıklarını ileri süreceğinizi talimat olarak yazmanız yeterlidir; taranmış belgeler OCR ile okunur ve tür seçmek zorunlu değildir. Taslak, süre hesabını ve dayanak maddeleri dosyadaki tarihlerle kurar; DOCX, PDF veya UDF olarak dışa aktarılır. Son hukuki denetim Av.K. m.34 uyarınca avukattadır.